Er Reykja­vík virki­lega dreifð? Gögn segja annað

Í umræðunni um skipulag og þéttingu byggðar á höfuðborgarsvæðinu hefur lengi verið haldið fram að Reykjavík sé miklu dreifðari en sambærilegar borgir í nágrannalöndum. Þessi fullyrðing hefur jafnvel verið notuð sem rök fyrir stórum breytingum á skipulagi og samgöngum. En þegar rýnt er í alþjóðleg gögn kemur í ljós að þessi forsenda stenst ekki.

Villandi samanburður hefur afbakað umræðuna

Oft er miðað við lögsögumörk borga þegar þéttleiki er reiknaður. Það er óraunhæft, sérstaklega í Reykjavík þar sem stór svæði innan borgarmarka eru óbyggð. Einnig er algengt að bera Reykjavík saman við stórborgir sem eru margfalt stærri og með miklu þéttari miðjur. Slíkur samanburður er mjög villandi.

Ef bera á Reykjavík saman við aðrar borgir þarf að miða við sambærilega stórar borgir og nota alþjóðlega samræmd viðmið.

GHSL: hlutlaus og áreiðanleg mæling á þéttbýli

GHSL gagnasafnið (Global Human Settlement Layer) er þróað af Framkvæmdastjórn ESB. Byggt er á viðamikilli úrvinnslu á Landsat gervihnattamyndum og lýðfræðilegum gögnum frá öllum löndum heims. Notað er DECURBA viðmið Sameinuðu þjóðanna þar sem þéttleiki byggðar er skilgreindur á sama hátt í öllum löndum.

Samkvæmt þessum gögnum er þéttleiki byggðar á höfuðborgarsvæðinu 2.133 íbúar á ferkílómetra.

Reykjavík er í meðallagi þétt borg

Þegar Reykjavík er borin saman við borgir í Norður-Evrópu og Norður-Ameríku með 100–300 þúsund íbúa kemur í ljós að:

• Reykjavík er aðeins dreifðari en meðaltal sambærilegra borga
• Reykjavík er svipuð borgum eins og Tampere, Halifax og Óðinsvé
• Reykjavík er þéttari en meðalborgir í Noregi, Finnlandi og Írlandi
• Reykjavík er þéttari en flestar bandarískar borgir af svipaðri stærð

Þegar litið er á vegið meðaltal þéttleika borga í 12 nágrannalöndum er Ísland í miðjum hóp.

Fullyrðingin um „óvenju dreifða Reykjavík“ á sér enga stoð

Gögnin sýna að Reykjavík er hvorki óvenju dreifð né óvenju þétt. Hún er einfaldlega nálægt meðallagi þéttbyggð borg miðað við stærð sína og landfræðilega stöðu. Það er því ekki rétt að byggja skipulagsstefnu á þeirri hugmynd að Reykjavík sé eitthvert frávik í alþjóðlegum samanburði.

Ef markmiðið er að bæta samgöngur, draga úr útþenslu eða styrkja borgarformið, þá þarf að ræða þau markmið á eigin forsendum, ekki á mýtu um að Reykjavík sé „óeðlilega dreifð“.

Gögnin eru öllum aðgengileg

Hægt er að skoða GHSL gögnin myndrænt á:

• https://luminocity3d.org/WorldPopDen
• https://human-settlement.emergency.copernicus.eu/ucdb2024visual.php

Þar má sjá þéttleika byggðar í þúsundum borga um allan heim og bera saman á samræmdan og hlutlausan hátt.

Meðfylgjandi gröf eru unnin upp úr þessum gögnum.

Höfundur er verkfræðingur.