Íslendingur í Danmörku fékk ekki að vera á kjörskrá

Silja Rún Sigurbjörnsdóttir skrifar 6. ágúst 2026 11:11

Íslendingurinn hefur verið búsettur erlendis í meira en sextán ár og þurfti því að sækja um að vera settur á kjörskrá. Vísir/Lýður Valberg

Íslenskum ríkisborgara í Danmörku var synjað um að vera tekinn á kjörskrá fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna þann 29. ágúst. Hann taldi að brotið hefði verið á stjórnarskrárvörðum kosningarétti sínum.

Íslendingurinn er búsettur í Danmörku og sótti um skráningu á kjörskrá þann 28. júlí 2026. Þjóðskrá tók umsóknina fyrir og taldist hún fullnægjandi. Íslendingnum var tilkynnt að hann hefði verið tekinn á kjörskrá á tímabilinu frá 1. desember 2026 til 1. desember 2030.

Eftir þetta hafði Íslendingurinn samband við Þjóðskrá og krafðist þess að vera tekinn á kjörskrá fyrir 29. ágúst svo hann gæti greitt atkvæði um mögulegar aðildarviðræður við Evrópusambandið. Þjóðskrá synjaði þeirri beiðni með vísan til þess að umsókn um skráningu tæki gildi 1. desember 2026 líkt og kosningalög kveða á um.

Íslendingurinn ákvað að kæra synjunina til úrskurðarnefndar kosningamála þar sem að ákvörðun Þjóðskrár „leiði til ólögmætrar og óhóflegrar skerðingar á stjórnarskrárvörðum kosningarétti hans“. Hann segir það ekki sanngjarnt eða í samræmi við meðalhófsreglu að svipta hann kosningarétti einungis vegna þess að umsóknin öðlist ekki gildi fyrr en í desember.

Úrskurðarnefndin tók málið fyrir og fór yfir kosningalögin. Þar segir að allir íslenskir ríkisborgarar sem náð hafa átján ára aldri og hafa átt lögheimili hér á landi séu með kosningarétt í sextán ár frá því að þeir flytja lögheimili sitt úr landi.

„Eftir þann tíma skal hann sækja um til Þjóðskrár Íslands um að vera tekinn á kjörskrá. Ákvörðun um að umsækjandi skuli tekinn á kjörskrá gildir í fjögur ár í senn frá 1. desember næstum eftir að umsókn var lögð fram,“ segir í úrskurðinum.

Nefndin ætlar að greinin sem kveður á um að umsóknin taki gildi 1. desember sé til þess að fyrirsjáanleiki sé í framkvæmd og utanumhaldi kjörskrár.

„Ákvæðið felur í sér tilteknar formkröfur sem ríkisborgarar, sem búsettir hafa verið lengi erlendis, þurfa að fylgja til að viðhalda kosningarétti sínum hér á landi eða öðlast slíkan rétt á ný. Íslendingar sem eru búsettir erlendis geta þannig viðhaldið kosningarrétti sínum eins lengi og þeir vilja. Því verður ekki talið að ákvörðun Þjóðskrár Íslands sé ólögmæt eða gangi gegn stjórnarskrárvörðum kosningarétti kæranda,“ segir í úrskurði nefndarinnar.

Það var því niðurstaða hennar að synja Íslendingnum um að vera tekinn á kjörskrá fyrir atkvæðagreiðsluna 29. ágúst.

Úrskurðar- og kærunefndir Þjóðaratkvæðagreiðsla um ESB-viðræður