Eftir 25 punkta hækkunina í morgun eru meginvextir Seðlabankans átta prósent, þeir voru síðast á þeim stað í febrúar á árinu 2025, en þetta er þriðja vaxtahækkun bankans í röð frá því í mars. Ákvörðunin var takt við væntingar meginþorra greinenda og markaðsaðila en hagfræðingar allra stóru bankanna, ásamt Acro verðbréf, höfðu spáð fyrir um 25 punkta hækkun – en Kvika banki átti hins vegar frekar von á óbreyttum vöxtum.
Ekki var samstaða um ákvörðunina í fimm manna peningastefnunefndinni, en einn nefndarmaður vildi halda vöxtum óbreyttum í 7,75 prósent. Vaxtahækkun bankans núna kemur í skugga þjóðaratkvæðagreiðslu hvort hefja eigi á nýjan leik viðræður um aðild að ESB eftir tíu daga.
Verðbólga hefur mælst yfir fimm prósentum allt þetta ár og er nú 5,3 prósent. Samkvæmt nýbirtri spá Seðlabankans, sem birtist í Peningamálum, er talið að hún aukist enn frekar á næstu mánuðum en hjaðni tiltölulega hratt þegar kemur fram á næsta ár, að því er segir í yfirlýsingu nefndarinnar. Þá er aukning mældrar verðbólgu sögðu „fyrst og fremst“ hafa litast af hækkun opinberra gjalda og áhrifum stríðsátaka í Mið-Austurlöndum.
„Undirliggjandi verðbólga hefur haldist stöðug og er tekin að hjaðna á suma mælikvarða í takt við vaxandi slaka í þjóðarbúinu. Annarrar umferðar áhrif þessara verðhækkana virðast því enn sem komið er vera minni en upphaflega var óttast. Þá hefur verðbólguálag á markaði einnig lækkað á ný eftir hækkun í vor,“ segir peningastefnunefndin í yfirlýsingu sinni.
Undirliggjandi verðbólga haldist í um 4,2 prósent frá því í vor. Verðbólguvæntingar markaðsaðila og fyrirtækja til skamms tíma nema aftur á móti áum 3,5 til 4 prósent en heimili búast við að verðbólga verði þrálátari. Lakari upphafsstaða veldur því að búist er við að verðbólga verði heldur meiri á þessu ári en talið var í maí en mat á undirliggjandi
verðbólguþróun hefur lítið breyst.
Annarrar umferðar áhrif þessara verðhækkana virðast því enn sem komið er vera minni en upphaflega var óttast.
Samkvæmt þjóðhagsspánni er búist við að meðalverðbólga verði 5,7 prósent á fjórða ársfjórðungi – fyrri spá gerði ráð fyrir 5,5 prósenta verðbólgu – en hún verði síðan komin niður í þrjú prósent í lok ársins 2027.
Peningastefnunefndin leggur áherslu á við ákvörðun sína að verðbólguvæntingar séu enn of háar og undirliggjandi verðbólga of mikil. „Þó búist sé við að verðbólga hjaðni hratt á næsta ári er óvissa áfram mikil ekki síst hvað varðar þróun alþjóðlegra efnahagsmála og framvindu á innlendum vinnumarkaði,“ en þar vísar nefndin til þess að ljóst er að endurskoðunarákvæði kjarasamninga á almennum vinnumarkaði virkjast um mánaðarmótin.
Hægir á hagvexti, minni einkaneysla og meira atvinnuleysi
Fram kemur í uppfærði þjóðhagsspá Seðlabankans að útlit sé fyrir að hagvöxtur í ár verði 1,4 prósent, eða 0,2 prósentustigum lægri en áður var talið, og þá er búist við minni vexti einkaneyslu bæði ár og á árinu 2027. Búist er við að hagvöxtur aukist í 1,9 prósent á næsta ári og 2,6 prósent árið 2028.
Flestir mælikvarðar benda jafnframt til þess að áfram hafi slaknað á vinnumarkaði, en hlutfall atvinnulausra gæti farið í tæplega sex prósent á þessu ári – nokkuð meira en fyrr spá gerði ráð fyrir. Launafólki hefur fjölgað lítillega milli ára en hlutfall lausra starfa af fjölda atvinnulausra hefur lækkað áfram og atvinnuleysi þokast upp. Seðlabankinn segir atvinnuhorfur lakar næsta misserið en spáin gerir ráð fyrir að störfum og heildarvinnustundum fjölgi á næstu tveimur árum. Samkvæmt spánni er gert ráð fyrir að slaki í þjóðarbúinu verði tæplega eitt prósent af framleiðslugetu á þessu ári en taki að minnka er líður á spátímann.
Í lok yfirlýsingar peningastefnunefndar í morgun er undirstrikað að hún hafi talið í ljósi mikillar verðbólgu og hárra verðbólguvæntinga rétt að hækka vexti til að tryggja nægjanlegt peningalegt aðhald. Miðað við tólf mánaða verðbólgu og ólíka mælikvarða verðbólguvæntinga er raunvaxtaaðhaldið er núna í kringum 3,5 prósent.
Mótun peningastefnunnar mun þó sem fyrr ráðast af þróun efnahagsumsvifa, verðbólgu og verðbólguvæntinga.
