Það sem raun­veru­lega skiptir máli fyrir fólkið í landinu

Þegar rætt er um stóru hugtökin í efnahagsmálum, evruna, innri markaðinn og Evrópusambandið, vill hið einfalda og mikilvæga oft gleymast í fjaðrafoki stjórnmálanna: Hvað skiptir fólk raunverulega máli?

Fyrir venjuleg íslensk heimili snýst þetta mál nefnilega ekki um háfleyga hugmyndafræði eða einhverja meinta skriffinnsku í Brussel, heldur um tvo mjög áþreifanlega þætti í daglegu lífi: Vaxtastig og fyrirsjáanleika.

Vegna þess að við höldum úti okkar eigin litlu gjaldeyrisskútu á úthafinu neyðist Seðlabankinn til að halda stýrivöxtum miklu hærri en nágrannaþjóðirnar búa við til að reyna að stemma stigu við verðbólgunni. Til að verja krónuna þarf ríkið auk þess að liggja á gríðarstórum gjaldeyrisvaraforða með himinháum vaxtakostnaði, sem betur væri varið í mikilvæga innviði samfélagsins. Útreikningar sýna að hvert einasta prósentustig í vaxtamun á milli Íslands og evrusvæðisins kostar samfélagið okkar um 120 milljarða króna á ári í hreinan aukakostnað (þetta eru heimilin, fyrirtækin, sveitarfélögin, ríkið o.s.frv.). Fyrir venjulega fjölskyldu myndi það að færast nær evrópsku vaxtastigi þýða tugi eða jafnvel yfir hundrað þúsund krónur í hreinan mánaðarlegan sparnað af húsnæðislánunum. Þetta er raunveruleg og varanleg kjarabót sem hefðbundnir kjarasamningar geta ekki skilað.

Með upptöku evru yrði verðtrygging á nýjum lánum einfaldlega óþörf. Um leið skapast tækifæri til að kveðja jafngreiðslulánin fyrir fullt og allt og ganga inn í lánaumhverfi þar sem fólk upplifir þá sjálfsögðu tilfinningu að sjá höfuðstól lánanna sinna raunverulega lækka við hverja innborgun.

Ávinningurinn einskorðast þó ekki við heimilin. Íslenskur landbúnaður er gríðarlega fjármagnsfrekur og einstakir bændur standa í tugmilljóna fjárfestingum í tækjum, bústofni og húsnæði. Lægra vaxtastig myndi létta á rekstrargrundvelli búanna, auk þess sem reynsla landa eins og Svíþjóðar og Finnlands sýnir að hægt er að semja um sérstaka styrki til bænda á norðlægum slóðum. Á sama hátt myndu smærri fyrirtæki, sem eru burðarás atvinnulífsins, loksins búa við sömu hagstæðu rekstrarskilyrði og stóru útflutningsfyrirtækin, sem gera nú þegar upp í evrum og taka lán á evrópskum kjörum.

Það er líka hollt að horfa á þessa stöðu með opnum augum þegar rætt er um fullveldið. Í gegnum EES-samninginn höfum við þegar tekið upp stóran hluta af regluverki Evrópusambandsins, allt frá matvælalöggjöf til lyfja- og flugöryggismála, en án þess að hafa nokkurn aðkomurétt þegar reglurnar eru samdar. Með því að standa fyrir utan erum við í raun að fylgja leikreglum annarra án þess að hafa rödd.

Aðildarviðræður snúast ekki um að samþykkja neitt í blindni. Það snýst einfaldlega um að fá svörin og samninginn á borðið, semja af alvöru um okkar sérstöku hagsmuni, eins og sjálfbæra nýtingu fiskimiðanna og landbúnaðarmál, sem og að tryggja Íslandi sæti við borðið þar sem ákvarðanirnar eru teknar.

Að velja þá leið er ekki veikleikamerki. Það er möguleg framtíðarsýn og rökrétt ákvörðun um að sjá hvort við getum fært íslenskum heimilum og atvinnulífi sama öryggi, sama vaxtastig og sömu sjálfsögðu lífskjör og nágrannaþjóðir okkar hafa notið um áratugaskeið.

Höfundur er í loftslagshópnum París 1,5 sem berst fyrir því að Íslandi leggi sitt af mörkum til að leysa loftslagsvandann svo og sérlegur áhugamaður um Já við ESB-viðræðum .