„Bíddu, þetta er satt. Ég er með átröskun“

Hann var í yfirþyngd í grunnskóla, byrjaði í áttunda bekk að verða meðvitaðri um líkama sinn og fór smám saman að telja hverja einustu hitaeiningu. Þyngdin hrundi af honum en sjálfsmyndin fylgdi ekki með. Það tók nokkur ár, og eitt afdrifaríkt kvöld þar til hann áttaði sig að eigin sögn á því að um átröskun væri að ræða.

Hann tók nýlega stórt skref með því að segja opinberlega frá baráttu sinni. Hann gerði það í myndskeiði á TikTok sem fór hratt á flug og hefur fengið um 23 þúsund áhorf. Skilaboðin streymdu inn, mörg þeirra frá bláókunnugu fólki sem þakkaði honum fyrir hreinskilnina eða leitaði sjálft ráða.

Gabriel segir umræðuna um átröskun hjá strákum og ungum körlum vera mjög takmarkaða og að karlar reyni gjarnan að halda uppi ímynd af styrk og hörku. Hann hefur einnig áhyggjur af áhrifum samfélagsmiðla á líkamsímynd ungra stráka og segir þá ýta undir óraunhæfar væntingar.

Þó svo að nafnið hans beri það ekki með sér þá er Gabriel fæddur og uppalinn á Íslandi.

„Pabbi og mamma eru bæði frá Póllandi, en þau kynntust samt ekki þar, heldur hérna á Íslandi. Þau fluttu sem sagt bæði til Íslands á svipuðum tíma, fyrir þrjátíu árum, og fundu hvort annað. Svo eignuðust þau eldri bróður minn og mig,“ segir Gabriel, sem er um þessar mundir að ljúka stúdentsprófi frá Fjölbrautaskólanum í Garðabæ.

Hann er virkur á samfélagsmiðlum þar sem hann birtir alls kyns efni, sérstaklega tengt mataræði og líkamsrækt.

„Mér finnst mjög gaman að taka upp vídeó, taka myndir, mæta í ræktina og hugsa vel um heilsuna mína og vellíðan,“ segir hann en samband hans við heilsu, mat og líkama hefur þó ekki alltaf verið einfalt.

Taldi hverja einustu kaloríu

Hann ólst upp sem „mjög þungur og mjög stór einstaklingur“, eins og hann orðar það, og var alltaf mjög óöruggur með sig.

„Ég var aldrei að pæla í hitaeiningum eða neinu slíku. Ég var bara alltaf að borða. Ég kom heim úr skólanum og borðaði endalaust. Ég fékk mat í skólanum og svo fékk ég líka alltaf heitan mat heima.“

Í áttunda bekk fór hann að verða meðvitaðri um líkama sinn og útlit. Hann var farinn að hugsa meira um stelpur, félagslega stöðu sína og hvernig aðrir sæju hann.

„Þá hugsaði ég eitthvað á þá leið að ég myndi ekki fá neina stelpu eða að fólk myndi ekki vilja vera með mér ef ég væri aðeins feitur. Ég tók þetta samt ekki alltaf mjög mikið inn á mig, nema stundum. En með tímanum langaði mig líka bara að koma mér í betra form og líða betur með sjálfan mig.“

Á þessum tíma var hann um 96 kíló og 175 sentímetrar á hæð. Hann æfði körfubolta en segir að mataræðið hafi verið þannig að íþróttaiðkunin hafi ekki vegið upp á móti því.

Smám saman fór hann að horfa á myndbönd um þyngdartap, líkamsrækt og hvernig fólk gæti breytt líkama sínum. Hann telur að þetta hafi verið í kringum níunda eða tíunda bekk.

„Og svo byrjaði ég að telja hitaeiningar. Það er ekkert endilega slæmt að skoða hitaeiningar. Ef þú ert að vinna í mataræði þá er það eitthvað sem getur skipt máli. En hjá mér varð þetta þannig að ég fór að pæla alltof, alltof mikið í því. Ég fór að borða mjög lítið af hitaeiningum til að vera hundrað prósent viss um að ég færi ekki yfir mörkin mín. Þetta varð í rauninni að algjörri þráhyggju. Á sama tíma var ég alltaf í ræktinni. Það var mjög sjáanleg breyting á mér en fólk var samt ekkert endilega að hafa orð á því beint við mig, kannski af því að fólk vissi ekkert hvað ég var að hugsa, hvað var í gangi í hausnum á mér.“

Hann lýsir því að eftir því sem vikurnar og mánuðirnir liðu hafi kílóin farið að hrynja af honum.

„Ég hækkaði líka mikið á þessum tíma, líklega um fimmtán sentímetra. Á einhverjum tímapunkti var ég um 80 kíló, sem er í raun ekkert mjög létt, en miðað við hæðina mína þá var ég orðinn mjög grannur.“

En sjálfsmyndin fylgdi þó ekki þessum líkamlegu breytingum. Gabríel upplifði sig enn þá sem feitan.

„Ég á mynd af mér frá þessum tíma og þegar ég horfi á þessa mynd núna þá sé ég að ég hef aldrei verið jafn grannur og þarna. En á þessum tíma leið mér samt eins og ég væri feitur. 

Þetta var alltaf þannig: Ég var aldrei nógu góður. Ég þurfti alltaf að missa meira, gera meira, líta betur út. 

Það er svo óhugnanlegt við átröskun að þú getur horft í spegil, verið í ákveðnu líkamlegu ástandi, en samt séð eitthvað allt annað. Þú getur séð feita manneskju, þótt raunveruleikinn sé annar.“

Gabriel segir að á þessum tíma hafi það ekki hvarflað að honum að hann ætti við vandamál að stríða. Hann hafði enga fræðslu fengið um átröskun í skóla.

Hann minnist þess að í árslok 2024 hafi þáverandi kærasta hans í fyrsta sinn minnst á orðið „átröskun“ við hann.

„Og ég trúði því alls ekki.“

Hann rifjar upp að í byrjun hausts 2025 hafi orðið ákveðinn vendipunktur. Þá hafi hann áttað sig á því að vandinn snerist ekki einfaldlega um mataræði, aga eða líkamsrækt. Hugsanirnar voru orðnar hættulegar og höfðu áhrif á líðan hans, sjálfsmynd og líf hans í heild.

„Eitt kvöldið lá ég uppi í rúmi. Ég hafði borðað of mikið að mínu mati og leið mjög illa yfir því. Á skrifborðinu mínu var Tony’s súkkulaði, svona pakki með sex litlum stykkjum. Ég held ég hafi fengið mér fjögur eða fimm stykki. Ég man það mjög vel, því eftir það fékk ég mjög slæmar sjálfsvígshugsanir. Bara út af því að ég hafði borðað of mikið. 

Það kviknaði einfaldlega á einhverju hjá mér þarna. Þarna fattaði ég í fyrsta skipti hvað þetta var alvarlegt.

Mikill léttir

Bataferlið hófst ekki með einni stórri ákvörðun heldur smám saman þegar Gabríel fór að tala við fólkið í kringum sig. Hann segir að það hafi skipt miklu máli að fólk nálægt honum hafi séð hvað var að gerast og hjálpað honum að setja orð á vandann.

Sérstaklega hafi verið gagnlegt að tala við fólk sem hafði sjálft glímt við átröskun eða þekkti einhvern sem hafði gert það.

„Það hefur hjálpað mér mikið að geta talað við fólk sem skilur þetta. Mér finnst líka mikilvægt að muna að átröskun er ekki eins hjá öllum. Það eru til alls konar útgáfur af þessu og það getur hjálpað að heyra mismunandi reynslu.“

Erfiðast hafi þó verið að segja fjölskyldunni frá. Hann var hræddur um að þau myndu dæma hann eða horfa öðruvísi á hann. Sú hræðsla reyndist ekki eiga við rök að styðjast.

„Það var mjög erfitt að opna mig fyrir foreldrum mínum og bróður mínum. Við erum mjög náin fjölskylda og höfum alltaf gert mikið saman, og foreldrar mínir dæma mig aldrei.Þau tóku mér mjög vel. Þau töluðu við mig um þetta, þökkuðu mér fyrir að opna mig og voru eins góð og hægt var í þeirri stöðu. Ég er mjög þakklátur fyrir það.“

Gabriel leggur áherslu á að fólk gefist ekki upp þótt það fái ekki þau viðbrögð sem það vonast eftir frá fyrstu manneskjunni sem það opnar sig fyrir.

„Sumar manneskjur taka þessu ekki jafn vel og aðrar. En þá þarftu að reyna að finna aðra manneskju sem bregst betur við og vill hjálpa þér.“

Eitt ákveðið samtal við góðan vin hafði einnig mikil áhrif á Gabríel. Þeir voru að ganga heim úr vinnu þegar Gabriel talaði um að hann væri feitur og þyrfti að gera eitthvað í því. Á þeim tíma var hann í raun í góðu formi.

„Vinur minn sagði bara: Hvað ertu að tala um?“ Hann benti mér á að það væri fullt af fólki sem myndi vilja vera þar sem ég væri; sem myndi vilja líta út eins og ég eða vera í þeirri stöðu sem ég væri í. Hann benti mér á að ég ætti að vera þakklátur fyrir að vera í stöðunni sem ég væri í. Það fékk mig til að líta öðrum augum á þetta.“

Hann segir að hluti af bataferlinu hafi falist í því að reyna að draga úr stöðugum samanburði við aðra og læra að meta eigin stöðu betur. Það sé þó ekki eitthvað sem gerist á einni nóttu.

Mismunandi hvað hentar hverjum og einum

Gabriel hefur ekki leitað sér aðstoðar hjá sálfræðingi vegna átröskunarinnar. Hann tekur þó skýrt fram að slíkt geti hjálpað öðrum.

„Ég tel persónulega að sálfræðingur myndi ekki hjálpa mér. Það er bara „my mentality“. En ég þekki fólk sem fer til sálfræðings og það virkar fyrir það, og það eru alls konar leiðir til að díla við þetta. Málið er að reyna að finna hvað virkar fyrir mann og hvað maður getur gert til að komast í gegnum þetta eða bæta líðanina, því það er engin ein leið sem virkar fyrir alla.

Fyrir hann hefur trúin á Guð skipt miklu máli.

„Ég trúi því að þegar ég gef allt traust mitt til Guðs, þá hjálpi hann mér. Það gefur mér tilgang í lífinu að trúa á Guð og reyna að gera það sem hann vill að ég geri. Það lætur mér líða betur og hjálpar mér að lifa með ákveðnu markmiði. Fyrir mér er mikilvægt að trúa á eitthvað æðra, eitthvað meira en bara sjálfan mig.“

Á sama tíma segir hann mikilvægt að fólk lifi lífinu fyrir sjálft sig en ekki stöðugt út frá því hvað öðrum finnst.

„Ekki vera alltaf að pæla í því hvað öðrum finnst, hvað þessi manneskja hugsar eða hvað einhver annar vill að þú gerir. 

Maður á að lifa fyrir sig og gera það sem manni þykir vænt um og finnst skemmtilegt.

Hæðir og lægðir

Gabriel tekur fram að hans bataferli sé enn þá í gangi. Það séu góðir dagar og svo slæmir dagar inni á milli.

„Ég á ennþá langt í land, þetta er hellings vinna. Þetta kemur svona í bylgjum. Stundum eru bylgjurnar stærri, stundum mjög litlar og stundum ógeðslega miklar, þannig að ég fer mjög djúpt í þær. Það koma tímabil þar sem ég pæli ekkert í þessu og mér líður ógeðslega vel með sjálfan mig. En svo koma tímabil þar sem ég fer mjög langt niður, fæ mjög slæmar hugsanir, daglega lífið verður miklu erfiðara og ég verð mjög stressaður. Þá fer ég að horfa á sjálfan mig öðruvísi og finn fyrir miklu hatri út í sjálfan mig.

En það sem er öðruvísi núna en áður er það að ég er orðinn meðvitaðri um þetta. Ég er búinn að opna mig fyrir fólkinu í kringum mig, ég er búinn að tala við hina og þessa og lesa mér til. Eftir að ég gerði mér grein fyrir að ég ætti við átröskun og matarvandamál að stríða og fór að vinna í sjálfum mér fyrir alvöru þá byrjaði ég að geta höndlað þetta betur andlega. Ég er orðinn betri í að fatta hvenær hugurinn á mér er að reyna að taka yfir og skemma fyrir mér. Ég næ að koma mér hraðar út úr þessum hugsanaspíral.“

Gabriel hefur einnig reynt að vinna gegn svarthvítu hugsununum sem geta fylgt átröskuninni. Hann segir mikilvægt að minna sig á að ein máltíð, ein pizza eða einn dagur breyti ekki öllu.

„Ein pítsa eða ein máltíð umfram það sem þú ætlaðir þér mun ekki láta þig fitna til lengri tíma. Þú þarft að borða mjög mikið yfir lengri tíma til að sjá raunverulegan mun. Þessi eina pizza eða þessi eina máltíð er ekki að fara að breyta öllu.“

Óraunhæfar kröfur

Gabriel telur mikilvægt að tala meira um átröskun hjá strákum og ungum körlum. Honum finnst umræðan enn viðkvæmari og minna áberandi þegar kemur að körlum.

„Augljósa svarið er kannski að karlar reyna oft að vera stórir, sterkir og svona „alpha males“. Umræðan um átröskun hefur svo oft bara verið tengd stelpum og konum. Ég man varla eftir að hafa lesið viðtal við karlmann eða strák með átröskun. Konur eru auðvitað í meirihluta, en það þýðir ekki að strákar séu ekki að glíma við þetta.“

Hann segir tímana vissulega vera að breytast og að meira sé rætt um andlega heilsu en áður. Umræðan um átröskun hjá körlum sé engu að síður enn mjög takmörkuð.

Hann hefur einnig áhyggjur af áhrifum samfélagsmiðla á líkamsímynd ungs fólks, sérstaklega ungra stráka. Hann segir stráka á sínum aldri sjá aðra birta myndir af sér án þess að vita hvað liggur að baki.

„Oft eru þetta gaurar sem hafa æft í átta til tíu ár eða jafnvel notað eitthvað til að ná þessu útliti. Við erum ung og höfum ekki verið að gera þetta í tíu ár. Samfélagsmiðlar búa til svo miklar og svo óraunhæfar væntingar. Núna er líka svo mikið talað um peptíð og svona. Ég hef heyrt um fullt af unglingum sem eru í góðu formi og líta mjög vel út, en eru samt að sprauta sig með efnum án þess að vita almennilega hvað þau eru að gera. Bara til að verða grennri. Mér finnst það mjög mikið áhyggjuefni og einmitt þess vegna finnst mér að það þurfi að tala meira um átröskun í dag.“

Hann segir að fólk þurfi að reyna að færa fókusinn frá samanburði við aðra og yfir á eigin framfarir.

„Maður á frekar að reyna að bæta sig og vera betri í dag en í gær.“

Ótrúleg viðbrögð

Á dögunum birti Gabriel myndskeið á TikTok þar sem hann sagði opinskátt frá baráttu sinni við átröskun. Viðbrögðin komu honum í opna skjöldu. Myndbandið fór hratt á flug og var komið í um 23 þúsund áhorf þegar Vísir ræddi við hann.

„Ég bjóst aldrei við að fá svona mikil viðbrögð. Þetta var í fyrsta skipti sem ég opnaði mig svona opinberlega um þessa baráttu mína við átröskun og matarvandamál, þannig að þetta var mjög stórt skref fyrir mig. Ég hafði áður opnað mig um þetta fyrir vinum, vinkonum og fjölskyldu, en ég hafði aldrei viljað deila þessu neitt lengra. Ég var alltaf mjög viðkvæmur fyrir þessu. Ég var hræddur um að fólk myndi horfa á mig sem mína manneskju eða horfa öðruvísi á mig. 

En með tímanum fattaði ég að það skiptir engu máli hvað fólki finnst. Alls konar manneskjur eru að glíma við alls konar vandamál. 

Enginn veit hvað næsta manneskja sem labbar á móti þér í Bónus er að glíma við. Við erum öll að glíma við eitthvað en fæstir sýna það. Við sjáum alltaf bara glansmyndina hjá fólki, sérstaklega á samfélagsmiðlum. Og ég veit að það eru margir þarna úti að ganga í gegnum það sama og ég.“

Hann segist aðspurður hafa fengið fjölda skilaboða eftir að hann birti myndskeiðið og flest skilaboðin hafi verið frá bláókunnugu fólki.

„Sumir sendu bara: „Takk fyrir þetta vídeó, þetta skiptir svo miklu máli og hjálpaði mér.“ Það var geggjað að heyra. Svo fékk ég líka skilaboð frá manneskju sem var að spyrja mig út í átröskun, því hún er sjálf að díla við þetta og vildi fá ráð. Það var stressandi, því ég er náttúrulega ekki læknir. Ég sagði bara að ég væri eins og hún, með mína reynslu og ráð sem hafa virkað fyrir mig. Ég sagði líka að það væru til alls konar tegundir af þessu og að ég myndi alltaf mæla með því að fólk leitaði sér hjálpar og finndi sína leið í þessu.“