Ætlar að stjórna í eitt ár

Aðeins átján mánuðir eru liðnir frá því að Thaksin Shinawatra hlaut dúndrandi endurkosningu í Taílandi með yfirgnæfandi meirihluta eftir að hafa fyrstur manna þar í landi afrekað það að sitja í heilt kjörtímabil á stóli forsætisráðherra. Nú hafa veður heldur betur skipast í lofti, honum hefur verið steypt af stóli og á vart afturkvæmt til Taílands í bráð.

Thaksin hafði brugðið sér til útlanda, hélt fyrst til Kúbu í stutta heimsókn en var staddur í New York á Allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna á þriðjudaginn þegar herinn í Taílandi gerði stjórnarbyltingu. Leiðtogi byltingarinnar er Sondhi Boonyaratklin herforingi, sem tókst að ná völdum í landinu án blóðsúthellinga síðla þriðjudagsins.

Thaksin virtist í fyrstu staðráðinn í því að snúa aftur til Taílands og taka til sinna ráða. Hann lét flýta ræðutíma sínum á Allsherjarþinginu frá miðvikudegi til þriðjudags til þess að komast fyrr heim, en afboðaði síðan ræðuna og hélt í gær til Bretlands þar sem dóttir hans er við nám. Óljóst er hve lengi hann hyggst dveljast þar, en í gær virtust í það minnsta stuðningsmenn hans í Taílandi hafa sæst á þau málalok að valdatíma hans væri lokið.

„Við verðum að fallast á það sem hefur gerst,“ hafði AP-fréttastofan eftir opinberum talsmanni Thaksins, Surapong Suebwonglee. „Við komum ekkert aftur í bráðina.“

Sondhi herforingi boðaði í gær til blaðamannafundar þar sem hann hét því að efna til kosninga í október á næsta ári. Sjálfur ætlar hann að taka að sér forsætis­ráðherraembættið í hálfan mánuð, en að þeim tíma liðnum reiknar hann með að nýr maður verði settur í embættið og jafnframt verði búið að semja drög að bráðabirgðastjórnarskrá fyrir landið. Einnig gaf hann til kynna að Thaksin yrði líklega dreginn fyrir dómara léti hann sjá sig í Taílandi.

Konungur landsins, Bhumibol Adulyadej, lýsti í gær stuðningi sínum við byltinguna og útnefndi formlega Sondhi herforingja yfirmann nýju stjórnarinnar „til þess að stilla til friðar í landinu,“ eins og sagði í yfirlýsingu frá hernum í sjónvarpi.

Byltingin kom engan veginn eins og þruma úr heiðskíru lofti, þótt margir landsmenn hafi lýst undrun sinni, því lengi hafði verið orðrómur á kreiki um að herinn myndi steypa Thaksin af stóli. Löng hefð er reyndar fyrir því í Taílandi að herinn hrifsi til sín völdin þegar stjórnvöld virðast ekki ætla að ráða við ástandið, þótt fimmtán ár séu liðin frá því síðasta valdarán var framið.

Sondhi segir aðgerðir sínar hafa verið nauðsynlegar til þess að lægja hatrammar deilur í landinu og stöðva spillingu meðal ráðamanna.

Þótt Thaksin hafi verið vinsæll framan af skorti hann aldrei andstæðinga, sem sögðu hann spilltan, stjórnsaman og hrokafullan. Thaksin höfðaði einkum til fátækrar alþýðunnar í sveitum landsins, enda bauð hann upp á ýmsar kjarabætur, en vel stæðir borgarbúar sögðu hann aftur á móti ekki hika við að brjóta mannréttindi og troða á fjölmiðlum landsins.

Thaksin er með auðugustu mönnum í Taílandi. Áður en hann fór út í stjórnmál hafði hann lengi rekið stórt fjarskiptafyrirtæki með góðum árangri. Hann komst til valda árið 2001 rétt í þann mund þegar Taíland var að rétta úr kútnum eftir efnahagskreppuna, sem hafði reynst mörgum Asíulöndum erfið í skauti.

Hann sagðist stunda alveg nýja tegund af stjórnmálum, lagði áherslu á að höfða til alþýðunnar og stærði sig af því að geta blásið lífi í efnahaginn með því að stjórna landinu eins og fyrirtæki.

Thaksin virðist hafa þó gengið fram af fólki í janúar síðastliðnum þegar hann og fjölskylda hans seldu hluti sína í fjarskiptafyrirtækinu Shin Corp og högnuðust óskaplega á þeim viðskiptum. Til þessa atburðar virðist mega rekja upphafið að falli hans, því fljótlega mögnuðust upp kröfur um afsögn forsætisráðherrans.

Hann brást við óánægjunni með því að efna til kosninga í apríl, þar sem hann bar að vísu sigur úr býtum, en stjórnarandstaðan leiddi þær kosningar hjá sér með öllu. Kosningarnar voru síðar dæmdar ógildar og boðað til nýrra kosninga í október, en af þeim kosningum verður nú ekki.

Í vor tók hann sér sjö vikna frí eftir kosningarnar, en stöðug spenna hefur ríkt í landinu allar götur síðan, svo mjög að nánast þótti tímaspursmál hvenær herinn myndi steypa honum af stóli.