Ný­sköpunin sem hverfur inn í skýið

Á Sprengisandi í morgun benti Kolfinna Jóhannesdóttir, skólastjóri Kvennaskólans, á að þegar námskrár eru mjög opnar skipti námsgögn lykilmáli. Vönduð námsgögn og verkefni geti stuðlað að meiri jöfnuði og samræmi, ekki síst fyrir nýja kennara. Hún benti jafnframt á að um 70% kennara verji tíma í að semja námsgögn þegar sá tími gæti að hluta farið í kennslu.

Þarna vaknar einföld spurning: Ef svona margir kennarar eru að búa til námsefni, hvar er allt þetta efni?

Svarið er líklega að stór hluti þess sé ósýnilegur. Efnið situr í skýinu, inni í námsumsjónarkerfum skóla eða í verkefnamöppum. Sumt hefur verið þróað og endurbætt árum saman. Samt fer það sjaldan út fyrir skólann eða tiltekinn áfanga. Þannig geta kennarar um allt land verið að vinna sömu vinnuna hver í sínu horni.

Vandinn er þó ekki leystur með því einu að segja kennurum að deila efninu. Gott kennsluefni verður ekki sjálfkrafa að góðu námsefni fyrir aðra skóla. Það þarf ritstjórn, faglegan yfirlestur, uppfærslu, prófun, hönnun og tæknilega vinnu. Höfundar þurfa líka stuðning og tækifæri til að læra hvernig góð hugmynd verður að vönduðu og útgáfuhæfu efni.

Ég hef unnið að gerð og útgáfu námsgagna í fjölda ára. Útgáfufyrirtækið á rætur í kennslustofunni og hefur þróast með hugmyndum sem hafa kviknað í vinnu með nemendum, rannsóknum, samfélagsbreytingum og nýjum áherslum innan félagsvísinda. Sú reynsla hefur sýnt mér hversu löng og flókin leiðin getur verið frá góðri hugmynd að útgáfuhæfu námsefni.

Kennarar fá oft bestu hugmyndirnar í kennslustofunni og í beinni vinnu með nemendum. En þeir sem vilja þróa þær áfram þurfa oft sjálfir að afla sér þekkingar á ritstjórn, útgáfu, hönnun, tæknimálum og miðlun, auk þess að tryggja fjármögnun. Það getur verið sérstaklega krefjandi á örmarkaði, þar sem nýjar hugmyndir þurfa oft tíma til að verða sjálfbærar. Góð hugmynd nær því oft ekki út fyrir kennslustofuna.

Þarna er vannýtt tækifæri.

Þróunarsjóður námsgagna þarf aukið fjármagn og sterkari faglega umgjörð. Miðstöð menntunar og skólaþjónustu þarf að gegna skýrara hlutverki í að styðja og hvetja kennara og höfunda til að þróa og gefa út efni. Frumkvæðið er oft til staðar hjá kennurum, en skýran farveg frá hugmynd til útgáfu vantar.

Á litlum íslenskum markaði fyrir námsefni skapast ekki sjálfkrafa nægilega sterkir hvatar til útgáfu. Þess vegna þarf ríkið að styðja einkaframtak og nýsköpun með raunhæfum fjárhagslegum hvötum, faglegri umgjörð og aðgangi að sérfræðingum. Við þekkjum slíka hugsun úr kvikmyndagerð, þar sem opinber stuðningur hjálpar hugmyndum og einkaframtaki að verða að veruleika. Sama hugsun ætti að eiga við um námsgagnagerð.

Miðstýring getur skapað ramma, aukið samræmi og tryggt stuðning. En sveigjanleikinn verður líka að vera til staðar svo hugmyndir úr kennslustofunum fái að vaxa.

Íslenskt skólakerfi glímir ekki aðeins við skort á námsgögnum. Ríkisvaldið þarf að skapa skýran farveg sem gerir stofnunum kleift að styðja námsgagnahöfunda frá fyrstu hugmynd til útgáfu og miðlunar. Líklega leynist víða gott námsefni sem nær ekki lengra. Við höfum ekki efni á að láta það hverfa inn í skýið.

Höfundur er kennari og stofnandi stafbok.is