Að segja „JÁ“ snýst um sann­girni og fram­þróun

Ég hef búið á Íslandi í rúma tvo áratugi og tel mig nokkuð vel upplýst um mikilvæg mál sem varða hag minn sem íbúi og ríkisborgari þessa lands, þó að ég sé vissulega af erlendu bergi brotin. Umræður um komandi þjóðaratkvæðagreiðslu um að halda aftur til viðræðna um aðild að Evrópusambandinu hafa sett fólk enn og aftur í einhvers konar með- eða á móti stellingar og eru umræður að mínu mati svolítið takmarkaðar. Við mættum ræða um aðeins meira en hag auðmanna og ótta við að missa sjálfstæði. Ég vil heyra meira um hag sem felst í því að fleira okkar venjulega fólk fái aðeins betri meðferð í daglegu lífi, aukinn félagslegan hreyfanleika og jafnvel frekari tækifæri í atvinnulífi. Þó að auðvitað vil ég líka sjá lægri vexti og betra verð í búðinni.

En ég ákvað að gefa mér tíma til að rýna í málið út frá þeim hlutum sem mér er mest annt um: menntakerfið okkar og hvernig við tökum á móti fólki sem flytur hingað. Það fer ekki á milli mála að þetta eru sviðin sem Ísland dregst eftir úr ár aftur ár. Spurning er hvort Evrópusambandið sé með lausn fyrir okkur? Er eitthvað sem við gætum haft greiðan aðgang að eða að minnsta kosti getað samið um að fá greiðan aðgang að?

En eftir því sem ég kynnti mér málið betur rakst ég sífellt á stuðning vegna þróunar og jafnvel gríðarlega mikilvægrar uppbyggingar á innviðum meðal þeirra landa sem hafa gengið inn í ESB. Um er að ræða stuðning sem gæti ekki bara lagað vanfjármagnað og vanrækt menntakerfið og styrkt þau kerfi sem stuðla að inngildingu, heldur lagað önnur kerfi sem ég upplifi að við kvörtum stöðugt yfir hérna heima: yfirfull sjúkrahús, undirmannaða lögreglu, óásættanlegt samgöngu- og vegakerfi og ekki nægir uppbygging á félagslegu húsnæði.

Írland notaði ESB-fjármagn til að byggja hraðbrautir, endurbyggja lestarkerfi sitt og setja yfir sex milljarða evra í skóla og starfsþjálfun kennara, reisa yfir 1.500 félagslegar íbúðir með aðstoð 400 milljóna evra lánalínu til hagkvæms húsnæðis og umbreyttist þar með úr einu af fátækari löndum Evrópu í eitt af þeim ríkustu. Pólland notaði ESB-styrki og lán á lágum vöxtum til að byggja þúsundir nýrra sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva og til að þjálfa lögreglu gegn skipulagðri glæpastarfsemi. Finnland sendi yfir 130.000 nemendur til náms erlendis í gegnum Erasmus+ og fjármagn fyrir Koto-SIB áætlunina, þar sem innflytjendur fá finnskukennslu samhliða samfélagsfræðslu, starfsþjálfun og aðstoð við að fá vinnu.

Ísland á við raunveruleg vandamál að etja á nákvæmlega þessum sviðum og það er þess virði að spyrja af hverju við myndum hafna sams konar stuðningi. Þrátt fyrir aukin fjárframlög til innviða síðustu ár nær árangurinn ekki nógu hratt, vandamálin eru enn til staðar. Á sama hátt er erfitt að horfa framhjá því að þeir sem mest eiga undir óbreyttu ástandi eru oft þeir sömu og eiga mestan auð hér á landi, á meðan við hin spyrjum hvernig lítið, ríkt land eins og Ísland getur ekki fjármagnað eigin innviði almennilega. Það er líka efni í aðra grein, en ég get ekki látið hjá líða að nefna það

Staðreynd er að Ísland innleiðir nú þegar meirihluta (a.m.k. 60-75%) þeirrar löggjafar ESB sem raunverulega snertir daglegt líf og atvinnulíf hérlendis. Um er að ræða allt frá fjórfrelsinu (frjálsu flæði vöru, fólks, þjónustu og fjármagns) til neytendaverndar, vinnuréttar og umhverfisreglna, en hefur ekkert atkvæði um hvernig þessi lög eru samin, aðeins rétt til að „hafna“ þeim (sem er nánast aldrei nýttur í reynd).

Þetta er einmitt kjarninn; við fylgjum nú þegar stórum hluta regluverksins án þess að eiga sæti við borðið þar sem ákvarðanir eru teknar. Sem EES-ríki tökum við nú þegar þátt í mjúku hlið ESB-samstarfsins, en stöndum utan þeirra sjóða sem hefðu mest áþreifanleg áhrif heima fyrir, t.d. samheldnisjóði ESB sem byggðu vegi og skóla á Írlandi og sjúkrahús í Póllandi, AMIF-sjóðinn sem fjármagnar tungumálakennslu í Finnlandi og landbúnaðarstyrki CAP-kerfisins, beina styrki til bænda sem ESB-ríki fá. Ísland fær meira að segja lán frá Fjárfestingarbanka Evrópu á sömu grunnskilyrðum og ESB-ríki, en án aðgangs að ESB-styrkjum til að blanda saman við lánið borgum við hærri raunkostnað fyrir sömu innviðauppbyggingu.

Hvað er að óttast við það að Ísland fengi raunverulegt atkvæði og vald til að móta þá stefnu sem snertir daglegt líf hér? Í staðinn fyrir að sitja hérna heima og ákveða hvenær við innleiðum tilskipun Evrópulaga hér. Þjóð sem segist hafa jafnrétti og jöfn tækifæri fyrir alla að leiðarljósi ætti að sjá hvaða raunverulegu tækifæri standa okkur öllum til boða. heldur tækifæri til að semja um þann hagnýta stuðning sem virkaði fyrir Finnland, Írland og Pólland.

Ég hóf þessa leit áhyggjufull vegna stöðunnar í menntakerfinu og þess að ég þrái sanngjarnan stuðning við inngildingu fyrir þau nær 20% íbúa af erlendum uppruna sem leggja sitt af mörkunum fyrir efnahagsþróun Íslands. Ég lýk henni sannfærð um að „JÁ“ myndi styrkja nánast öll þau kerfi sem Íslendingar reiða sig á og óska sér reglulega að virkuðu betur.

„NEI“ í ágúst varðveitir ekki einhvern öruggari status quo; það lokar á möguleikann til að semja um nokkuð af þessu, ef til vill fyrir fullt og allt. „JÁ“ heldur þeim dyrum opnum; fyrir börnin okkar, fyrir heilbrigðiskerfið, fyrir bændurnar, fyrir lögregluna og áframhaldandi framþróun og hagsæld almennt.

„JÁ“ — til að sjá!

Höfundur er fyrrverandi alþingiskona og leikskólastjóri sjálfstætt starfandi leikskóla.