Börn komin með stoðkerfaverki vegna einhæfra hreyfinga í síma og tölvu

Björn Hjálmarsson barnalæknir þekkir dæmi úr sínu starfi um að ungmenni geti orðið öryrkjar vegna of mikillar netnotkunar. „Oft eru þetta um einstaklinga að ræða sem hafa undirliggjandi frávik í taugaþroska, til dæmis eru á einhverfurófinu eða hafa athyglisbrest með ofvirkni eða jafnvel tourette heilkenni,“ sagði Björn í viðtali í Bítinu í morgun.

Björn starfar á BUGL, barna- og unglingageðdeild Landspítalans.

Samfélagsmiðlar og tölvuleikir eyðileggja námið

Hann telur að við þurfum að horfa til Austurlanda fjær og skoða hvernig er tekið á þessum málum en þar er litið á stafrænu tæknibyltinguna sem meiriháttar lýðheilsuvandamál.

„Það sem hefur verið að breytast í heilsufari barna okkar á Vesturlöndum og víðar það er svo mikill svefnvandi og svefnlyfjanotkun hjá börnum og unglingum hún vex og vex. Einnig er offitufaraldur í gangi en sem betur fer hefur hægt á honum hér á landi en það breytir því ekki að börnin okkar eru þyngri og feitari en þau hafa nokkru sinni verið í sögulegu samhengi. Þetta tengja margir við hreyfingarleysi við skjátæki.“

Segir Björn að börn séu einnig byrjuð að fá stoðkerfisverki vegna einhæfra hreyfinga við tæki. Allt þetta sé hnignun í heilsufari barna tengd rafrænum skjátíma. Hann segir tvær birtingarmyndir af þessu sjást vel í menntaskólum landsins.

„Það eru gáfaðir einstaklingar sem ættu að eiga auðvelt með nám sem heltast úr lestinni vegna þess að þeir eru svo mikið í tækjunum. Það eru þá piltar sem eru í þessum fjölspilaraleikjum og stúlkur sem hafa ánetjast netmiðlunum eða samfélagsmiðlunum.“

Björn segir að sjónvarpið sé kannski saklausast af þessu en um leið og skjárinn sé orðinn gagnvirkur þá sé orðin hætta á ávanabindingu. Hann telur að því yngri sem barn er þegar það byrjar mikla notkun á rafrænum skjá og þessum tækjum, því meiri hætta á ávana og fíkn í tæki á unglingsárum.  

Nauðsynlegt að leiðbeina foreldrum

„Við Íslendingar höfum náð frábærum árangri sem hefur vakið alþjóðlega athygli þegar við höfum tekið á áfengis- og vímuefnavanda barna og tóbaksvörnum. Við höfum náð eftirtektarverðum árangri þar. Ég held að þetta sé bara næsta lýðheilsumál sem við þurfum að taka.“

Hann segir að tæknin hafi auðvitað marga kosti en það þurfi að passa að ofnota hana ekki.

„Ég held að það þurfi samfélagslega umræðu um þetta og við þurfum að skoða hvar við erum stödd. Við þurfum að leiðbeina foreldrum miklu miklu meira en við gerum.“

Björn hefur sérstakar áhyggjur af ofbeldisleikjum sem eru bannaðir innan ákveðins aldurs. „Ég hef orðið vitni að því bæði í mínu klíníska starfi og á því að spjalla við foreldra að börn langt undir 18 ára aldur eru farin að spila þessa fjölspilaraleiki. Stórar rannsóknir hafa sýnt að börn sem eru útsett fyrir ofbeldisefni á viðkvæmum aldri þau hafi meiri ofbeldishugsanir, ofbeldisfullar tilfinningar og eru líklegri til að beita ofbeldi heldur en börn sem verða ekki fyrir þessum áhrifum.“

Börnin sem eru viðkvæmust fyrir þessu eru þau sem eru með flókin frávik í taugaþroska.

„Þau eru veik á svellinu fyrir og viðkvæm fyrir þessum áhrifum.“

Gera samning við barnið strax

Biður Björn foreldra, afa, ömmur og aðra að gæta að aldursmerkingunum á tölvuleikjum í jólagjafainnkaupunum og virða þær. Hann segir að það þurfi líka að takmarka skjátíma barna yfir daginn.

„Það má segja með allra yngstu börnin, ef maður vitnar til fræða bandarísku barnalæknasamtakana, að börn undir 18 mánaða aldri eigi bara alls ekki að vera í þessum tækjum nema þá í mesta lagi þegar þau eru að hafa tengsl við fjartengda ættingja og þá alltaf í fylgd fullorðinna. Börn þriggja til fimm ára ættu ekki að vera nema eina klukkustund á dag.“

Á vefsíðu bandarísku barnalæknasamtakanna er hægt að finna tól til þess að hjálpa foreldrum að gera dagskrá til að reisa skorður fyrir rafrænan skjátíma barna sinna. 

„Í rauninni þurfa foreldrar bara um leið og börnin eignast sín fyrstu snjalltæki að gera samning við barnið, hvað ætlum við að leyfa mikinn skjátíma á hverjum degi,“ til að koma í veg fyrir að barn breyti félagslífi sínu, hætti að mæta á æfingar eða rústi nætursvefninum sínum vegna skjátíma.

Truflar færni og heilsu

Samkvæmt rannsókn sem gerð var á skjólstæðingum á BUGL voru þau að fyrir framan skjá í fimm til sjö tíma á dag, sumir með upp í tólf og jafnvel tuttugu tíma. Björn segir að þetta sé á ábyrgð foreldranna, þeir séu lykilþátttakendur í því að passa upp á börnin sín.

„Ég lít á yfirdrifinn rafrænan skjátíma hjá barni sem áhættuhegðun. Þetta getur truflað færni og heilsu barnsins, truflað svefn og þetta getur leitt til alvarlegs ávana eða fíknar þegar kemur upp á unglingsárin.“ Björn segir að þetta gildi bæði um stráka og stelpur.

„Þetta getur truflað færni barna. Þau geta orðið pirruð, þau geta orðið uppstökk, þau geta farið að sýna óþroskaða og vanstillta hegðun. Þeim getur farið að fara aftur í námi.“

Viðtalið má heyra í heild sinni í spilaranum hér fyrir neðan.