Greiðslu­byrði gæti farið hríðlækkandi á næsta ári

Þetta er meðal þess sem kemur fram í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2025, sem Sigurður Ingi Jóhannsson, fjármála- og efnahagsráðherra, kynnti í morgun. 

Heimilin sýnt fyrirhyggju

Í fjárlagafrumvarpinu segir að heimilin í landinu hafi sýnt mikla ábyrgð og varið markverðum hluta kaupmáttarvaxtar, sem sé einstakur í Evrópu, í sparnað og niðurgreiðslu skulda. Skuldir heimilanna, í hlutfalli við tekjur og verga landsframleiðslu, séu þannig lágar í bæði sögulegum og alþjóðlegum samanburði. 

Ekki sé þó hægt að fara í grafgötur með það að hægar hefur gengið að vinda ofan af verðbólgu en vonir hafa staðið til. Ein bagalegasta birtingarmynd þess sé hátt vaxtastig og meiri vaxtabyrði heimila og fyrirtækja en gengið getur til lengdar.

Áfangasigrar í baráttunni

Í frumvarpinu segir að að áfangasigrar hafi unnist á öllum vígstöðvum í baráttunni við verðbólguna. Drifkraftar verðbólgu séu þrír; hnökrar á framboðshlið hagkerfisins geti drifið verðbólgu til skamms tíma, þróttmikil eftirspurn umfram getu hagkerfisins til verðmætasköpunar geti þrýst upp verðbólgu og í þriðja lagi geti væntingar um verðbólgu reynst sjálfnærandi og viðhaldið henni um langt skeið. 

Í öllum þessum þáttum hafi unnist mikilvægir áfangasigrar. Framleiðsluvandræði hafi verið mikilvægur drifkraftur verðbólgu við upphaf verðbólguskeiðsins, bæði vegna kórónuveirufaraldursins og afleiðinga innrásar Rússlands í Úkraínu. Þau séu að baki og drífa ekki lengur verðbólguna. 

Greinilegt sé að með ábyrgri hagstjórn sé að takast að draga úr eftirspurn og umsvifum. Þótt enn sé kraftur í innlendri eftirspurn hafi vöxtur í kortaveltu heimila og veltu fyrirtækja verið sáralítill um mánaðaskeið samhliða því að verulega hafi dregið úr innflutningsvexti. 

Eftir standi verðbólguvæntingar sem samkvæmt mælingum í könnunum og á skuldabréfamarkaði, að vísu með nokkurri óvissu, séu enn þá umfram markmið Seðlabankans. Jákvætt sé að gerðir hafi verið fjögurra ára kjarasamningar með launahækkunum sem samrýmast efnahagslegum stöðugleika til lengdar. 

„Það segir sitt um trúverðugleika efnahagsstefnunnar við að vinna bug á verðbólgu. Við höfum því náð mikilvægum árangri í baráttunni við verðbólguna á öllum helstu vígstöðvum hennar. Hún hefur enda hjaðnað umtalsvert og undirliggjandi verðbólga mælist nú í námunda við 4 prósent. Þar hafa allir armar hagstjórnar, peningastefnan, ríkisfjármálin og vinnumarkaðurinn, lagt hönd á plóginn.“ 

Greiðslubyrði gæti rokið niður spili Seðlabankinn með

Þá segir að greiningaraðilar spái því allir að verðbólgan fari minnkandi. Lækki vextir Seðlabankans og íbúðalána í takt við verðbólguspá bankans gæti greiðslubyrði 30 milljóna króna óverðtryggðs íbúðaláns til 25 ára á breytilegum vöxtum lækkað um 50 þúsund krónur á mánuði, það er 600 þúsund krónur á ári, strax á fjórða ársfjórðungi næsta árs.

„Það er því til mikils að vinna að halda rétt á spilunum og standa við gerðar áætlanir.“