Tekist á um kjara­samningana

Vilhjálmur Birgisson, formaður Starfsgreinasambands Íslands, og Daði Már Kristófersson, fjármála- og efnahagsráðherra, tókust á um kjarasamninga í Sprengisandi í morgun.

Halla Gunnarsdóttir, formaður VR, hefur þegar sagt að öllu óbreyttu sé útséð um gildandi kjarasamninga í haust. Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar, segist ekki vilja fara í kjaraviðræður í haust en félagið sé tilbúið í slíkar viðræður.

Vilhjálmur tók fram að fyrir síðustu kjarasamningsviðræður hefði hann auk forsvarsmanna Alþýðusambandsins, Eflingar og Samiðnar komið saman enda sinni félögin um sextíu til sjötíu prósent allra starfandi á almennum markaði.

„Við settumst niður og komumst að þeirri niðurstöðu að við vildum taka hér áhættu sem væri fólgin í því að reyna að auka ráðstöfunartekjur okkar félagsmanna með fleiri þáttum heldur en bara beinum launahækkunum. Því við sáum að þessi verðbólga og háa vaxtastig var að fara langverst með þá tekjulægstu, fólkið sem að ber minnst úr býtum,“ segir Vilhjálmur.

Vegna þessa hafi verið tekin ákvörðun um að fara í hófstilltar launahækkanir gegn því að ríki og sveitarfélög myndu halda aftur af sér. 

„Síðan var þetta gert á því forræði að allir myndu axla ábyrgð, allir myndu róa í sömu átt. Fyrirtækin myndu halda aftur af verðlagi, ríki og sveitarfélög myndu halda hér aftur af gjaldskrám,“ segir Vilhjálmur.

„Við í íslenskri verkalýðshreyfingu, við vorum illilega svikin af öllum þessum aðilum því að einu aðilarnir sem öxluðu sína ábyrgð var sem sagt þessi hópur sem að reið á vaðið með þetta. Við erum að horfa hér upp á að verðbólgan er hér á fleygiferð upp aftur.“

Vilhjálmur segir það einnig leiðinlegt að heyra aðra segja að kjarasamningarnirhafi verið of dýrir en Seðlabankastjóri hefði sjálfur sagt að kjarasamningarnir styddu við markmið bankans.

„En hvað gerist? Síðan kemur ríki og sveitarfélög og semja hér samkvæmt launavísitölu um ellefu prósenta launahækkun á síðustu tólf mánuðum. Þetta er náttúrulega algjörlega galið hvernig þarna var farið með okkur.“

Ólíkir aðilar ræði orsakir

Daði Már segist sammála Vilhjálmi um sumt en hins vegar hélt hann því til haga að ríkið hafi samið „nokkurn veginn á merkinu“ fyrir utan samninga við annars vegar kennara og hins vegar lækna. 

„Ég held að eitt af vandamálunum núna sé að við heyrum ólíka aðila ræða um og orsakir þessa. Ein útgáfa af sögunni er sú sem Vilhjálmur gefur. Seðlabankastjóri gaf allt aðra útgáfu og sagði einfaldlega að laun hefðu hækkað allt of mikið,“ segir Daði Már en bætir við að báðir aðilar geti haft rétt fyrir sér.

„En það hefur orðið töluvert mikið launaskrið, heilt yfir línuna, og grundvallarvandamálið sem við stöndum frammi fyrir er að á endanum geta laun ekki hækkað umfram vöxt hagkerfisins.“

Aðspurður hvernig hægt sé að vinna úr þeirri stöðu sem kjarasamningar eru í dag bendir Daði Már á að lítill hópur verði fyrir beinum áhrifum af ákvörðunum Seðlabankans, miðað við nágrannalöndin, og því þurfi að beita tólinu af meiri hörku. Þá nefnir hann einnig verðtryggingu.

„Ég til dæmis persónulega hef nokkrum sinnum nefnt það að eitt af vandamálunum er útbreidd notkun verðtryggingar. Hún hjálpar okkur ekki ofan í þetta ástand. Vilhjálmur nefndi hér áðan hækkanir leigusamninga, það er ekki til sá leigusamningur á Íslandi sem er ekki verðtryggður sem þýðir að olíuverðshækkanir úti í heimi hækka leiguverð á Íslandi,“ segir Daði.

„Við erum með allar þessar flóknu tengingar inni í kerfinu og ég held að ef við ætlum að ná hér stöðugleika, þá í fyrsta lagi þurfum við að vera með aðgerðir sem eru ekki svona ósanngjarnar eins og þær sem við höfum séð núna á undanförnum árum í baráttunni við verðbólguna.“

Launaskrið meira á opinberum markaði

Daði Már minntist einnig á að launaskrið á almennum markaði hefði áhrif en Vilhjálmur gaf lítið fyrir þær útskýringar. 

„Það liggur fyrir að launaskrið á hinum almenna vinnumarkaði er 6,3 prósent,“ segir hann. „Hjá ríkisstarfsmönnum er það 11,3 prósent og hjá opinberum sveitarfélögum 10,8 prósent.“

Vilhjálmur telur að einhvers konar leki sé í kerfinu og óttist hann að kjarasamningar muni bresta breytist ekkert. Veðtryggðar skuldir íslenskra heimila hafi hækkað um fimmtíu milljarða á þremur mánuðum.

„Verðbólgan hefur hækkað um 5,2 prósent á síðustu tólf mánuðum sem þýðir að verðtryggð húsaleiga hefur hækkað um tuttugu þúsund krónur og til þess að hafa tuttugu þúsund króunur í laun þarftu að vera með launatekjur upp á 31 þúsund krónur sem er meira en kjarasamningshækkunin sem okkar fólk var að fá.“

Hér er einungis stiklað á stóru en hægt er að hlusta á viðtalið í heild í spilaranum hér fyrir neðan: