Hættum að tala um sam­einingu!

Umræðan um samskipti Akraneskaupstaðar og Hvalfjarðarsveitar hefur verið áberandi undanfarið, og það er í sjálfu sér ekkert nema eðlilegt. Þegar nágrannasveitarfélög ræða saman – eða jafnvel deila – þá fylgir því athygli. Það sem hefur valdið mér meiri áhyggjum en margt annað er sá tónn sem umræðan hefur tekið á síðustu misserum, því hann hefur oftar en ekki verið þess eðlis að hann byggir ekki upp traust heldur grefur undan því. Það er ekki lítið mál.

Á síðasta ári hefur umræðan ítrekað farið í farveg þar sem tortryggni fær að vaxa, þar sem dregnar eru upp skýrar línur á milli „okkar“ og „ykkar“ og þar sem fókusinn festist í því hver eigi að borga hvað, hver standi betur fjárhagslega og hver eigi rétt á hverju. Slík umræða er ekki bara þreytandi – hún er beinlínis skaðleg þegar kemur að því að byggja upp samstarf til framtíðar. Hún dregur okkur niður í skotgrafir þar sem við hættum að hlusta og förum frekar að verja stöður.

Mín eigin reynsla af samstarfi við Hvalfjarðarsveit er allt önnur en þessi mynd gefur til kynna. Á síðustu fjórum árum hef ég átt regluleg og góð samskipti við kjörna fulltrúa sveitarfélagsins, bæði í gegnum stjórn Dvalarheimilisins Höfða og á vettvangi Samtaka sveitarfélaga á Vesturlandi. Þar hef ég setið fundi, tekið þátt í umræðum og unnið að sameiginlegum málum með fólki sem ég hef kynnst sem faglegu, yfirveguðu og einlægu í sínum störfum.

Þetta eru ekki nafnlaus „hagsmunasamtök“ eða fjarlæg stjórnsýsla – þetta er fólk. Fólk sem ber ábyrgð gagnvart sínum íbúum, alveg eins og við gerum á Akranesi. Fólk sem vill taka góðar ákvarðanir, byggja upp sitt samfélag og standa vörð um lífsgæði þeirra sem þar búa. Það er í rauninni það sem gerir þessa stöðu svo sérstaka. Því þegar fólk með sama markmið og sömu grunnábyrgð nær ekki að tala saman án þess að umræðan fari í skotgrafir, þá vitum við að við þurfum að staldra við.

Sveitarfélög eru nefnilega ekki fyrirtæki í samkeppni. Við erum ekki að berjast um viðskiptavini eða markaðshlutdeild. Verkefnin okkar eru í grunninn þau sömu – að þjónusta íbúana okkar, tryggja velferð þeirra og byggja upp samfélag sem virkar. Og það fólk sem við þjónustum lifir ekki lífi sínu innan skýrt afmarkaðra sveitarfélagamarka. Það fer á milli, nýtir þjónustu á báðum stöðum og upplifir þetta svæði sem eina heild. Þess vegna verður umræðan svo fljótt skökk þegar hún fer að snúast um andstæður.

Í þeirri umræðu hefur líka stundum verið vísað til sameiningar sveitarfélaga, eins og hún sé einhvers konar lausn á þeim ágreiningi sem upp hefur komið. En sameining er ekki töfralausn. Hún leysir ekki samskiptavanda ef hann er til staðar – hún getur allt eins flutt hann með sér yfir í nýtt og stærra kerfi. Hættum því bara að tala um sameiningu!

Við þurfum að staldra aðeins við og spyrja okkur hvort við séum mögulega að byrja á röngum enda. Áður en hægt er að fara ræða stórar kerfisbreytingar þurfum við að ná að mastera það sem er miklu einfaldara, en um leið miklu mikilvægara:

Að geta átt eðlilegt, faglegt og uppbyggilegt samtal, án tortryggni og án skotgrafa.

Það er áskorunin sem við stöndum frammi fyrir í dag og hún er grundvöllurinn að öllu hinu.

Höfundur er bæjarfulltrúi Framsóknar og frjálsra og skipar annað sæti listans fyrir komandi sveitarstjórnarkosningar