For­sætis­ráð­herra segir þjóðina stadda í sögu­legu upp­gjöri við kyn­ferðis­of­beldi

Þetta sagði Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra um stjórnarmyndunarviðræðurnar í Bítínu á Bylgjunni í morgun. 

„Svo verður það náttúrulega aldrei gert í svona samtali,“ bætti hún við. „Maður klárar aldrei einhver vandamál. Það koma alltaf ný og óvænt.“

Katrín gekkst við því að ákveðin mál hefðu þvælst fyrir ríkisstjórninni á kjörtímabilinu og eitt þeirra mála sem rætt væri um væru ríkisfjármálin, það er að segja hvernig stýra ætti þjóðinni úr yfirstandandi kreppu.

Síðan þyrfti að ræða hvern einasta málaflokk og þar hefðu flokkarnir ólíkar væntingar.

„Þannig að þetta er heilmikil vinna,“ sagði Katrín um stjórnarmyndunarviðræðurnar.

Katrín sagði ljóst að flokkarnir ættu nokkra daga eftir í viðræðum en einn óvissuþáttanna væri niðurstaða undirbúningskjörbréfanefndar um Norðvesturkjördæmi. Enn væri fræðilegur möguleiki á uppkosningu í kjördæminu en niðurstaða þyrfti alltént að liggja fyrir áður en þing kæmi saman og áður en hægt væri að „innsigla“ stjórnarmyndunina.

En hvað finnst henni um þá umræðu að landið sé í reynd stjórnlaust eins og er?

„Nei, ég meina, ríkisstjórnin hélt meirihluta,“ svaraði ráðherra. „Þannig í sjálfu sér, alla vegna miðað við úrslit þingkosninganna, ef við setjum Norðvesturkjördæmi til hliðar, þá er alveg ljóst að það er meirihluti fyrir þessari ríkisstjórn. Þannig að þetta er ekki starfsstjórn í hefðbundnum skilningi þess orðs,“ sagði hún. „Þannig að ég hef ekki áhyggjur af því.“

Afleiðingarnar fyrst og fremst þolendamegin

Þáttastjórnendur spurðu Katrínu einnig um umræðuna sem nú stendur yfir um kynferðisofbeldi og stöðu þolenda og gerenda. Sögðust þeir sakna viðbragða frá stjórnvöldum og innleggi frá þeim.

„Kannski má segja að þetta rifrildi, eða hvað við köllum það, sem við erum stödd í... ég myndi segja að við séum stödd í dálítið merkilegu sögulegu uppgjöri. Af því að í raun og veru alveg frá því að þessi fyrsta #metoo hreyfing fer af stað höfum við verið stödd í gríðarlegri deiglu, þar sem þolendur hafa verið að stíga fram,“ sagði Katrín.

Sagði hún hreyfinguna í raun hafa verið gríðarlegt áfall fyrir íslenskt samfélög og önnur samfélög þar sem umræðan hefði átt sér stað. Það hefðu yfirleitt verið örlög þolenda að þurfa að hverfa frá þeim vettvangi þar sem brotin voru framin; að láta sig hverfa. En nú væru viðhorf að breytast.

„Þessar afleiðingar voru fyrst og fremst þolendamegin. Núna auðvitað er þetta að breytast og það má segja að gerendur séu núna að segja: Bíddu, hér eru líka afleiðingar fyrir ósönnuð brot. Og við erum svolítið stödd í miðri þessari deiglu og ég held að við séum ekki komin til botns í öllum þessum álitamálum og þessu sem hefur verið kallað „slaufunarmenning“ og annað slíkt.“

Forsætisráðherra sagði ástandið sem „sprakk í loft upp“ hafa verið viðvarandi í aldir og að þjóðfélagið þyrfti að sætta sig við það að þetta myndi taka tíma. Stjórnvöld hefðu gert ýmislegt til að taka á málaflokknum, meðal annars með aðgerðum gegn stafrænu kynferðisofbeldi og umsáturseinelti og þá hefði hún sjálf lagt fram frumvarp um forvarnir í skólum og tómstundastarfi, sem væri ætlað að ráðast að rót vandans.

Hegðun sem við eigum ekki að líða

Katrín sagði þolendur og gerendur ekki skiptast í hópa eftir kynjum en skoða þyrfti hvers vegna drengir brytu gegn stúlkum og finna flöt á umræðu um málin án þess að vega að drengjunum.

„Það er rosaleg áreiti á yngri kynslóðum um ákveðna hegðun og að eitthvað sé eðlilegt sem er auðvitað ekki bara eðlilegt,“ sagði ráðherra.

Spurð út í gagnrýni þolenda að kerfið gerði ekki nógu mikið og hvort stjórnvöld þyrftu ekki að leggja meira í málaflokkinn til að stuðla að því að málin væru rannsökuð sagði Katrín að fyrstu viðbrögð við #metoo hefðu verið að gefa í. 

Hins vegar hefði líklega ekki verið gert nóg og nefndi hún meðal annars umbætur á stöðu réttarþola sem ekki komust í gegnum þingið á síðasta kjörtímabili. Hins vegar væri það svo að þær aðgerðir sem sannarlega hefði verið gripið til myndu ekki endilega skila árangri strax og nefndi þar forvarnir í skólastarfinu.

„Ég myndi vilja sjá þetta verða bara hluta af skólanum og mér fannst þetta góð hugmynd að byrja svona og kalla dálítið marga aðila að borðinu,“ sagði hún. Kannski væri þetta bara hluti af lífsleikni.

„Auðvitað hefur þetta verið með okkur í margar aldir,“ sagði Katrín við þeirri fullyrðingu að vandamálið yrði nú kannski ekki lagað á einni nóttu. „Ég segi bara hvert einasta skref áfram skiptir máli, því þetta er auðvitað bara meinsemd í samfélaginu. Þetta er bara hegðun sem við eigum ekki að líða en við þurfum líka að sýna því skilning að það mun taka tíma.“

Katrín sagði viðhorfsbreytingar taka tíma og þrátt fyrir að hún væri oft spurð að því hvort það væri ekki allt í lukkunnar velstandi á Íslandi í jafnréttismálum þá ættu Íslendingar enn eftir að finna lausn hvað þetta varðaði.

Á meðan karlar væru í valdastöðu byggju konur ekki við öryggi.

„Það er svo mikið umhugsunarefni þegar maður hittir konur, bara á öllum aldri, sem segja: Er það bara eðlilegt að maður sé hræddur þegar maður er einn á ferð? Það er ekki þannig sem við viljum hafa þetta.“