Af hverju segi ég nei í lok ágúst?

Ég ætla að snúa mér umbúðalaust að efninu. Ég hef á förnum vegi að undanförnu átt allmörg samtöl um kosninguna nú í lok ágúst, sem að formi til snýst um hvort segja eigi já eða nei við því að hefja á ný viðræður um aðild að Evrópusambandinu. Margir hafa spurt mig hvernig ég hyggist greiða atkvæði og það er hvorki leyndarmál né feimnismál, ég mun segja nei.

Vel skil ég þá sem eru orðnir leiðir á langdreginni umræðu um Evrópumálin og vilja bara fá þetta yfirstaðið til eða frá. Þá er það afstaða sem ýmsir hafa að Ísland eigi einfaldlega að vera með í ESB og sjálfsagt myndu margir slíkir greiða atkvæði með aðild óháð því hvort einhverjar sérlausnir eða undanþágur fengjust. Ég reyni einnig mitt besta til að virða skoðanir þeirra sem hafa fallið fyrir þeim áróðri að viðræður séu eina leiðin til að fá á hreint; hvað sé í pakkanum eins og það er orðað. Ég deili ekki því sjónarmiði. Að mínu mati liggur í öllum aðalatriðum fyrir hvað í því felst að ganga í Evrópusambandið, hvað Ísland lætur af hendi, hvað það fær og hvað við með okkar háu þjóðartekjur myndum leggja að mörkum. Þetta mál er vissulega hvorki svart né hvítt, það má sjá við það bæði kosti og galla að vera innan Evrópusambandsins og það eru kostir og gallar við að standa utan við það.

Niðurstaða mín í málinu, sem sagt sú að greiða atkvæði gegn því að Ísland hefji aftur viðræður við Evrópusambandið um aðild ræðst af mörgu, en tvennt vegur þyngst. Annars vegar er ég þeirrar skoðunar og hef lengi verið að hagsmunum Íslands sé betur borgið og það falli betur að okkar sérstöðu, sögu og landfræðilegri legu að standa utan Evrópusambandsins. Náið samstarf við okkar granna til austurs og vestur er sjálfsagt og bráðnauðsynlegt og spurningin ekki um það heldur hitt, hvaða form slíkrar samvinnu hentar best litla, auðlindaríka og nýlega sjálfstæða Íslandi.

Reynslan frá 2009-2012.

Hin megin ástæðan fyrir þeirri niðurstöðu minni að segja nei við því að leggja nú aftur upp í svona leiðangur, umsókn og/eða viðræður um aðild að Evrópusambandinu, er sú að ég hef afar takmarkaða trú á því að ferðalagið verði þess virði, skili nokkrum teljandi árangri né upplýsingum umfram það sem þegar liggur fyrir. Þetta mat mitt grundvallast á nokkurri reynslu, stöðu viðræðna við Evrópusambandið í fyrri tilraun 2009-2012 og hvernig þau mál horfðu í árslok 2012.

Það eru nefnilega aðeins fáein ár síðan íslensk stjórnvöld eyddu miklu púðri í aðildarviðræður. Þá birtist hvernig ferlið gengur fyrir sig. Vel gekk með málaflokka sem féllu innan EES samningsins enda var þá eingöngu verið að fara yfir innleiðingu laga og reglna. En það gekk lítið sem ekkert í málaflokkum sem sneru að mikilvægustu hagsmunum okkar Íslendinga. Í mínum höndum voru þá m.a. sjávarútvegsmálin, landbúnaðarmálin, dýraheilbrigði, iðnaður, ferðaþjónusta o.s.frv. Ég hafði á þessum tíma, í nóvember- desember 2012 nákvæmt yfirlit yfir það hvernig málin voru á vegi stödd í samskiptum við Evrópusambandið hvað varðaði þau málefni sem heyrðu undir atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið. Nokkuð heilleg afrit viðkomandi málsskjala á ég í mínum fórum og þarf því ekki að treysta aðeins á minni mitt þegar ég fullyrði eftirfarandi:

Fátt ef nokkuð benti til þess undir lok árs 2012 að Ísland væri að fá gegnumbrot með sín aðal samningsmarkmið í sjávarútvegs-, landbúnaðar-, byggða-, dýra – og plöntuheilbrigðismálum og ýmsu fleiru. Mikilvægustu kaflarnir stóðu fastir óopnaðir og ekki að ástæðulausu, þarna bar langmest á milli, Undir lá og liggur enn hin mikla sérstaða Íslands og ég hef ekkert í hendi til marks um að staðan hafi eitthvað breyst hvað þetta snertir. Ég hef sem sagt svo afar takmarkaða trú á að leiðangurinn skili einhverju því í formi samningsniðurstöðu sem verði á borð berandi, að hann sé þess virði, þess tíma, orku og peninga sem í hann myndu fara.

Mikilvægt er að átta sig á að samningssvigrúm ESB er afar takmarkað. Það er ekki af illvilja eða sökum þess að ýmsir í Brussel myndu ekki gjarnan vilja fá Ísland sem fullgilt aðildarríki sem þeir geta sig lítið hreyft. Það er baklandið í núverandi aðildarríkjum sem býður ekki uppá það. Varanlegar undanþágur fyrir nýtt aðildarríki frá reglum sem núverandi meðlimir klúbbsins hafa með súru og sætu þurft að kyngja er afar ólíkleg niðurstaða samningsviðræðna, en um leið eina sjáanlega leiðin til þess að við getum gerst aðilar.

Íslandi hefur vegnað vel sem sjálfstæðri þjóð.

Ísland skorar um þessar mundir hæst eða er við toppinn á flesta mælikvarða lífskjara, lífsgæða, jafnréttis, friðsældar o.s.frv. Við erum langt yfir meðaltali ESB ríkja í lífskjörum, kaupmætti, jöfnuði og jafnrétti, atvinnuþátttöku og lágu atvinnuleysi, erum ævintýralega rík af náttúruauðlindum sem við höfum sjálf fullt forræði yfir. Ég fæ ekki betur séð en sjálfstæðið hafi reynst okkur vel, sé í raun ein auðlindanna og því beri að fara afar varlega áður en sneiðar eru skornar af því. Sagan skiptir máli og velgengni okkar sem sjálfstæðrar þjóðar hlýtur að hafa eitthvert vægi þegar við metum málið heildstætt. Við höfum að sjálfsögðu líka gert mistök, farið út af sporinu, en það hafa verið okkar eigin mistök, gefið okkur tilefni til að líta í eigin barm og læra af þeim. Það er einnig hluti af sjálfstæðinu, því fylgir heilbrigð ábyrgð og það er ekkert stórt pils til að skríða undir.

Mínar áhyggjur eru ekki síst þær góðir landsmenn að verði lagt upp í þennan leiðangur muni hann enda í útideyfu, annaðhvort lognast út af eða enda með samningi sem Íslendingar geti ekki sætt sig við og kolfelli. Færi svo væri verr af stað farið en heima setið og yrði væntanlega ávísun á ansi súr samskipti við ESB um árabil þar á eftir. Spyrjið Norðmenn.

Höfundur er fyrrverandi formaður Vinstri grænna.