„Að vera ætt­leidd er ein stærsta gjöf sem ég og fjöl­skyldan mín höfum fengið“

Helena var kornabarn þegar hún var ættleidd hingað til lands af foreldrum sínum, þeim Hilmari Sæmundssyni og Svövu Sigurðardóttur. Fyrir áttu þau systur Helenu, Hörpu Ýr, sem er ellefu árum eldri.

Hún varði fyrstu fjórum mánuðunum af ævi sinni á barnaheimili í Kolkata.

„Þetta byrjaði þannig að árið 1999 gáfu foreldrar mínir hvort öðru í jólagjöf að skrá sig í Ættleiðingafélag Íslands með það að markmiði að sækja um ættleiðingu. Svo liðu ekki nema um það bil eitt ár þar til þau fengu, seint á árinu 2000, líklega í nóvember eða desember, að vita að þau væru að fara að ættleiða stelpu sem hét Utsa. Þau höfðu fengið mynd af henni og allir í fjölskyldunni vissu af henni, höfðu séð hvernig hún leit út og áttu þessa fallegu mynd af henni. Hún var hins vegar rosalega lítil, aðeins fjögurra merkur þegar hún fæddist, þannig að hún var mjög veikburða og smágerð.

Stuttu áður en foreldrar mínir áttu að fara að ná í hana, í ferð sem var skipulögð í maí 2001 þar sem aðeins börn fædd árið 2000 áttu að vera ættleidd, fengu þau símtal, líklega í febrúar eða mars, frá Ættleiðingarfélaginu. Þar var þeim tilkynnt að stelpan sem þau höfðu ætlað að ættleiða hefði látist úr veirusýkingu í lungunum. Hún var einfaldlega svo lítil og brothætt að hún lifði sýkinguna ekki af. En í þessu sama símtali fengu þau hins vegar að vita af mér. 

Ég fæddist í janúar 2001 og var létt fyrirburi, átta merkur við fæðingu. Þannig að í einu og sama samtalinu misstu þau barn og fengu annað í staðinn. Þetta var því mjög sérstök og sterk upplifun fyrir foreldra mína, að upplifa djúpa sorg á sama tíma og nýja von um að fá mig í líf sitt. Þegar þau fóru svo í ferðina til að sækja barn, þar sem þau höfðu upphaflega átt að ná í Heiðdísi Ósk, náðu þau í mig í staðinn. Ég var sem sagt eina barnið sem var ættleitt árið 2001 í þeirri ferð.“

Indland er með eitt stærsta ættleiðingarkerfi heims, sem stjórnað er af Central Adoption Resource Authority (CARA), og er frekar strangt í dag miðað við áður. Á tímabilinu í kringum aldamótin var kerfið óskipulegra og upplýsingar oft takmarkaðri.

Á Indlandi hafa barnaheimili lengi gegnt hlutverki sem millistöð fyrir börn sem eru yfirgefin, fædd í erfiðum aðstæðum, eða eru sett í umsjá ríkisins tímabundið

Það eina sem vitað er um blóðmóður Helenu er að hún var ung og einstæð.

„Mamma og pabbi voru alltaf mjög opin með það að ég væri ættleidd, þau geymdu öll skjöl og pappíra og myndir og ég á það enn í dag.“

Skar sig úr hópnum

Helena ólst síðan upp á Akureyri og það voru talsverðar hindranir sem hún og fjölskyldan þurfti að ganga í gegnum fyrstu árin.

„Ég svaf rosalega illa á næturnar og seinna kom í ljós að ég var haldin aðskilnaðarkvíða og tengslaröskun. Það er eitthvað sem ég er enn þá að vinna úr í dag, með aðstoð fagaðila.“

Verandi dökk á hörund þá skar Helena sig úr hópnum og það var ekki alltaf auðvelt, sérstaklega ekki í litlu samfélagi eins og á Akureyri.

„Ég man eftir að hafa lent í því stundum þegar ég var einhvers staðar úti í bæ með eldri systur minni og við hittum fólk sem þekkti foreldra okkar og systir mín var spurð: „Ert þú ekki dóttir Hilmars og Svövu?“

Ég man líka til dæmis alltaf eftir einu atviki þegar ég var í sex ára bekk og einn bekkjarbróðir minn spurði mig hvort ég vissi hvað ættleiðing væri og sagði síðan að ég væri „keypta barnið.“ Þetta var eitthvað sem sat í mér lengi á eftir.“

Helena kveðst oft hafa verið spurð að því í gegnum tíðina hvort hún væri ekki forvitin um blóðforeldra sína, og hvort hún hafi ekki löngun til að hafa uppi á þeim.

„Ég fékk mjög oft þessar spurningar eftir að sjónvarpsþættirnir Leitin að upprunanum voru sýndir. Það var hins vegar ekki fyrr en ég varð eldri sem þessi löngun fór að kvikna. En þessi löngun sneri þó frekar að því að vita meira um landið sem ég kem frá.“

Heilinn og líkaminn muna

Það var síðan síðari hluta ársins 2024 að fjölskyldan fór að leggja drög að ferð til Indlands. Markmiðið var að kynnast landinu, menningunni og heimsækja barnaheimilið þar sem Helena dvaldi fyrstu mánuði ævi sinnar.

Það má þó í raun segja að ferðin hafi átt sér 25 ára aðdraganda.

„Mamma og pabbi stofnuðu nefnilega sérstakan sjóð, nánast um leið og þau komu með mig heim til Íslands, og lögðu mánaðarlega upphæð inn á reikning.“

Helena viðurkennir að þó svo að hún hafi verið spennt fyrir ferðinni þá hafi hún á sama tíma verið stressuð og kvíðin. Hún hafi fyrir fram gert ráð fyrir að alls kyns tilfinningar ættu eftir að vakna, bæði gleði, sorg og hamingja.

„Frá því að við tókum ákvörðun um að fara fann ég fyrir ákveðinni vanlíðan. Ég óttaðist að ég myndi upplifa höfnun eða vilja ekkert með Indland að gera aftur, landið mitt, upprunalandið. Ég óttaðist sársauka yfir því af hverju blóðforeldrar mínir gátu ekki haldið mér og að fortíðin myndi hafa áhrif á mig í dag. Hræðslan við að líta á ættleiðingu mína með neikvæðum augum var sterk. Eitthvað sem ég vissi í hjarta mínu að ég vildi aldrei gera. Það síðasta sem ég vildi var að hata hvernig ég kom í heiminn eða hvernig ég fékk fjölskyldu mína.“

Ferðin hófst þann 16. nóvember síðastliðinn, með millilendingu í London þar sem fjölskyldan lenti strax í smávægilegum óvæntum aðstæðum, en hélt síðan áfram til Indlands eftir langt og krefjandi ferðalag sem einkenndist meðal annars af töfum og misstum flugtengingum. Við komuna tók á móti þeim gjörólíkur veruleiki þar sem nýtt umhverfi, matur, mannlíf og menning vöktu bæði forvitni og áskoranir.

Í Kolkata upplifði Helena fyrstu sterku tenginguna við upprunaland sitt.

„Það kom mér líka á óvart hversu sterkt líkaminn og heilinn muna, jafnvel þó að ég hafi aðeins verið fjögurra og hálfs mánaðar þegar ég fór frá Indlandi. Í Kolkata fann ég allt í einu lykt sem var svo kunnugleg, eins og heilinn hefði geymt hana í dýpstu skúmaskotum sínum. Mér brá, en á sama tíma fann ég fyrir hlýju og einhverri tengingu sem ég átti ekki von á.“

Fyrstu dagarnir í Indlandi einkenndust af sterkri upplifun af nýju umhverfi, menningu, mat og mannlífi, auk heimsókna á sögufræga staði, markaði, hallir og musteri.

„Við vorum svo heppin að við vorum með frábæran leiðsögumann, sem heitir Anup, sem hélt algjörlega utan um okkur.“

Þakklæti og sorg á sama tíma

Þann 25. nóvember rann síðan upp stór stund. Þann dag heimsótti fjölskyldan barnaheimilið.

„Á leiðinni komu upp alls konar tilfinningar, spenna, stress og kvíði. Þetta var eins og að vera í rússíbana. Þegar við komum vorum við beðin um að skrifa í gestabók og ég tók það að mér. Ég átti að skrifa ástæðuna fyrir heimsókninni og Anup sagði mér að setja „Visit home“. Að skrifa þessi orð fékk mig til að verða smá klökk. Svo tók Anja á móti okkur á skrifstofunni sinni, en hún er yfir barnaheimilinu. Við áttum mjög gott spjall og spurðum alls konar spurninga, meðal annars: Hver gaf mér nafnið Padmavati? Anup hafði sagt að nafnið væri oft tengt ríkari og hærri stétt en Anja útskýrði að hún hefði gefið mér nafnið vegna þess að það hentaði mér svo vel. Það þýðir „falleg og gyðja“.

Foreldrar mínir tóku líka eftir konu sem kom með veitingar til okkar og það kom í ljós að hún var konan sem sinnti mér mest þegar ég var á heimilinu og gaf mér pela þegar þau sáu mig fyrst fyrir 24 árum. Það var ótrúlegt að fá að hitta hana og þakka henni fyrir umhyggjuna,“ rifjar Helena upp.

Í ljós kom að aðstæður á barnaheimilinu eru mun betri í dag en áður.

„Þau eru komin lengra í þjónustu, með betri læknisaðstoð, úrræði fyrir börn með sérþarfir og fá reglulega styrki og samstarf. Á heimilinu eru núna 9 börn en þau taka 10 til 12 börn í einu. Áður voru þau oft með 20 til 30 börn. Flest börnin sem við hittum voru með líkamlega kvilla, líkt og ég þegar ég fæddist. Þau voru svo lítil, frá 2 mánaða upp í 6 ára – smágerð, brothætt, en ótrúlega falleg og dásamleg.“

Fjölskyldan fékk leyfi til að taka eina mynd meðan á heimsókninni stóð.

„Á henni er agnarsmá stelpa sem hætti ekki að stara á mig og hallaði höfðinu að bringunni minni. Það var eins og ég væri að halda sjálfri mér aftur í tímann. Tilfinningarnar sem komu upp þegar ég sá þessi yndislegu börn voru bæði mögnuð upplifun og erfið. Ég fékk sjokk og um kvöldið, þegar ég lagðist til svefns, fann ég fyrir einmanaleika, leiða og sorg. Á endanum er ég ótrúlega þakklát fyrir líf mitt og fjölskyldu. Ég var heppin og þau voru heppin að fá mig.“

Ferðin hélt áfram um fleiri staði á borð við Varanasi, Khajuraho, Gwalior, Agra, Delhi, Jodhpur og Udaipur, þar sem fjölskyldan upplifði bæði menningarsjokk, náttúrufegurð, dýralíf, hof, hallir og önnur kennileiti, meðal annars Taj Mahal og Safari þar sem þau sáu tígrisdýr.

„Eitt af því sem við höfum upplifað annað slagið var þegar fátæk börn bönkuðu upp á bílgluggann á meðan við stoppuðum í umferðinni. Það var sárt og erfitt að geta ekki hjálpað þeim eða rétt þeim smá pening. Anup ráðlagði okkur að gera það ekki, því þá myndu bara fleiri og fleiri börn koma og það væri ekki öruggt fyrir þau. Sem betur fer tók Anup þó stundum sjálfur frumkvæði að gefa smá pening þegar hann gat, en það var ekki alltaf hægt. Það stakk í hjartað að sjá þetta. Sérstaklega þegar maður er ekki vanur svona að heiman. Maður vill bara bjarga og hjálpa öllum sem eru í neyð.“

Sveif um á skýi

Eftir að heim var komið tók það Helenu dágóðan tíma að vinna úr upplifuninni. Hún lýsir því eins og að svífa um á skýi; hún hafi verið ringluð, svolítið uppnumin og það tók hana tíma að átta sig á því að hún væri raunverulega komin heim.

„Þessi ferð er ein sú dýrmætasta sem ég hef farið í og ég á varla orð yfir hvað hún skipti mig ótrúlega miklu máli, sérstaklega fyrir litlu Helenu sem lengi hafði viljað heimsækja heimalandið sitt og upplifa um stund að vera umlukin fólki með sama húðlit og svipaðan uppruna. Að fá að upplifa þetta með pabba, mömmu og systur minni þýddi allt fyrir mig. Ég hefði aldrei viljað fara þessa ferð án þeirra. 

Þetta var ekki bara mín ferð heldur okkar allra sem fjölskylda, og að hafa þau mér til stuðnings í hverju skrefi var ómetanlegt. Það var gott að geta deilt hugsunum, áhyggjum og tilfinningum með þeim og vita að þau myndu styðja mig í einu og öllu. Þau voru mitt öryggi á þessari ferð.

Það komu upp alls konar tilfinningar á leiðinni. Stundum aðeins ein í einu, og annan daginn skullu á mér sterkar bylgjur sem létu mig líða eins og ég væri í tilfinningarússíbana. Þegar svoleiðis gerist er ómetanlegt að hafa sitt fólk nálægt, sitt stuðningsnet sem heldur manni uppi þegar allt er óljóst eða yfirþyrmandi. Þetta var mín fyrsta ferð til heimalandsins, en ég veit innst inni að hún verður svo sannarlega ekki sú síðasta.“

Hún segir ferðina til Indlands hafa veitt sér ró, hlýju og forvitni í stað þeirra neikvæðu tilfinninga sem hún óttaðist fyrirfram. Þrátt fyrir að hún geri sér grein fyrir að erfiðar tilfinningar geti komið síðar, upplifir hún öryggi í stuðningi fjölskyldu og vina.

„Ég veit að ég hef fólk mitt, fjölskyldu og vini, sem munu grípa mig þegar ég þarf á því að halda. Það er líka sérstök tilfinning að átta sig á því að maður þurfti að fara að heiman til þess að finna aftur heim. Að finna að maður á tvo staði í heiminum sem maður getur kallað heimalandið sitt er fallegt – en líka erfitt.

Að vera ættleidd er ein stærsta gjöf sem ég og fjölskyldan mín höfum fengið; við erum svo heppin með hvort annað. Mig létti ólýsanlega þegar ég fann að Indland kveikti ekki neinar neikvæðar tilfinningar heldur hlýju, forvitni og ró.“