Hvað varð um gang­brautirnar?

Þegar ég kom fyrst til Íslands var eitt af því sem kom mér mest á óvart hversu öruggur maður gat verið á gangbrautum.

Það var næstum eins og ósýnilegur samningur væri á milli ökumannsins og gangandi vegfarandans.

Bílarnir stoppuðu.

Maður hafði á tilfinningunni að fólk sæi mann.

Undanfarið hef ég hins vegar oft velt því fyrir mér hvort eitthvað sé að breytast.

Ekki endilega vegna þess að fólk sé orðið verra.

Heldur kannski vegna þess að allt virðist ganga hraðar en áður.

Fleiri bílar.

Meiri umferð.

Meira álag.

Meiri streita.

Ég geng stundum með dóttur minni í barnavagni og jafnvel þá hefur komið fyrir að bílar haldi áfram án þess að stoppa, þótt það sé sem betur fer frekar sjaldgæft.

Ég hef líka upplifað að vera þegar kominn út á gangbrautina og sjá að ökumaðurinn hefur greinilega tekið eftir mér, en heldur samt áfram og neyðir mann til að staldra við til að forðast hættulegar aðstæður.

Sem betur fer endar það nánast alltaf vel.

En það fær mann samt til að hugsa.

Því þegar maður er einn hugsar maður kannski öðruvísi.

En þegar maður er með barn verður maður enn meðvitaðri um hversu mikið öryggi okkar byggist á því að við sýnum hvert öðru tillitssemi.

Kannski er þetta bara mín tilfinning.

En ég hef heyrt fleiri tala um hið sama.

Og þá vaknar hjá mér stærri spurning.

Hvað gerist þegar samfélag sem hefur lengi byggst á trausti, tillitssemi og gagnkvæmri virðingu byrjar hægt og rólega að breytast?

Ekki vegna þess að fólk sé orðið verra.

Heldur vegna þess að lífið virðist ganga hraðar.

Umferðin er meiri.

Álagið er meira.

Og kannski gleymum við stundum að hinn aðilinn er ekki hindrun.

Heldur manneskja.

Auðvitað er erfitt að alhæfa.

Stundum er ökumaðurinn ungur.

Stundum eldri.

Stundum er hann undir álagi.

Stundum er hann einfaldlega utan við sig.

Og stundum eru ástæðurnar allt aðrar.

Markmiðið er ekki að benda á ákveðna hópa.

Heldur að velta því fyrir sér hvort við séum smám saman að missa eitthvað sem áður þótti sjálfsagt.

Því umferð snýst ekki aðeins um reglur.

Hún snýst líka um ábyrgð.

Og kannski eigum við sem samfélag reglulega að spyrja okkur hvort reglurnar, fræðslan og jafnvel heilbrigðiskröfurnar séu nægilega skýrar til að tryggja öryggi allra.

Ekki til að kenna einhverjum um.

Heldur vegna þess að traust og öryggi eru verðmæti sem þarf stöðugt að vernda.

Mér hefur alltaf fundist gangbrautir segja meira um samfélag en margt annað.

Þær snúast ekki aðeins um umferðarreglur.

Þær snúast um virðingu.

Um þolinmæði.

Um það að bíða í nokkrar sekúndur vegna þess að einhver annar á rétt á að komast leiðar sinnar í öryggi.

Kannski er stærsta spurningin því ekki hvort bílarnir stoppi minna en áður.

Heldur af hverju samfélag sem ég upplifði lengi sem svo samheldið og tillitssamt virðist stundum vera að missa eitthvað af þessum litlu sjálfsögðu venjum.

Því stundum eru það ekki stóru breytingarnar sem segja mest um samfélagið.

Heldur litlu hlutirnir.

Gangbrautir eru ekki bara hvítar rendur á malbiki.

Þær eru lítið próf á það hversu mikla virðingu við sýnum hvert öðru í daglegu lífi.

Og kannski byrjar traustið á einföldum stað.

Við gangbraut.

Höfundur er skáld, rithöfundur og þýðandi.