Ó­þolandi að stór hrunmál eyði­leggist vegna klúðurs

Hæstiréttur hefur nú í tvígang á skömmum tíma vísað frá hrunmálum sem endurupptökudómur vísaði til hans af tæknilegum ástæðum. Frávísunin þýddi að sýknudómar í héraði sem Hæstiréttur sneri síðar við voru endurreistir.

Ágreiningur er á milli Hæstaréttar og endurupptökudóms um hvert skuli vísa málum eftir að dómstigum var fjölgað í þrjú og Landsréttur bættist við árið 2018. Hann kom í ljós þegar endurupptökudómur vísaði máli Styrmis Þórs Bragason, fyrrverandi forstjóra MP-banka, til Hæstaréttar.

Styrmir Þór var sýknaður af ákæru um umboðssvik í svonefndu Exeter-máli í héraði en Hæstiréttur sneri dómnum við og dæmdi hann í tveggja ára fangelsi árið 2013. Mannréttindadómstóll Evrópu komst að þeirri niðurstöðu að íslenska ríkið hefði brotið á rétti hans til sanngjarnrar málsmeðferðar þar sem milliliðalaus sönnunarfærsla hefði ekki farið fram í málinu við Hæstarétt.

Frá því að upphaflegi hæstaréttardómurinn féll þar til endurupptökudómstóll úrskurðaði að málið skyldi tekið upp aftur kom Landsréttur til sögunnar. Þar með var ekki lengur kveðið á um heimild Hæstaréttar til þess að taka skýrslur af ákærðu og vitnum.

Af þessari ástæðu taldi Hæstiréttur sig ekki getað bætt úr ágallanum á málinu sem varð til þess að það var tekið upp aftur. Taldi hann að endurupptökudómur hefði átt að vísa málinu til Landsréttar. Þar sem hann hefði ekki heimild til að snúa við úrskurðum endurupptökudóms eða vísa málinu sjálfur til Landsréttar þá væri óumflýjanlegt að vísa málinu frá. Þar með var sýknudómur héraðsdóms yfir Styrmir Þór endurreistur.

Þrátt fyrir þessa niðurstöðu vísaði endurupptökudómur máli Ívars Guðjónssonar, fyrrverandi forstöðumanns hjá Landsbankanum, sem var sakfelldur fyrir markaðsmisnotkun í Hæstarétti árið 2016 aftur til Hæstaréttar. Í úrskurðinum sagðist endurupptökudómur ekki hafa lagaheimild til þess að vísa málum sem voru dæmd í Hæstarétti til Landsréttar og þar við situr.

Jón Gunnarsson, dómsmálaráðherra, sagði nýlega að unnið væri að því að skýra lögin um meðferð sakamála til þess að leysa úr pattstöðunni.

Samkvæmt upplýsingum frá endurupptökudómi er þar eitt mál til meðferðar þar sem milliliðalaus sönnunarfærsla kemur við sögu. Dómurinn segist ekki veita upplýsingar um hvert það mál er.

Hefði átt að hlýta fordæmi æðsta dómstóls landsins

Hluti Milestone-málsins fór sömu leið þegar Hæstiréttur tók það aftur til meðferðar eftir tilvísun frá endurupptökudómi í vikunni. Þar með var sýkna yfir Karli Wernerssyni og tveimur endurskoðendum úr héraði endurrreist.

Ólíkt endurupptöku máls Styrmis Þórs þar sem ríkissaksóknari fór fram á sakfellingu tók Helgi Magnús Gunnarsson, vararíkissaksóknari, undir kröfu sakborninganna í Milestone-málinu um frávísun.

Í viðtali við Vísi segir Helgi Magnús að komið hafi verið fram fordæmi í nákvæmlega eins máli.

„Við erum bara að fylgja því eftir. Við getum ekki breytt fordæmi Hæstaréttar, bara farið eftir því,“ segir hann.

Hann segir það miður og óboðlegt að stór hrunmál sem sakfellt var í fyrir sjö til átta árum skuli nú eyðileggjast vegna mistaka. Málin hafi kostað mikla vinnu og fé á sínum tíma.

„Að þau skuli vera að eyðileggjast núna er algerlega óþolandi staða út af einhverju svona klúðri.“

Embætti ríkissaksóknara sé þeirrar skoðunar að endurupptökudómur hefði átt að fara eftir fordæmi Hæstaréttar um að leggja ætti málið fyrir Landsrétt í stað þess að endurskoða þá lagatúlkun.

„Bara hlýta því sem æðsti dómstóll landsins segir,“ segir Helgi Magnús.