Tíu milljarðarnir sem ráð­herra segir hafa farið til bíla­leiga

Forstjórar bílaleigufyrirtækja voru sumir hverjir ósáttir við ummæli Jóhanns Páls Jóhanssonar, umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra, um að fyrirtækin hefði fengið um tíu milljarða króna beint og óbeint í ríkisstuðning í nafni loftslagsmála í tíð síðustu ríkisstjórnar.

Ummælin lét ráðherrann falla þegar kynntar voru bráðabirgðatölur um losun Íslands á gróðurhúsalofttegundum árið 2025. Þar kom fram að losun frá vegasamögnum hefði aukist um 1,3 prósent á milli ára.

Þrátt fyrir ríkisaðstoðina hefði hlutfall rafbíla sem bílaleigurnar keyptu inn til landsins aðeins aukist úr sjö prósentum í fjórtán.

„Það er búið að gefa alveg nógu mikið af peningum. Við verðum að fara vel með peninga. Ómarkvissar peningagjafir í nafni loftslagsmála grafa undan loftslagsaðgerðum, grafa undan trúverðugleika þeirra,“ sagði ráðherrann.

Kröfðust sundurliðunar

Forstjóri bílaleigunnar Hölds á Akureyri sagðist ekki skilja hvaðan ráðherrann fengi tölurnar sem hann nefndi um stuðning við fyrirtækin í viðtali í Reykjavík síðdegis á Bylgjunni í gær.

„Ég skil ekki hvar hann fær þessa tölu, tíu milljarða. Mér er það lífsins ómögulegt, þannig ég hlakka til að fá sundurliðun á þessu,“ sagði Steingrímur Birgisson forstjóri Hölds, sem sjálfur taldi stjórnvöld setja sér of háleit loftslagsmarkmið.

Í svipaðan streng tók Sigurður Berndsen, forstjóri Herz, í athugasemdum sem hann sendi Vísi í gær. Fullyrti hann að bílaleigurnar hefðu ekki fengið tíu milljarða króna afhenta úr ríkissjóði til frjálsrar ráðstöfunar. Ráðherrann þyrfti að leggja fram nákvæma sundurliðun á styrkjunum.

Afslættir af vörugjaldi, vaskur felldur niður og beinir styrkir

Umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytið vísaði til talna sem komu fram í minnisblaði sem fjármála- og efnahagsráðuneytið sendi efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis í nóvember þegar Vísir óskaði eftir upplýsingum um hvað lægi að baki ummælum Jóhanns Páls.

Í minnisblaðinu voru raktar ýmis konar ívilnanir og beinir styrkir sem bílaleigurnar nutu til þess að liðka fyrir að þær rafvæddu bílaflota sinn á árunum 2021 til 2025. Alls hafi andvirði þeirra numið um 9,7 milljörðum króna á tímabilinu.

• Um það bil 2,5 milljarðar króna hafi runnið til bílaleigufyrirtækja í formi afslátta af vörugjaldi á bíla sem ganga fyrir jarðefnaeldsneyti frá 2021 til 2022. Afslættinum fylgdi skilyrði um að bílaleigurnar skuldbyndu sig til þess að kaupa tiltekið hlutfall rafbíla á tímabilinu.
• Undanþága frá virðisaukaskatti fyrir endursölu á vistvænum bílum sem bílaleigur fengu frá 2021 til 2025 kostuðu ríkið um tvo milljarða króna.
• Þá segir ráðuneytið að bílaleigurnar hafi fengið undanþága frá virðisaukaskatti fyrir útleigu vistvænna bíla fyrir tæplega 3,5 milljarða króna frá 2021 til 2025. Útleiga á bílunum hefði alla jafna borið 24 prósent virðisaukaskatt.
• Beinir styrkir sem bílaleigufyrirtæki fengu frá Orkusjóði til rafbílakaupa frá 2023 til 2025 námu um 1,7 milljörðum króna.

Lagðist gegn framlengingu á ívilnunum

Í minnisblaðinu sem loftslagsráðuneytið vísar til voru tekin saman viðbrögð fjármálaráðuneytisins við umsögnum bílaleigufyrirtækja um breytingar sem þá voru fyrirhugaðar á kílómetragjaldi og vörugjöldum ökutækja.

Fjármálaráðuneytið lagðist þar gegn kröfum bílaleiganna um að virðisaukaskattsívilnanir þeirra yrðu framlengdar. Sú aðgerð hefði upphaflega beinst að almenningi og ekki átt að ívilna bílaleigum sérstaklega enda hefðu margvísleg önnur úrræði boðist þeim til stuðnings orkuskipta í formi skattastyrkja og beinna framlaga úr ríkissjóði.

Benti ráðuneytið á að þrátt fyrir ívilnanirnar væri hlutfall nýskráðra rafbíla hjá bílaleigum aðeins níu prósent. Hlutfallið væri 49 prósent hjá öðrum fyrirtækjum og sextíu prósent hjá einstaklinga. Hlutfall hreinorkuabíla í flota bílaleiganna hefði verið átta prósent í nóvember 2025.

Jóhann Páll sagði í ávarpi sínu í gær að bílaleigur hefðu mikil áhrif á framboð á notuðum bílum á Íslandi þar sem þær stæðu fyrir hátt í helmingi af öllum nýskráningum fólksbíla. Ekki væri hægt að ná skuldbindingum um samdrátt í samfélagslosun Íslands nema ferðamenn notuðu rafbíla í stórauknum mæli.

„Ef ekki, ef við ætlum að líta á það bara sem sjálfsagt mál að mikill meirihluti ferðamanna keyri um á bensín- og dísilbílum, og að það sé þá allt morandi í jarðefnaeldsneytisbílum á eftirmarkaði á næstu árum, þá jafngildir það bara ákvörðun um það að skattgreiðendur á Íslandi niðurgreiði losun ferðamanna í stórum stíl með kaupum úr ríkissjóði á losunarheimildum eftir nokkur ár,“ sagði loftslagsráðherrann.