„Ekki af hinu góða og lík­legra til að valda skaða“

Intuens býður upp á svonefnda heilskoðun á líkama í því skyni að greina kvilla og sjúkdóma. Fyrirtækið hefur undanfarið sótt í sig veðrið á nýjan leik eftir að ýmsar áskoranir undanfarin ár. 

300 þúsund krónur fyrir skoðun

Til dæmis hætti fyrirtækið að bjóða upp á heilskimun tímabundið í lok árs 2023 eftir töluverða gagnrýni lækna og seinna bannaði landlæknir starfsemina en heilbrigðisráðuneytið felldi þá ákvörðun úr gildi.

Töluvert hefur farið fyrir markaðsefni frá fyrirtækinu á síðustu mánuðum þar sem ýmsir aðilar úr þjóðfélaginu hafa deilt reynslusögum sínum af því að nýta þjónustuna sem almennir viðskiptavinir greiða 300 þúsund krónur í hvert skipti.

Í Íslandi í dag í gær var til að mynda rætt við mann sem segir að krabbamein á öðru stigi hafi fundist í kjölfar heilskoðunar. Á þeim tíma hafi hann að mestu verið án einkenna en svo vildi til að dóttir hans starfar hjá fyrirtækinu.

Í næstu viku verður mál Intuens gegn íslenska ríkinu og Sjúkratryggingum Íslands tekið fyrir hjá héraðsdómi. Þar vill fyrirtækið meina að ríkið hafi bakað sér skaðabótaskyldu með því að bjóða ekki út skoðunarþjónustu með réttum hætti.

Heilsukvíði og óþarfa inngrip

Gunnar Þór Geirsson, formaður Félags íslenskra heimilislækna, segir þjónustu Intuens gera meira slæmt en gott þrátt fyrir einstaka jákvæða reynslusögu.

„Það sem manni hefur fundist vanta í umræðuna um þessar heilskimanir er að það hafa ekki verið gerðar neinar rannsóknir sem sýna fram á að þetta sé gagnlegt. Þær geta valdið skaða þessar skoðanir í raun og veru.“

Þjónustan efli og valdi jafnvel heilsukvíða. Hann segist vita mörg dæmi þess að fólk hafi gengist undir stórtæk inngrip á líkama að óþörfu.

„Þessi skimun ýtir undir það sem við köllum ofgreiningar og oflækningar. Oft er þetta hraust fólk sem kennir  ekki meins sem fer í þessar skimanir. Stundum finnst eitthvað og það er kannski smávægilegt eins og lítil blaðra eða eitthvað sem við vitum ekki hvað er. Því að það er óvissa um það þá þarf að fylgja því eftir. Það eru til dæmis til góðar rannsóknir um hnúta í lungum og ef þeir eru undir ákveðnri stærð þá eru 90 til 95 prósent líkur að þeir séu góðkynja. Fyrst þeir finnast þarf að fylgja þeim eftir og það kallar á rannsóknir. Þá ertu með hraustan einstakling sem er farinn að hafa óþarfa áhyggjur. Hann er allt í einu farinn að nota tíma og fjármuni í að fylgja þessu eftir.“

Hann segir marga leita á heilsugæslu í kjölfar skoðunar og auka þar með álag í heilbrigðiskerfinu.

„Og líka bara það að heilbrigðiskerfið, sem á í fullu fangi með að sinna veikum einstaklingum sem eru sannarlega veikir eru allt í einu kominn með auka verkefni að fylgja eftir hraustum einstaklingum til lengri tíma. Mér skilst að það getur komið fyrir að þeir finni eitthvað alvarlegt sem er samt sjaldgjæft. Síðan eru þessi gráu svæði sem eru í miklum meirihluta eðlilegt það endar á borði heilsugæslunnar. “

Tilvik þar sem fólk að ástæðulausu laggst inn á spítala 

Að hans sögn finnist eitthvað við skoðun sem sé ekki alvarlegt en þurfi þó að fylgja eftir með til dæmis sýnatöku. 

„Sýnataka úr líffærum getur haft ákveðna hættu í för með sér. Þá er kannski verið að setja fólk í hættu sem hefði ekki þurft að lenda í því. Ég veit um tilvik þar sem fólk hefur fengið fylgikvilla út af þessum inngripum og jafnvel þurft að leggjast inn á spítala og leggst þá inn á spítala að óþörfu. Það tekur bæði tíma og verðmæti frá heilbrigðiskerfinu.“

Hann segir ekki vera gagn af heilskoðunum ef könnuð eru áhrif á stærri hópa.

„Fólk er kannski sett í þá stöðu að það er búið að skilgreina það með möguleg veikindi. Síðan reynast þau ekki vera það og það getur valdið áhyggjum og skert lífsgæði hjá fólki. Það eru engar rannsóknir sem sýna fram á minni dánartíðni vegna þessara skoðana. Það geta komið eitt og eitt tilvik þar sem finnst eitthvað sem kemur einstaklingi til góða einstaka sinnum.“

Hann segir mikilvægt að það fari fram umræða um neikvæðu áhrifin af þjónustunni einnig.

„Auðvitað held ég að það sé mikilvægt að fagfélög lækna og fleiri haldi því á lofti að þetta sé ekki svona. Þessi rannsókn er ekki af hinu góða og líklegri til að valda skaða en að hún komi að gagni ef að maður tekur svona stóran hóp af fólki.“