​Frá ný­lendu til þjóðar: Lær­dómur sem Ís­lendingar þekkja

Það hefur heyrst í opinberri umræðu að vísað sé til grænlensku þjóðarinnar sem frumbyggja Grænlands. Grænlendingar hafa verið stoltir af slíkri nafngift, líkt og Íslendingar eru stoltir af sínum uppruna sem landnámsmenn eða víkingar. Hins vegar, þegar við tölum um nágranna okkar á Grænlandi sem frumbyggja, erum við óafvitandi að viðhalda nýlendulegum hugsunarhætti. Þótt hugtakið sé notað í alþjóðalögum til að tryggja ákveðin lagaleg réttindi og mannréttindi, þá má hugleiða að Íslendingar noti eigin sögu til að dýpka skilninginn á stöðu þeirra.

Endurtekning á okkar eigin sögu

Á 19. öld þurftu Íslendingar að berjast fyrir því að vera viðurkenndir sem þjóð en ekki bara sérstakur hópur fátækra bænda í útjaðri danska ríkisins. Rök Jóns Sigurðssonar voru skýr: Við eigum okkar eigið mál, okkar eigin sögu og okkar eigið land. Grænlendingar standa í nákvæmlega sömu sporum í dag. Þeir eru ekki viðfangsefni sem þarf að vernda, heldur þjóð sem krefst þess að ráða sínum eigin örlögum.

Fullveldi er vörn gegn stórveldum

Íslendingar fengu fullveldi árið 1918, mitt í heimsstyrjöld þar sem hernaðarlegt mikilvægi landsins fór vaxandi. Grænland stendur nú í svipuðum stormi stórvelda. Bandaríkin og Kína líta á eyjuna sem hernaðarlega mikilvæga. Í þeirri baráttu er íslenska hugtakið „frumbyggi“ of veikt; það lýsir minnihlutahópi í nýlenduríki. En hugtakið þjóð lýsir aðila sem hefur rétt til að koma fram sem jafningi á alþjóðavettvangi.

Virðingin felst í nafninu

Líkt og Íslendingum þótti niðurlægjandi þegar talað var um Ísland sem „amt“ í Danmörku, þá er það tímaskekkja að tala um Grænlendinga sem hóp frumbyggja. Með því að nota þeirra eigin heiti eins og „Kalaallit“, eða tala um grænlensku þjóðina, sýnum við að við viðurkennum þá sem fullvalda jafningja.

Niðurstaða

Íslendingar ættu að vera fyrstir þjóða til að hætta að nota fjarlæg safnheiti yfir nágranna sína. Sýnum sjálfstæðisbaráttu grænlensku þjóðarinnar þá virðingu að viðurkenna þá sem slíka – þjóð meðal þjóða. Með því að hætta að vísa til nágranna okkar sem frumbyggja, erum við að viðurkenna tilkall þeirra til að vera fullvalda þjóð. Slík orðanotkun styrkir stöðu þeirra í því valdatafli sem nú fer fram. Það er okkar skylda sem Íslendinga í ljósi sögu okkar.

Höfundur er Íslendingur og Suðurnesjabúi.