Börn í með­ferð eiga rétt á fag­fólki orð duga ekki lengur!

Ég er reiður og fyrir vonbrigðum. Þann 24. september sagði heilbrigðisráðherra: „Já, auðvitað er ekki nóg að fá hús. Það þarf að hafa gott fagfólk og góða ferla og nú stendur yfir vinna í ráðuneytinu þar sem verið er að samstilla ólíka þjónustuaðila og -veitendur.“ Rétt. En orð án framkvæmda verja engin börn. Þau búa til falskt öryggi. mbl.is

Sama vika sýnir alvarlegt ósamræmi. RÚV greinir frá því að ekki sé krafist heilbrigðismenntunar hjá starfsfólki á meðferðarheimilum fyrir börn. Framkvæmdastjóri Geðhjálpar spyr hvað þetta segi um verðmætamat kerfisins: „Ef ég ætlaði að fara að vinna í banka… þá þyrfti ég að vera með viðskiptafræðipróf… En það eru engar kröfur þarna.“ Þetta er ekki smávægilegt formsatriði. Þetta er beint öryggis- og gæðamál fyrir veik börn. RÚV

Þá er „áherslan á geðheilbrigðismál“ vart sjáanleg í fjárlagafrumvarpinu. Ef við ætlum að styttan bið, manna teymi og innleiða „góða ferla“, verða fjárlínur að sýna það svart á hvítu. Annars eru yfirlýsingar tómar. RÚV

Hvað þarf að gerast núna

1. Hæfniskrafa strax: Lágmarkskröfur um viðeigandi heilbrigðismenntun eða vottaða grunnþjálfun fyrir allt framlínustarf á meðferðarheimilum barna. Tímalína og ábyrgð aðila kynnt opinberlega.
2. Vernd allan sólarhringinn: Aðgengi að fagfólki 24/7 og skýr mönnunaráætlun, sérstaklega á kvöldum og helgum.
3. Samræmd grunnferli: Einföld, landsamræmd verkferli um öryggi, áhættumat, lyfjagát og samskipti við aðstandendur.
4. Fjármögnun sem stenst orð: Sýnilegar fjárheimildir í rekstur, mönnun og faglega innleiðingu ekki aðeins steypu.

Hvað getur samfélagið gert

• Látið í ykkur heyra: Senda á velferðarnefnd og þingmenn ykkar. Spyrjið hvar hæfniskröfur, mönnun og gæðaverkferli birtast í fjárlögum og hvenær.
• Krefjast dagsetninga: Hvenær taka hæfniskröfur gildi. Hver ber eftirfylgni.
• Sýnið að þetta sé ykkur ekki sama: Deilið. Kallið þetta með nafni. Börn í meðferð eiga ekki að mæta undanþágum frá gæðakröfum sem við sættum okkur ekki við annars staðar.

Við í Strax í dag höfum opnað vefinn straxidag.is. Við birtum þar erindi sem send hafa verið til heilbrigðisráðherra og til velferðarnefndar og setjum svör inn um leið og þau berast. Verkefnið er unnið í sjálfboðavinnu og rekið með fjáröflun. Við erum að móta verkferla – en krafan er skýr: fagmennska, ábyrgð og gögn sem standast skoðun.

Orð ráðherra um „gott fagfólk og góða ferla“ verða að sjást í mönnun, ferlum og fjármögnun. Ekki síðar. Núna. mbl.is+2RÚV+2

Næstu skref – hnitmiðað og framkvæmanlegt

Til að treysta orðum í verk biðjum við um eftirfarandi, án íþyngjandi forms:

• Mánaðarleg stöðuyfirlit: biðlistar í greiningu og meðferð, innlagnir, útskriftir og eftirfylgd, birta opinberlega á einum stað.
• Yfirlit um mönnun og opnun nýs geðspítala: áfangar, stöðugildi og dagsetningar.
• Skólaleið: skýrt ferli fyrir skimun og tilvísun í leik- og grunnskólum og hvar það hefst fyrst og hvenær.
• Fíknivandi: ein samræmd leið allan sólarhringinn sem tengir fólk í viðtöl innan 72 klst., með reglulegri birtingu á árangursmælikvörðum.

Ég hef sent eftirfarandi spurningar á heilbrigðisráðuneytið

• Vinsamlega sendið mér tölur um sjálfsvíg í ágúst 2025 á landsvísu og setjið þær í samhengi við síðustu ár.
• Sjást merki um aukningu hjá ungu fólki, og hvernig hyggst ráðuneytið bregðast við ef svo er.
• Hvenær hefst regluleg, mánaðarleg samantekt lykiltalna á einum stað: biðlistar í greiningu og meðferð, innlagnir, útskriftir, endurinnlagnir og eftirfylgd.
• Nýr geðspítali: hvaða áfangar, hve mörg stöðugildi og hvaða dagsetningar gilda næstu 6–12 mánuði.
• Skólaleið: hvar og hvenær fer staðlað skimunar og tilvísunarferli af stað í leik og grunnskólum, og hver ber faglega og fjárhagslega ábyrgð.
• Fíknivandi: verður ein samræmd 24/7 leið í þjónustu sem tryggir viðtal innan 72 klst., og hvenær hefst regluleg árangursmæling fyrir það ferli.
• Samhæfing margra aðila: hvaða stofnun eða teymi fær formlega eftirfylgniábyrgð, með hvaða mælikvörðum og tímalínu.
• Markmiðslínur: hvaða tölulegu markmið gilda um styttingu biðtíma fyrir börn og fullorðna á næstu 6 og 12 mánuðum.
• Jafnræði milli landshluta: hvernig verður tryggt sambærilegt aðgengi og biðtímar utan höfuðborgarsvæðis.
• Gagnsæi gagna: verður sett föst birtingartíðni og opinn gagnapakki sem fagfólk og fjölmiðlar geta sótt.

Beiðni um fund 

Ég óska eftir stuttum fundi með heilbrigðisráðherra og lykilstarfsfólki ráðuneytisins, í ráðuneytinu fyrsta færa dag. Markmið fundarins er að fara yfir spurningarnar, samræma næstu skref og setja skýra tímalínu. Svör verða birt á heimasíðu okkar, straxidag.is, um leið og þau berast.

Markmiðið er skýrt: mannúðleg, aðgengileg og mælanlega betri þjónusta. Við erum bjartsýn, en ætlum að halda öllum aðilum við efnið þar til niðurstöður liggja fyrir.

Höfundur er viðurkenndur markþjálfi og stofnandi STRAX Í DAG - Krefjumst aðgerða í geðheilbrigðimálum.

- Í minningu Bríetar Irmu Jónudóttur og Almars Yngva Garðarssonar.