Skipti mestu máli að halda góðri rútínu í svartasta skamm­deginu

Edda Björk er ein fyrirlesara á ráðstefnunni Heilsan okkar á föstudag þar sem rætt verður um skammdegið. Edda Björk mun þar ræða um hvernig hægt er að byggja upp góðan dag í skammdeginu. Edda Björk ræddi skammdegið í Bítinu á Bylgjunni í morgun.

Hún segir marga þætti hafa áhrif í skammdeginu og margt geta haft áhrif eins og svefn, mataræði og hreyfing. Það sé ýmislegt hægt er að gera til að ýta undir andlega heilsu.

Hún segir vissulega myrkrið skipta miklu máli en það skipti líka miklu máli að vera með fasta rútínu, hvenær við förum að sofa og vöknum og hvenær við erum virk í daglegu lífi. Gert er ráð fyrir um 150 mínútum í röskri hreyfingu á viku.

Einnig skipti miklu máli að nýta dagsbirtuna og í svartasta skammdeginu að fara út í göngutúr á meðan það er bjart. Þá mælir hún einnig með því að sitja við glugga og draga frá og taka D-vítamín og forðast áfengi, nikótín og koffín fyrir svefn.

„Að fá sem mesta dagsbirtu. Það er lykilþáttur.“

Edda Björk segir fólk á Íslandi margt finna verulega fyrir myrkrinu á veturna. Þeim finnist erfiðara að fara á fætur og að vekjaraklukka með dagsbirtu hafi hjálpað mörgum.

„Það er okkur mjög eðlislægt að vera sofandi þegar það er myrkur og vakandi þegar bjart er,“ og því geti slíkur lampi aðstoðað fólk.

Edda Björk er með erindi á ráðstefnunni Heilsan okkar á föstudaginn þar sem hún mun tala um að byggja upp góðan dag um vetrartímann. Hún segir þar skipta máli að vera með góða rútínu og ákveða daginn áður hvernig dagurinn á að vera. Ef maður ætli í göngutúr í hádeginu þurfi að finna gönguskóna og fötin kvöldið áður. Mikilvægast sé að finna eitthvað sem manni finnst skemmtilegt eða til að hlakka til á hverjum degi.

„Það sem við tölum minna um eru góðar samverustundir, með góðu fólki,“ segir Edda Björk og að það sé líka lykill að vellíðan.

Fólk þreyttara og orkuminna á veturna

Edda Björk segir fólk sækjast í meiri orku þegar það er þreytt og því geti mataræðið einnig breyst á veturna, sérstaklega ef þau eru þreytt og sofa illa. Það geti endað í vítahring því þau drekki of mikið kaffi og mögulega stundi ekki hreyfingu vegna þreytu.

Hún segir fólk misviðkvæmt fyrir myrkrinu og það sé ýmislegt sem sé hægt að gera til að reyna að bregðast við en finni fólk fyrir einkennum þunglyndis eða skammdegisþunglyndis ætti það að leita sér aðstoðar.

„Sumir þjást af þunglyndi, reglulegu þunglyndi, og aðrir eru með skammdegisþunglyndi. Skilgreiningin á því er að þegar það fer að dimma á veturna þá finnur fólk fyrir depurð, vanlíðan og miklu orkuleysi,“ segir hún og að það geti orðið breyting á virkni, matarkæði og svefni. Einkennin hverfi svo þegar það fari að birta. Hún segir auk þess einkennin geta versnað hjá þeim sem þjást af reglulegu þunglyndi yfir þennan dimma tíma.

Edda Björk segir það til umræðu núna hvort það eigi að seinka klukkunni, þannig það sé meiri dagsbirta á morgnana. Það séu vísindi sem styðji þá fullyrðingu að fólk gæti náð betri svefni þannig. Hún segist sjálf mæla sterklega með því að seinka klukkunni um klukkutíma þannig það sé meiri dagsbirta þegar fólk fari á fætur.

Klukkubreytingin hefur verið til umræðu nýlega og hefur verið efnt til undirskriftarlista með og á móti klukkubreytingunni.

Takast á um klukkubreytingu

Erla Björnsdóttir, sál- og svefnsérfræðingur, hefur talað fyrir klukkubreytingunni og hefur safnað undirskriftum á heimasíðu sinni. Á sama tíma hefur Erlendur S. Þorsteinsson, stærðfræðingur, safnað undirskriftum til varnar síðdegisbirtunni sem hann bendir á að við myndum missa verði klukkunni seinkað. Það sé sá tími sem fólk noti til útivistar og betra sé að hafa birtuna þá en á morgnana. Um 1.500 hafa skrifað undir þann lista og um 6.600 undir listann um að breyta klukkunni. 

Hann segir að skoða þurfi málið til hlítar og taka mið af öllum rökum í málinu, ekki einungis svefnrökum. Það hafi verið grandskoðað af sérfræðingum fyrir nokkrum árum og niðurstaðan sú að halda klukkunni óbreyttri.