Upp­fylltu öll skil­yrði nema aldurs­tak­markið

Reglur um nýliðunarstuðning í landbúnaði miða við að umsækjendur séu á aldrinum 18 til 40 ára. Því skipta menntun, reynsla, fjárfesting, rekstrarumfang og raunveruleg nýliðun ekki máli um leið og aldursmarkinu er náð. Oddrún er 49 ára og Þorleifur 44 ára – og þar með sjálfkrafa útilokuð frá því að sækja um stuðning sem ætlaður er til að auðvelda fólki að hefja búskap.

Oddrún spyr hvort reglugerð sem útilokar raunverulega nýliða einvörðungu vegna aldurs þjóni í raun markmiðum sínum – eða standist jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar.

Hafa byggt upp rekstur frá grunni

Oddrún og Þorleifur keyptu garðyrkjustöðina Reykás í Brekkuhlíð í Hrunamannahreppi fyrir tæpum tveimur árum. Þar reka þau um fimm þúsund fermetra gróðurhús á fjórum hekturum lands, þar sem ræktaðir eru meðal annars tómatar, gúrkur og salat. Reksturinn er umfangsmikill og níu manns starfa við stöðina auk þeirra hjóna. 

Oddrún og Þorleifur koma ekki úr bændafjölskyldum heldur keyptu þau fyrirtæki í landbúnaði með tilheyrandi skuldsetningu, áhættu og ábyrgð.

„Ég skil alveg í grunninn hvaðan reglurnar koma,“ segir Oddrún. „Þær hafa líklega verið hugsaðar fyrir ungt fólk sem tekur við búi af foreldrum sínum eða nýútskrifaða nemendur úr bændaskólum. En við erum ekki í þeirri stöðu.“

Uppfylla allt – nema aldurinn

Bæði uppfylla þau öll fagleg skilyrði sem almennt eru gerð til nýliða. Þorleifur er menntaður garðyrkjufræðingur frá Landbúnaðarháskóla Íslands. Oddrún er búfræðingur, reiðkennari og háskólamenntuð þroskaþjálfi. Hún starfar einnig sem kennari, samhliða því að sjá um bókhald, launamál og alla skrifstofu- og rekstrarþætti fyrirtækisins.

„Við uppfylltum öll skilyrði,“ segir hún. „Nema bara aldurstakmarkið.“

Oddrún bendir á að sífellt algengara sé að fólk mennti sig lengur, skipti um starfsvettvang síðar á ævinni og hefji sjálfstæðan rekstur eftir fertugt.

Sjálf flutti hún og fjölskylda hennar austur úr Mosfellsbæ fyrir um fimm árum. Þá var Þorleifur í námi í garðyrkjuskólanum, í miðjum heimsfaraldri. Upphaflega stefndu þau ekki á jafn stóran rekstur, en tækifærið gafst og þau ákváðu að slá til.

„Þetta er stærra en við ætluðum,“ segir hún. „En við tókum þessa ákvörðun af fullri alvöru.“

Orkufrekur rekstur – og styrkir sem skipta máli

Gróðurhúsarekstur krefst stöðugs eftirlits með hita, raka, loftræstingu og lýsingu. Þorleifur er nánast stöðugt á stöðinni og gistir þar jafnvel yfir nótt þegar á þarf að halda. Þau sjálf hlaupa oft í skarðið til að halda yfirvinnu í lágmarki.

„Þetta er svaka dæmi,“ segir Oddrún.

Hún nefnir að rafmagnskostnaður geti numið allt að níu milljónum króna á mánuði, auk þess sem launakostnaður er einn stærsti útgjaldaliðurinn.

„Í svona rekstri skipta jafnvel ein eða tvær milljónir máli,“ segir hún. „Málið snýst ekki endilega um að fá styrkinn. Heldur um réttinn til að sækja um.“

Að hennar mati er það versti gallinn: að vera útilokuð fyrirfram.

Þetta er ekki hugsað til enda

Oddrún birti nýlega opna færslu á facebook þar sem hún vakti athygli á málinu. Viðbrögðin hafa ekki látið á sér standa en yfir hundrað manns hafa deilt færslunni.

„Allir sem ég tala við spyrja: ert þú ekki að djóka?“ segir hún.

Jafnræðisreglan

Það sem sló Oddrúnu þó hvað mest í þessu máli var þegar henni var bent á 65. grein stjórnarskrárinnar, jafnræðisregluna. Þar segir að allir skuli vera jafnir fyrir lögum og að óheimilt sé að mismuna fólki, meðal annars á grundvelli aldurs.

„Þetta er ekki bara stjórnsýslulegt atriði,“ segir hún. „Þetta er grundvallar jafnréttismál.“

Að hennar mati felur aldurstakmarkið í sér óbeina aldursmismunun, þar sem fólk í sambærilegri stöðu fær ólíka meðferð eingöngu eftir fæðingarári, án mats á raunverulegum aðstæðum.

Oddrún og Þorleifur sendu ráðuneytinu bréf þar sem óskað var eftir rökstuðningi og svörum, en hafa enn ekki fengið nein viðbrögð.

„Engin hvatning“

Á sama tíma hefur stuðningur almennings verið mikill. Fólk hefur haft samband, deilt málinu og lýst yfir undrun sinni.

Að mati Oddrúnar senda reglurnar skýr skilaboð til þeirra sem vilja hefja búskap síðar á ævinni.

„Engin hvatning,“ segir hún. „Bara núll.“

Hún segir Ísland hafa alla burði til að vera sjálfbært í matvælaframleiðslu, sérstaklega í grænmetisrækt. En til þess þurfi kerfið að endurspegla raunveruleikann sem fólk býr við.

„Við höldum áfram af því okkur finnst þetta gaman og við trúum á það sem við erum að gera,“ segir Oddrún. „En við viljum fá sama aðgengi og aðrir – og ekki brenna út.“