Hníf­jafnt á laugar­dag eða meiri munur en allir búast við?

Þetta er meðal þess sem fram kom í Pallborðinu á Vísi í gær. Stjórnmálafræðingurinn Eiríkur Bergmann og stjórnmálasálfræðingurinn Hulda Þórisdóttir voru viðmælendur í fyrri hluta pallborðsins þar sem þau ræddu upplýsingaóreiðu og samsæriskenningar í baráttunni.

Í Pallborðinu voru þau Hulda og Eiríkur meðal annars spurð út í birtingu skoðanakannana svo stuttu fyrir kosningar. Umræða hefur reglulega átt sér stað um hvort slík birting geti haft áhrif á kosningahegðun fólks og segir Hulda ljóst að svo sé, dæmi um það hafi verið í forsetakosningunum 2024.

„Þetta er náttúrulega bara eilífðar rökræða sem á að eiga, hversu miklar upplýsingar eiga kjósendur rétt á að hafa þegar þeir ganga inn í kjörklefann. Ég sem rannsakandi er sannarlega á þeirri skoðun að fólk hafi fullan rétt á að fá sem mestar upplýsingar og skoðanakannanir eigi rétt á sér. Ég held það sé líka bara ekki hægt að koma í veg fyrir þær, lönd sem hafa reynt að banna þær, þá eru þær bara gerðar í næstu löndum við hliðina á og birtar þar og allir vita hver staðan er í raun, ef við förum út í praktísku hliðina. Ég held eins og í þessu, þá er þetta náttúrulega bara hnífjafnt og þetta þá bara mótíverar báðar fylkingar jafn mikið myndi ég halda, þannig ég sé engan meinbug á því að við séum að birta skoðanakannanir svona nærri, bara ekki nokkurn.“

Eiríkur tekur undir með Huldu. Hann segir ástríðuna skipta máli. Ljóst sé að skoðanakannanir bendi til þess að þetta verði hnífjafnt á laugardag. „Þessar kannanir eru bara þannig að atkvæði hvers einasta og þetta pallborð getur bara ráðið úrslitum. Það er ekki oft þannig að við erum í þeirri stöðu að örfá atkvæði, það er bara að einhver hafi misst af strætó getur breytt úrslitunum.“

Dæmi frá Bretlandi og Bandaríkjunum um meiri mun

Haldið þið að þetta verði hnífjafnt þegar talið verður upp úr kössunum?

„Ég get í rauninni ekki sagt neitt annað en skoðanakannanir gefa til kynna, já það bendir til þess. En auðvitað erum við í samtímanum með fjölmörg dæmi bæði frá Bandaríkjunum og Bretlandi, sérstaklega í svona pólaríserandi umhverfi þar sem eru bara tveir í rauninni í framboði eða tvö mál sem verið er að kjósa um, þar sem skoðanakannanir vanmátu aðra hliðina stórkostlega,“ segir Hulda. 

Ekki megi mikið út af bregða á lokametrunum, hvort sem um er að ræða mæliskekkju eða breytingar á lokametrunum í fylgi. „En ég get ekki spáð öðru en að þetta verði bara hnífjafnt, ég veit ekki betur.“

Eiríkur, ert þú sammála því?

„Kannski geri ég akkúrat ágreining hérna, í lokin, rökræðunnar vegna. Ekki spádómur en hugsun, það kæmi mér ekkert mjög á óvart ef munurinn yrði bara töluvert meiri heldur en skoðanakannanir sýndu, að það sé ýktari munur heldur en skoðanakannanir sýna en ég get bara ekki spáð í hvora áttina það er.“