Traust er ekki sjálf­gefið

Íslensk stjórnmál snúast þessa dagana að stórum hluta um Evrópusambandið. Við heyrum loforð um bætt lífskjör, aukið öryggi, stærri markaði og sterkari stöðu Íslands í breyttum heimi. Stjórnmálamenn biðja okkur um að treysta sér. Þeir segja að þeir hafi hagsmuni þjóðarinnar að leiðarljósi og að þeir muni gæta íslenskra hagsmuna við samningaborðið.

En traust er ekki eitthvað sem stjórnmálamenn fá sjálfkrafa. Traust er áunnið.

Sem fyrrum íbúi í Grindavík hef ég upplifað á eigin skinni hvernig traust getur rofnað. Þegar náttúruöflin ógnuðu heimilum okkar og lífsviðurværi vorum við háð því að stjórnvöld tækju skýrar, faglegar og réttlátar ákvarðanir. Okkur var sagt að treysta kerfinu. Okkur var sagt að stjórnvöld myndu finna lausnir. Okkur var sagt að almannahagsmunir væru hafðir að leiðarljósi.

Raunin varð hins vegar allt of oft sú að fólk sat eftir með fleiri spurningar en svör.

Ákvarðanir voru teknar sem höfðu gríðarleg áhrif á líf fólks, eignir og framtíð, en margar þeirra voru óskýrar, breyttust á skömmum tíma eða voru illa útskýrðar. Fólk upplifði að rödd þess heyrðist ekki. Margir töldu að stjórnsýslan væri seinvirk. Aðrir töldu að upplýsingagjöf væri ábótavant. Margir misstu einfaldlega traustið.

Þegar okkur er nú sagt að treysta stjórnvöldum og nánast sömu stjórnmálamönnum fyrir einni stærstu ákvörðun Íslandssögunnar hlýtur að vera eðlilegt að spyrja: Af hverju?

Aðild að Evrópusambandinu er ekki smávægilegt mál. Þar er verið að ræða framtíð íslensks fullveldis, fiskveiðistjórnunar, landbúnaðar, lagaumhverfis og efnahagslegrar stefnu. Hvort sem menn eru fylgjandi eða andvígir aðild snýst umræða af þessari stærðargráðu fyrst og fremst um traust.

Ef ekki er hægt að treysta stjórnvöldum til að fara með málefni sem snerta nokkur þúsund íbúa í einu sveitarfélagi, hvernig á það þá að treysta þeim fyrir flóknum og afdrifaríkum samningaviðræðum sem gætu mótað framtíð þjóðarinnar um áratugi?

Þetta er ekki röksemd gegn Evrópusambandinu. Þetta er spurning um stjórnsýslu, ábyrgð og trúverðugleika.

Stjórnmálamenn virðast stundum gleyma því að traust byggist ekki á kosningaloforðum eða fallegum ræðum. Það byggist á reynslu fólks. Það byggist á því hvernig komið er fram við almenning þegar á reynir. Það byggist á því hvort ákvarðanir eru gagnsæjar, sanngjarnar og skýrar.

Íbúar Grindavíkur hafa fengið dýrmæta innsýn í hvernig stjórnvöld starfa undir álagi. Sumir eru án efa ánægðir með viðbrögðin. Aðrir eru það ekki. En eitt er víst: Margir sem áður treystu kerfinu skilyrðislaust gera það ekki lengur.

Þess vegna þurfa þeir stjórnmálamenn sem vilja leiða Ísland inn í Evrópusambandið fyrst að svara mikilvægri spurningu. Ekki hvers vegna við eigum að treysta Brussel. Heldur hvers vegna við eigum að treysta þeim.

Traust er ekki slagorð. Traust er afrakstur gjörða. Og þar hafa stjórnvöld enn mikið verk fyrir höndum.

Höfundur er fyrrum íbúi í Grindavík.