Temu-pakkar JP Zimsen eða al­vöru hags­munir Ís­lands

​Jón Pétur Zimsen mætir galvaskur til leiks í svargrein sinni til mín á Vísi og telur sig hafa fundið endanlega sönnun þess að Evrópusambandið sé skaðlegt regluverkabákn. Tilefnið er hugsanlegt afnám tollfrelsis á smápökkum undir 150 evrum (s.s. ef við hugsanlega kannski göngum í ESB), sem á að sporna gegn risum eins og Temu og Shein. Í hans augum er þetta dæmi um hvernig „Brussel-báknið“ ætli að eyðileggja frelsi íslenskra neytenda til að kaupa ódýran varning, sem mörg okkar myndu stundum kalla drasl. Það er athyglisvert að Jón Pétur Zimsen velji að verja þessar vörur og þau áhrif sem það hefur á rekstur verslana í landinu og ekki sé talað um neytendur sem sitja uppi með vörur sem standast oft ekki nútíma kröfur.

​En ef við stígum út úr einföldunum og skoðum raunveruleikann, þá sýnir þetta dæmi nákvæmlega fram á hið gagnstæða: Það sýnir hvernig nútímaleg ríkjasamvinna grípur inn í til að vernda neytendur, umhverfið og innlent atvinnulíf.

​Vörn gegn undirboðum og umhverfisáhrifum

​Afnám tollfrelsis á Temu-pökkum snýst ekki um einræði heldur um að vernda innlenda og evrópska verslun gagnvart gríðarlegum undirboðum frá ríkisstyrktum asískum risum. Þessi fyrirtæki starfa oft utan þeirra ströngu krafna sem við gerum til umhverfissjónarmiða, vinnuverndar og vörugæða.

​Að krefjast þess að þessar vörur beri eðlilega gjöld er einfaldlega krafa um jafna og sanngjarna samkeppnisstöðu. Íslensk verslun, sem borgar hér skatta, útsvar og tryggir fólki vinnu, getur aldrei keppt við kerfi sem fær ókeypis passa fram hjá tollakerfinu. Tollakerfið á nefnilega m.a. að vernda staðbundna verðmætasköpun og koma í veg fyrir að t.a.m. markaðurinn fyllist af óvottuðu ódýru plasti, sem mörg okkar myndu stundum kalla drasl.

​ Herbrölt og óvissa í breyttum heimi

​Það vekur líka athygli í grein Jóns Péturs Zimsen er hvernig honum tekst að flétta alþjóðlegu tollasamstarfi saman við herbrölt og öryggismál. Hann dregur varnarsamning okkar við Bandaríkin inn í umræðuna og fullyrðir, nánast eins og hlutlæga staðreynd, að honum verði „vafalaust“ breytt eða hann lagður af ef við göngum í ESB.

​Þessi málflutningur jaðrar við hálfgerða áráttu. Evrópusambandið er fyrst og fremst efnahags- og stjórnmálasamband, en ekki hernaðarbandalag. Flest ríki ESB byggja sínar varnir á NATO-samstarfinu, eins og við, og enginn er að rífa upp gildandi varnarsamninga.

​En ef Jón Pétur Zimsen vill endilega ræða öryggismál í þessu samhengi, þá er lágmark að horfa á veruleikann eins og hann blasir við í dag. Í breyttum heimi þar sem Donald Trump og stjórn hans í Washington valda stöðugri óvissu á alþjóðavettvangi, er hálfpartinn hjákátlegt að mæla með því að við treystum nánast einvörðungu á Bandaríkin sem okkar eina félaga í vörnum landsins. Varnarsamningurinn er auðvitað til staðar, en mitt í svona ófyrirsjáanlegu landslagi er það beinlínis skynsamlegt að styrkja líka tengslin og samstarfið við okkar nánustu nágranna í Evrópu.

​ „ Örfá tollnúmer“ og ótrúlegar samsæriskenningar

​Jón Pétur Zimsen reynir einnig að gera lítið úr áhrifum ESB-aðildar á matarkörfuna og heldur því fram að þar sé aðeins um að ræða „örfá tollnúmer“ sem nánast engu máli skipti. Það er hálf ótrúlegt að lesa svona málflutning í landi þar sem matvælaverð er með því hæsta sem gerist í siðmenntuðum heimi. Full aðild þýðir afnám landbúnaðartolla á evrópskar vörur, sem myndi gerbreyta samkeppni, auka vöruúrval og lækka verð á matarkörfu almennings, það snýst um miklu meira en einhver tæknileg tollnúmer á blaði og þá erum við ekki einusinni byrjuð að ræða lækkað vaxtastig og aðra mögulega hagsmuni innan ESB.

​En toppnum nær hann þó þegar hann dregur upp samsæriskenningu um verðbólguna á Íslandi. Hann lætur að því liggja að stjórnvöld séu viljandi að halda uppi hárri verðbólgu og stýrivöxtum hér heima til þess eins að hræða þjóðina til að kalla eftir björgun frá ESB. Ætli Donald Trump og stríðsbröltið hans gagnvart Íran, sem hefur átt töluverðan þátt í að drífa upp heimsmarkaðsverð á olíu og kynda undir verðbólgu síðustu mánaða, séu þá líka með í þessu leynilega samsæri íslenskra stjórnvalda? Að halda því fram að efnahagsstjórn landsins sé fórnað í einhverju leynilegu Brussel-baktjaldamakki er álíka fjarstæðukennt og það að Jón Pétur Zimsen velji að draga það, að því er virðist hugsunarlaust, úr lausu lofti.

​ Aðlögunarferlið: Sögurnar um að við fáum ekkert að segja

​Að lokum tyggur Jón Pétur upp hina klassísku mýtu andstæðinga ESB: að viðræður séu í raun bara „aðlögunarferli“ þar sem við neyðumst til að gleypa allt hrátt og fáum ekkert um hlutina að segja.

​Þetta er beinlínis útúrsnúningur á lýðræðislegu ferli. Viðræður snúast um að fara yfir hvar hagsmunir okkar liggja, finna sérlausnir og undanþágur og semja um hvernig Ísland getur tekið þátt í samstarfinu á eigin forsendum. Og hver á lokaorðið? Það gerir íslenska þjóðin í þjóðaratkvæðagreiðslu. Enginn getur neytt okkur inn, og enginn getur þvingað okkur til að samþykkja neitt sem við viljum ekki.

​ Raunverulegt fullveldi snýst um lýðræðislegt sjálfstraust

​Að taka þátt í alþjóðlegu samstarfi, fella niður almenna tolla á milli næstu nágranna okkar og standa vörð um sanngjarna viðskiptahætti er ekki fullveldismissir. Það er skynsamlegt.

Með því að klára viðræðurnar við ESB fáum við loksins að sjá samninginn svart á hvítu. Þá getum við tekið upplýsta ákvörðun: Viljum við áfram standa úti í kuldanum og láta hræða okkur með sögum um glataða varnarsamninga, samsæri um verðbólgu og herbrölt, kryddað því að verja innflutning á ódýrum vörum frá Kína með þann kostnað sem það hefur í för með sér fyrir innlenda verslun og framleiðslu? Eða, eigum við að sýna það lýðræðislega sjálfstraust að mæta til leiks og hafa áhrif á þær reglur sem gilda í okkar eigin heimsálfu?

​Klárum viðræðurnar. Sjáum samninginn. Hættum að láta elda í okkur hræðslugraut byggða á samsæriskenningum á meðan heimurinn heldur áfram að þróast.

Höfundur er í loftslagshópnum París 1,5 sem berst fyrir því að Íslandi leggi sitt af mörkum til að leysa loftslagsvandann svo og sérlegur áhugamaður um Já við ESB-viðræðum .