Á­vísanir geri ekkert til að minnka al­var­legasta skaðann

Þau Bjarni Össurarson Rafnar, geðlæknir á fíknigeðdeild Landspítala, og Valgerður Rúnarsdóttir, framkvæmdastjóri lækninga hjá SÁÁ, hafa ritað grein um lyfjameðferð í skaðaminnkun. Þau segja tilefni skrifanna umræðu sem hefur átt sér stað vegna ávísana sjálfstætt starfandi læknis á morfíntöflum í nafni skaðaminnkunar, til handa fólks sem sprautar í æð.

Þar vísa þau til máls Árna Tómasar Ragnarssonar, gigtarlæknis sem sviptur var læknaleyfi sínu að hluta á dögunum og má því ekki ávísa lyfjum til sjúklinga sinna.

Árni Tómas hefur skrifað talsvert út af lyfjum undanfarin ár en hann aðhyllist skaðaminnkunarúrræði sem til að mynda Frú Ragnheiður hefur keyrt á. „Ég hef starfað sem lækn­ir í 40 ár og í því felst að minnka skaðann af sjúk­dóm­um fólks og láta því líða bet­ur,“ sagði Árni Tóm­as Ragn­ars­son í sam­tali við mbl.is í fyrra.

Landlæknir hefur nú gripið í taumana og Árni Tómas hefur verið settur í skammarkrókinn.

Fólk sprauti sig áfram

Ef marka má skrif þeirra Bjarna og Valgerðar fagna þau ákvörðun Landlæknis um að svipta Árna Tómas valdi til að ávísa morfíni í töfluformi til fíkla sem sprauta sig í æð.

Þau segja að beinn skaði á líkamlega heilsu einstaklinga sem sprauta í æð sé fyrst og fremst tvenns konar. Fyrst sé sprautunotkunin sjálf, sem beri með sér hættu á alvarlegum bakteríusýkingum, til dæmis sýking á hjartalokum, og veirusýkingum sem smitast milli manna með blóði, HIV og lifrarbólga. 

Síðan sé hættan af lyfjaflokknum sjálfum, sem í tilfelli ópíóíða er dauði við ofskammt.

„Að skrifa morfíntöflur á stofu tekur ekki á neinum af þessum þáttum. Fólk sprautar sig áfram og er áfram í hættu hvað varðar sýkingar og ofskammt. Vissulega veit neytandinn hversu mikið magn er í hverri töflu sem gæti minnkað hættu á ofskammti. Hins vegar eru töflur ekki hannaðar til að sprauta þeim muldum beint í æð, í þeim eru margs konar aukaefni sem geta haft skaðleg áhrif á ýmis líffæri.“

Engin gögn styðji aðferðir Árna Tómasar

Þau segja grunngildi heilbrigðisstétta vera að valda ekki skaða. Þess vegna verði allar meðferðir og inngrip að hafa traustan vísindalegan grunn. Engin vísindaleg gögn liggi fyrir sem sýna fram á að ávísun morfíns á töfluformi á stofu minnki skaða hjá fólki sem sprautar í æð. Það sé enginn eðlismunur á að ávísa morfíntöflum eða OxyContin, bæði efnin séu ópíóíðar sem valda dauða í ofskammti. 

„Hver er ábyrgð læknis ef einstaklingur í fíknivanda fær hjá honum ávísað morfíntöflum og deyr síðan úr ofskammti? Eða þá þegar þriðji aðili deyr sem keypti efnið af skjólstæðingi læknisins?“

Góð meðferð þegar til

Bjarni og Valgerður segja svo vilja til að mjög góð meðferð sé til við við ópíóíðafíkn. Hún byggi á áratuga rannsóknum sem hafi sýnt frábæran árangur. Meðferðin kallist viðhaldsmeðferð og byggi á reglulegum stuðningi fagaðila ásamt lyfjagjöf. Þessi meðferð sé veitt hjá SÁÁ og í minna mæli á fíknigeðdeild Landspítala.

Upprunalega hafi lyfið methadone verið notað en síðustu tuttugu ár hafi lyfið buprenorphine (Suboxoneâ, Buvidalâ) tekið við. Ástæðan sé að þetta lyf sé öflugt, öruggt og hreinlega verji fólk gegn ofskammti. Ekki sé hægt að sprauta því í æð og það valdi ekki dauða í ofskammti. Í seinni tíð sé buprenorphine í vaxandi notkun hjá þeim sem stunda skaðaminnkandi meðferð, það er að segja þröskuldur fyrir að ávísa þessu örugga lyfi hafi sífellt lækkað.

„Ef styðja á enn frekar skaðaminnkun fyrir fólk sem sprautar ópíóíðum í æð, ætti að styðja við ráðlagða lyfjameðferð (viðhaldsmeðferð) sem nú er veitt í vel skilgreindu og faglegu umhverfi og auðvelda aðgengi að henni t.d. í nær umhverfi með faglegri skaðaminnkun. Lyfjagjöf er einungis einn af mörgum þáttum skaðaminnkunar. Skaðaminnkun er mikilvæg og er í dag stunduð af mörgum aðilum á Íslandi t.d. Frú Ragnheiði, SÁÁ, geðdeild og smitsjúkdómadeild Landspítala og VOR teymi Reykjavíkurborgar. Stefnumörkun í þessum málaflokki stendur nú yfir í Heilbrigðisráðuneytinu.“