Fimm­tán lífsseigar mýtur um matar­æði og næringu

Mýtur eiga það til að festast í sessi um hina og þessa hluti, sérstaklega í tengslum við mat þar sem alls konar tröllasögur og furður geta orðið að sannleik. Af því tilefni ræddi Lilja Katrín Gunnarsdóttir við næringafræðinginn Dögg Guðmundsdóttur í Ísland í dag.

Dögg fór yfir fimmtán mýtur næringafræðinnar en þær má sjá hér að neðan:

1. Öll kolvetni eru slæm

„Þetta hefur verið langvarandi og leiðinleg mýta því kolvetni eru geggjuð,“ segir Dögg. Fólk sem haldi slíku fram sé oft að tala um einföld kolvetni á borð við gos, nammi og kökur. Þau séu ekki slæm svo lengi sem þeirra er neytt í hófi.

Sjá einnig: Foreldrar þurfi ekki að efast um hafragrautinn

Þar gleymast jafnframt trefjarík kolvetni á borð við heilkornavörur, bygg og hafra sem eru nauðsynleg fyrir heilsuna og minnka líkur á sjúkdómum.

2. Til að grennast þarf að borða færri kaloríur en maður brennur

Þessi yfirlýsing sé sönn en „það er mjög mikilvægt að staldra aðeins við og skoða af hverju maður er að fara að grennast og hver tilgangurinn er með því,“ segir Dögg. 

Fólk sem borði „miklu minna“ en það þarf nauðsynlega á að halda sé það að vinna gegn eigin heilsu. Rannsóknir sýni að best sé að borða jafnt og þétt yfir daginn.

3. Fita gerir þig feitan

„Fita er eitt af orkuefnunum sem við þurfum í líkamann og það sem mér finnst svolítið áhugavert er það að það er alltaf þessi togstreita þar sem er verið að setja orkuefnin hvort á móti öðru,“ segir Dögg.

„Við þurfum þau öll til þess að viðhalda heilbrigðri starfsemi líkamans,“ segir hún. Fitan sé ríkari af hitaeiningum en kolvetnin, gefur meiri orku, sem sé ekki slæmt. Vanda þurfi þó valið á fitugjöfum.

4. Föstur hjálpa til við þyngdartap og til að hreinsa líkamann

„Faktískt hjálpa föstur til við þyngdartap af því vanalega eru einstaklingar sem fasta að borða minna,“ segir Dögg. Það sé þó ekki endilega jákvætt, mun betra sé að borða jafnt og þétt yfir daginn til að halda orkunni jafnri.

Líkaminn búi sömuleiðis yfir líffærum sem hreinsi líkamann og því þurfi fösturnar ekki til þess.

5. Það má alls ekki borða seint á kvöldin

„Líkaminn tekur ekki stórkostlegum stakkaskiptum eftir klukkan átta,“ segir Dögg. Það sem gerist þó er að fólk sé oft að borða mikið á kvöldin og haldi því að allt bjargist hætta það því.

„Það sem þyrfti eiginlega frekar að spá í er: „Hvernig ertu að borða yfir daginn?“ Það er mun jákvæðara,“ segir Dögg. Fólk sem passar ekki að viðhalda jafnri orku yfir daginn finnur oft fyrir orkuskuldinni á daginn og sækir þá 

6. Það er dýrara að borða hollt en óhollt

„Þetta er ótrúlega viðkvæmt efni og það er alveg af ástæðu,“ segir Dögg. 

„Það getur verið mjög dýrt að kaupa fersk matvæli sem eru næringarrík. Það er ekki ókeypis að borða í dag. En það eru möguleikar til þess að næra sig vel, það er til dæmis að nýta sér frosin matvæli eins og frosið grænmeti, það er ódýrara; frosnir ávextir, frosinn fiskur og frosinn kjúklingur. Allt mjög næringaríkir og góðir kostir.“

Eins séu matvæli á borð við baunir ódýrir og góðir prótín- og trefjagjafar. Maður þurfi að vera útsjónarsamur því það sé dýrt að borða.

7. Ef vörur eru merktar sem sykursnauðar, fitulitlar eða diet, þá eru þær hollar

„Ef við ætlum alltaf að borða mat sem inniheldur litla orku þá færðu bara rosalega litla orku inn. Það er ekki endilega alveg samasem-merki á milli þess að fylgja einhverjum merkingum sem eru á pakkningunum og bættrar heilsu,“ segir Dögg.

8. Ákveðnar fæðutegundir brenna kaloríum

„Allur matur sem þú borðar krefst orku til þess að melta. Það er engin fruma í líkamanum þínum sem fúnkerar án orku og meltingarvegurinn er ekki undanskilinn. Við það að borða ertu að nota orku af því það krefst orku að taka öll næringarefnin og koma þeim inn í blóðrásina og vinna úr þessu,“ segir Dögg.

9. Sykur er það versta sem þú borðar

„Sykur er ekki það versta sem þú borðar,“ segir Dögg og bætir við: „Sykur er vissulega mjög næringarsnauður, hann er orkuríkur og keyrir blóðsykurinn hratt og örugglega upp. Orðið blóðsykurs hefur fengið svolítið vægi á þessum síðustu og verstu.“

Lítið þurfi að vinna úr sykrinum, hann hækki blóðsykur og gefi manni mikla orku. Borði maður mikið af sykri þá gerist það hins vegar oftar og oftar sem geti myndað ákveðna brenglun í líkamanum og maður þróað með sér sykursýki tvö.

10. Hunang, síróp og sætuefni eru skárri en sykur

„Hunang og síróp eru öðruvísi form af sykri. Það er ýmislegt sem við vitum og vitum ekki um sætuefni,“ segir Dögg.

„Stöku drykkir með sætuefnum, ég hef ekki stórfelldar áhyggjur af því. Ég myndi kannski segja fólki að vera ekki að drekka eingöngu drykki með sætuefnum. Þetta er hófsemin.“

11. Jurtaolíur eru vondar fyrir líkamann

„Þetta er erfiðasta mýtan sem næringafræðin hefur þurft að díla við lengi vel. Það er ótrúlegt hvað hún hefur náð miklu flugi og við höfum séð að þetta er orðið rammpólitískt efni,“ segir Dögg.

„Jurtaolíur eru ekkert slæmar. Þvert á móti eru þær með fjölómettaðar fitusýrur sem eru mjög jákvæðar fyrir heilsuna okkar og hjartað okkar,“ segir hún.

12. Glúten er þinn versti óvinur

„Glúten er prótín og það er fólk sem er viðkvæmt fyrir glúteni og það eru einstaklingar með Seliak-sjúkdóm þar sem glúten getur haft erfiðar afleiðingar fyrir. Þetta er ofboðslega lítill hópur af fólki, fyrir heilbrigðan einstakling gerir glúten ekkert slæmt,“ segir Dögg.

13. Þú þarft að borða kjöt til að fá nægt prótín

„Þú þarft ekki að borða kjöt til að fá nægt prótín. Það vissulega hjálpar og Íslendingar eru mikið kjötfólk virðist vera. Ég væri til í að sjá meira af fiski á diskum Íslendinga og ég myndi segja fólki að takmarka rauða kjötið,“ segir Dögg.

„Það er fullt af öðrum leiðum til þess að fá prótín, til dæmis með eggjunum. Svo eru líka kærkomnar vörur eins og til dæmis tófú og tempe og svo erum við með baunir,“ segir hún og bætir við að prótín sé eitt af næringarefnunum sem leynist ótrúlega víða opni maður hugann.

14. Ketó er langbesta mataræðið í heimi

„Þetta ætlar að lifa að eilífu,“ segir Dögg og hlær. Hún nefnir að upphaflega hafi ketómataræði komið til við að aðstoða fólk í meðferð við flogaveiki og þar hafi það reynst virka vel. Hins vegar sé um að ræða mataræði sem krefjist mikillar útilokunar.

„Þá ertu að taka út ákveðna, eiginlega heilan fæðuflokk, til þess að geta framfylgt þessu mataræði. Til þess að fá þennan ávinning fyrir þennan hóp einstaklinga þarf þetta að eiga sér stað undir leiðsögn sérfræðinga,“ segir Dögg.

Fyrir heilbrigða einstaklinga sé hins vegar gott að fá trefjar, þær fáist ekki úr kjötinu heldur grænmetinu og heilkornavörunum.

„Mér finnst kominn tími á að setja þessa ketó-umræðu svolítið á ís. Prufum hitt núna, við erum búin að prófa þetta fituævintýri,“ segir Dögg.

15. Heilsan endurspeglast á vigtinni - því hærri tala því verri heilsa

„Þetta er svolítið viðkvæmt málefni því við erum á ákveðnum stað sem við höfum ekki séð áður,“ segir Dögg og bætir við: „En nei, heilsan endurspeglast ekki á vigtinni.“

„Einstaklingar, burt séð frá stærð, ef þau eru að næra sig vel, stunda reglulega líkamsrækt og styrktarþjálfun, sofa vel og reyna að takmarka stress og alla þessa erfiðu þætti í nútímasamfélagi, hef ég engar áhyggjur af kílóatölum,“ segir Dögg.

Þáttin má horfa í heild sinni hér að neðan: