Taldi kosningarnar ó­gildar vegna ógilds kjör­seðils

Í úrskurði nefndarinnar segir að kærandi hafi lýst málsatvikum þannig að á talningarstað Reykjavíkur í ÍR-heimilinu á kosninganótt hafi fréttamaður í kosningasjónvarpi Rúv sýnt mynd af kjörseðli sem talinn var ógildur. Kærandi hafi byggt á því að fram að úrskurði um gildi kjörseðils teldist kjörseðillinn gildur. Hann hafi vísað til þess að kosningar á Íslandi séu leynilegar og því óheimilt að sýna kjörseðla.

Fréttamaður Rúv sem um ræðir er María Sigrún Hilmarsdóttir en hún var viðstödd talningu í ÍR og ræddi meðal annars við Evu Bryndísi Helgadóttur, Ara Karlsson og Tómas Hrafn Sveinsson, sem öll sitja í yfirkjörstjórn Reykjavíkur. Hún sýndi áhorfendum kjörseðil, þar sem strikað hafði verið yfir alla lista og mynd af bankaræningja límd yfir miðju hans.

Yfirkjörstjórn ósammála

Í úrskurðinum segir að í umsögn yfirkjörstjórnar hafi komið fram að yfirkjörstjórnin telji að myndbirting af kjörseðlinum í sjónvarpi hafi hvorki falið í sér annmarka né galla á framkvæmd kosninganna. Yfirkjörstjórn hafi vísað til þess að talning atkvæða eftir klukkan 22.00 hafi verið opin almenningi lögum og venju samkvæmt. Frá þeim tíma og til loka talningar hafi reglulega verið sjónvarpað frá talningu í kosningasjónvarpi Rúv eins og hefðbundið sé. Þá hafi jafnframt verið streymt frá talningunni á vef Reykjavíkurborgar frá því að kjörfundi lauk. 

Í talningu hafi verið úrskurðað um vafaatkvæði í hverri umferð en fyrir það hafi úrskurður verið undirbúinn af yfirkjörstjórn og/eða farið yfir einstök vafaatkvæði með umboðsmönnum framboðslista. Umræddur kjörseðill hafi verið vafaatkvæði í annarri umferð talningar. Um þau hafi verið úrskurðað klukkan 02.20. Atkvæðið hafi þar verið úrskurðað ógilt. Mynd af kjörseðlinum hafi verið sjónvarpað klukkan 03.04 og í beinu framhaldi hafi verið rætt við fulltrúa yfirkjörstjórnar um kjörseðilinn og hvernig farið væri með atkvæðið samkvæmt kosningalögum. Slík viðtöl við formenn eða fulltrúa yfirkjörstjórnar um framkvæmd kosninga og talningar séu algeng.

Talning opinber en ekki kosningar 

Yfirkjörstjórn bendi á að í sveitarstjórnarkosningum fari yfirkjörstjórn sérstaklega með það verkefni að veita almenningi og fjölmiðlum upplýsingar, fræðslu og leiðbeiningar samkvæmt kosningalögum. Ákvæði kosningalaga hafi ekki að geyma takmörkun á myndatökum almennings eða fjölmiðla af talningu atkvæða enda um framkvæmdavaldsathöfn að ræða sem fram fari fyrir opnum tjöldum. Alvanalegt sé að fjölmiðlar birti myndir af framkvæmd talningar þar með talið af atkvæðabunkum eða framkvæmd talningar þar sem greina megi einstaka kjörseðla eða þeir sýndir. Þá sé hvorki í ákvæðum kosningalaga eða stjórnvaldsfyrirmæla að finna fyrirmæli þess efnis að óheimilt sé að sýna eða birta myndir af kjörseðlum í talningu, sem fram fari fyrir opnum tjöldum líkt og kærandi staðhæfi. 

Öðru máli gegni við atkvæðagreiðsluna sjálfa það er þegar kjósandi greiðir atkvæði á kjörfundi. Þar gildi sú meginregla að kjósandi skuli gæta þess að enginn geti séð hvernig hann greiddi atkvæði. Myndbirting af kjörseðli í kosningasjónvarpi Rúv geti því ekki talist brot á kosningalögum enda talning opinber en ekki leynileg. Þá árétti yfirkjörstjórn að ekki hafi mátt ráða af kjörseðli þeim sem sýndur var í sjónvarpi vilja kjósanda enda seðillinn ógildur og af myndskreytingu á seðlinum verði heldur ekki ráðið um hvaða kjósanda var að ræða sem atkvæðið stafaði frá. Því beri að hafna kröfu kæranda í málinu.

Enga takmörkun að finna

Í úrskurðinum segir að ekki sé að finna neina takmörkun í kosningalögum á myndatökum almennings eða fjölmiðla af talningu atkvæða og þá sé heldur ekki að finna nein fyrirmæli þess efnis að óheimilt sé að sýna eða birta myndir af kjörseðlum í talningu.

Það sé því ekki hægt að fallast á það með kæranda að myndbirting Rúv af kjörseðli leiði til þess að atkvæðagreiðsla á kjörfundi hafi ekki verið leynileg og þar af leiðandi ólögmæt. Þá verði heldur ekki talið að um galla á framkvæmd talningar hafi verið að ræða, sem hafi leitt til ógildingar sveitarstjórnarkosninga í Reykjavík.

Kröfu kæranda um ógildingu sveitarstjórnarkosninga í Reykjavík sé því hafnað.