Reykja­vík er að byrja á röngum enda

Undanfarna daga hefur fjölda félagsfólks Visku hjá Reykjavíkurborg verið sagt upp í nafni hagræðingar. Markmiðið er að spara nokkur hundruð milljónir króna árlega, sem er dropi í hafið í rúmlega 200 milljarða króna rekstri borgarinnar.

Það er auðvelt að fá almenning til að klappa fyrir slíkum táknrænum aðgerðum. Við erum hins vegar á villigötum ef við höldum að stærstu hagræðingartækifæri Reykjavíkurborgar felist í uppsögnum verðmæts starfsfólks, án þess að baki liggi ítarleg greining og heildstæð framtíðarsýn. Við þurfum að gera betur.

Stærstu sparnaðartækifærin liggja annars staðar

Í janúar 2025 spurði Viska hátt í 400 sérfræðinga hjá ríkisstofnunum hvar þeir sæju helst tækifæri til hagræðingar í opinberum rekstri. Niðurstöðurnar voru skýrar. Um 86% voru hlynnt hagræðingu í opinberum rekstri og 85% sáu tækifæri til hagræðingar á ýmsum sviðum.

Þegar spurt var hvar þessi tækifæri lægju, allavega í ríkisrekstrinum, komu allt önnur svör en núverandi borgarstjórn hefur boðað fyrir rekstur Reykjavíkurborgar. Langflestir bentu á aukna tæknivæðingu og nútímalegri verkferla, sem lýst var sem ævafornum. Milljörðum var sagt sóað í innkaup og rándýra útvistun verkefna og stjórnmálamenn sagðir hafa lítinn áhuga á að spara á réttum stöðum. Því miður virðist nú það sama upp á teningnum hjá Reykjavíkurborg. Táknrænar, ómarkvissar sparnaðaraðgerðir sem bitna á verðmætu fólki. Fólki sem hefur litla rödd gegn þeim háværu röddum sem tala störf þeirra niður.

Sum störf sem hverfa hjá Reykjavík hafa skapað tekjur í alþjóðlegu samstarfi

Í umræðunni um starfsfólk Reykjavíkurborgar gleymist að sum þeirra starfa sem nú hverfa hjá borginni hafa aflað tekna í alþjóðlegu samstarfi. Ef slík störf hverfa sparast vissulega launakostnaður en um leið hverfa tekjur, þekking og tækifæri. Það er varhugavert að líta á öll stöðugildi sem einsleitan útgjaldalið. Hvert starf þarf að meta út frá því hvaða virði það skapar, ekki eingöngu hvað það kostar.

Hverfum frá táknrænum aðgerðum og horfum á heildarmyndina

Það er auðveldara að segja upp fólki en að endurhanna verkferla, auðveldara að leggja niður skrifstofu en að endurskoða innkaup og auðveldara að breyta skipuriti en að innleiða nýja tækni sem breytir því hvernig borgin vinnur.

Ef Reykjavíkurborg ætlar að byggja upp sjálfbærari rekstur til framtíðar þarf hún að beina sjónum að því sem skiptir mestu máli: aukinni framleiðni, betri nýtingu tækni, minni sóun í innkaupum og betra samstarfi við verðmætt starfsfólk.

Borgarbúar eiga skilið meira en táknrænar aðgerðir sem leiða til aukins atvinnuleysis á erfiðum tímum. Þeir eiga skilið borg sem er rekin af metnaði, skynsemi og með langtímahagsmuni að leiðarljósi. Ekki síst starfsfólk borgarinnar sem þykir oft vænna um borgarreksturinn en stjórnmálamönnunum sjálfum. Lítum á starfsfólk Reykjavíkurborgar sem hluta af lausninni fremur en vandann.

Höfundur er formaður Visku – stéttarfélags sérfræðinga