Sjóræningjar fá sínu framgengt

Koma svokallaðra sjóræningjatogara til veiða á úthafskarfa, rétt utan við íslensku efnahagslögsöguna suðvestur af Reykjanesi, er árviss viðburður. Íslensk stjórnvöld reyna að stemma stigu við veiðum þeirra en samstaða þeirra þjóða sem hagsmuna hafa að gæta mætti vera meiri.

Einar K. Guðfinnsson sjávarútvegsráðherra hringdi á dögunum til norska kollega síns, Helgu Pedersen, til að kvarta yfir því að sjóræningjatogarinn Juanita hefði fengið þjónustu í norskri höfn. Togarinn, sem er á svörtum lista Norðaustur-Atlantshafs fiskveiðinefndarinnar (NEAFC), fékk veiðarfærin í skrúfuna þegar hann var að veiðum á úthafskarfamiðunum á Reykjaneshrygg.

Einar sendi í kjölfarið formlegt bréf til að árétta sjónarmið sitt og krefjast frekari skýringa. Einar hefur lýst furðu sinni á þeirri ákvörðun norskra stjórnvalda að veita skipinu þjónustu, ekki síst í ljósi þess að íslensk stjórnvöld höfðu nýlega lýst stuðningi sínum við aðgerðir Norðmanna við baráttu við sjóræningjaskip sem veiða í Barentshafi og að samþykktir NEAFC voru þverbrotnar með því að veita Juanitu þjónustu.

Samstarf í orði

Á ársfundi NEAFC árið 2003 var boðað að tekið yrði upp stóraukið eftirlit með fiskiskipum, með það að markmiði að koma í veg fyrir ólöglegar veiðar. Á þeim fundi fiskveiðinefndarinnar var samþykkt að farið yrði um borð í fiskiskip á hafi úti og hafnir yrðu heimsóttar og allt kapp yrði lagt á að koma í veg fyrir ólöglegar veiðar. Þá var ákveðið að útbúa svokallaðan svartan lista með nöfnum viðkomandi skipa og koma í veg fyrir að þau gætu landað ólöglegum afla í höfnum í Evrópu og víðar og á hafi úti. NEAFC samþykkti síðan nýlega að banna skipum sem stunda ólöglegar veiðar að koma til hafnar aðildarríkja sinna og víkkuðu á þann hátt út þær takmarkanir sem settar voru árið 2003.

Á árlegum fundi sjávarútvegsráðherra í júní hélt Helga Pedersen ræðu þar sem hún skilgreindi sjóræningjaveiðar sem helstu ógnun við fiskistofna heimsins. Hún hefur einnig látið frá sér fara ályktanir þar sem hún fagnar aukinni hörku í aðgerðum gegn sjóræningjaskipum. Þrátt fyrir þetta virðist sem norsk stjórnvöld séu ófær um að koma í veg fyrir komur sjóræningjaskipa til Noregs. Knud Arne Höjvik, upplýsingafulltrúi Sambands norskra útvegsmanna, telur norsk yfirvöld ekki taka nægilega hart á skipum sem stunda sjóræningjaveiðar. Hann vill meina að norsk stjórnvöld ættu þar að taka þau íslensku sér til fyrirmyndar og segir sambandið fordæma þjónustu við sjóræningjaskip í öllum tilfellum. Ekkert einsdæmiAðstoðin sem Juanita fékk í Noregi er aðeins eitt fjölmargra dæma um þjónustu við sjóræningjaskip í norskum höfnum. Í byrjun maí vöktu Greenpeace-samtökin at­hygli á þeirri staðreynd að fimm sjóræningjatogarar lágu í höfn í Kirkenes í Norður-Noregi á sama tíma og þá voru aðeins nokkrar vikur síðan tveir rússneskir sjóræningjatogarar lágu í þeirri sömu höfn. Þessir togarar fengu þar alla þjónustu, þrátt fyrir að vera á svörtum lista norsku fiskistofunnar. Bent hefur verið á að norsk lög banna aðeins landanir slíkra skipa en ekki að þeim sé veitt þjónusta. Johan Williams, skrifstofustjóri í norska sjávarútvegsráðuneytinu, sagði nýlega í viðtali við norska blaðið Fiskaren að norsk stjórnvöld myndu tapa dómsmáli fyrir að vísa skipum úr höfn og neita þeim um þjónustu.

Norðmenn eru þó ekki einir um að sjá í gegnum fingur sér þegar kemur að þjónustu sjóræningjatogara. Vitað er að slík skip fá þjónustu í Þýskalandi og yfirvöld þar hafa ekkert gert til að reyna að kyrrsetja skipin, þrátt fyrir að þeim hafi verið bent á þetta vandamál ítrekað. Einnig hafa sjóræningjaskip fengið þjónustu í höfnum í Póllandi, Litháen og víðar. Þar virðist lítið eftirlit og léleg skráning gera skipum, sem sigli undir hentifánum og veiði ólöglega í úthöfunum, kleift að landa afla sínum og fá þjónustu. LandhelgisgæslanLandhelgisgæslan getur ekki fært erlenda togara, sem stunda ólöglegar veiðar á úthafinu, til hafnar en tilkynnir þess í stað um athafnir þeirra til NEAFC sem gerir viðeigandi ráðstafanir. Skipin fara á svartan lista og það verður til þess að þau eiga ekki að fá neina þjónustu í höfnum aðildarríkja ráðsins. Þar er um að ræða Evrópusambandslöndin öll, Rússland, Eistland, Færeyjar, Grænland og Noreg, auk Íslands. Ljóst er að þessar aðferðir duga skammt á meðan samstarf þjóða sem hagsmuna hafa að gæta er ekki betra en raun ber vitni.

Kannski er tillaga Friðriks J. Arngrímssonar, framkvæmdastjóra Landssambands íslenskra útvegsmanna, það eina sem getur skilað árangri en hann sagði í viðtali við Fiskifréttir nýlega að tími væri kominn til að fara út í mun harðari aðgerðir en til þessa. Hans tillaga er að annað hvort þurfi að taka skipin og færa þau til hafnar eða beita jafnvel togvíraklippunum sem skiluðu góðum árangri í þorskastríðunum. Kristján Þ. Jónsson, framkvæmdastjóri aðgerðasviðs Landhelgisgæslunnar, segir að ekkert mæli á móti því að beita öðrum aðferðum en nú er gert en til þess þurfi lagaumhverfið að breytast.