„Leigupennar“ eða ein­fald­lega fólk sem vill ræða málið?

Um fullveldi, ekki fylgispekt.

Umræða um framtíð Íslands í Evrópu á að vera ein sú vandaðasta sem við tökum. Í nýlegri skoðanagrein á Vísi heldur Sverrir Páll Einarsson, forseti ungliðahreyfingar Viðreisnar, því fram að andstæðingar áframhaldandi aðildarviðræðna séu fyrst og fremst drifnir áfram af hræðslu og sérhagsmunum. Jafnframt er gengið út frá því að væntanlegur samningur verði hagfelldur og að þjóðin muni samþykkja hann.

Þegar niðurstaðan er gefin áður en samningur liggur fyrir er rétt að staldra við.

Dómurinn fellur áður en umræðan hefst.

Umræðan um Evrópusambandið á að snúast um vald. Hver tekur ákvarðanir sem hafa áhrif á íslensk lög, íslenskan gjaldmiðil og íslenskan vinnumarkað? Það er kjarni málsins. Ekki hver er kallaður einangrunarsinni eða hver er sakaður um hræðsluáróður.

Aðild að Evrópusambandinu þýðir að reglugerðir sambandsins gilda beint hér á landi og að endanleg túlkun þeirra liggur hjá Evrópudómstólnum. Ísland hefði atkvæðisrétt en ekki neitunarvald.

Í opinberri stjórnsýslu gilda ekki skoðanir heldur valdheimildir. Sá sem hefur formlega heimild getur sett reglur, ákvarðað fresti og beitt viðurlögum. Fyrirtæki geta verið sektuð fyrir skýrslur sem skilað er seint eða þurft að aðlaga sig að skömmum fyrirvörum, jafnvel þótt þeim finnist reglurnar ósanngjarnar.

Valdheimildin ræður. Hún gildir þar til henni er breytt eftir formlegum og oft flóknum leiðum.

Áhættustýring kennir manni að greina milli loforða og valdheimilda. Loforð geta verið góð. En það sem skiptir máli er hver hefur síðasta orðið þegar hagsmunir rekast á.

Þetta á ekki síst við um sjávarútveg. Aðild að Evrópusambandinu felur í sér þátttöku í sameiginlegri sjávarútvegsstefnu sambandsins. Þar eru heildaraflamörk og aðgangsreglur ákveðin í sameiginlegu kerfi, þar sem hagsmunir margra ríkja mætast.

Það er ekki spurning um tilfinningar gagnvart Evrópu. Það er spurning um hver ber endanlega ábyrgð á nýtingu auðlinda innan íslenskrar lögsögu.

Íslendingar börðust áratugum saman fyrir því að færa löggjafarvald frá Kaupmannahöfn til Reykjavíkur. Sú barátta snerist ekki um tilfinningar, heldur ábyrgð á eigin málum. Lýðveldið var stofnað 1944 við aðstæður þar sem alþjóðlegt öryggisumhverfi gerði smáríkinu kleift að taka sjálfstæða ákvörðun um eigin stjórnskipan.

Ef aðildarsamningur er raunverulega hagfelldur þá þarf hann ekki áróður. Þá þarf hann einfaldlega gagnsæi, opna greiningu og hreinskipta umræðu um kostnað, ávinning og áhættu. Fullorðin þjóð ræður við slíkt samtal.

Við erum þegar hluti af Evrópska efnahagssvæðinu og njótum aðgangs að innri markaði. Spurningin er hvort við viljum færa endanlegt ákvörðunarvald á svið þar sem áhrif okkar eru minni.

Fullveldi er ekki tilfinning.

Það er ábyrgð.

Ábyrgð á eigin lögum, eigin auðlindum og eigin framtíð. Hún felur í sér að vega og meta, ekki fylgja straumi.

Áður en við göngum lengra þurfum við að svara einfaldri spurningu:

Ætlum við að ráða eða láta ráða yfir okkur?

Höfundur er verkfræðingur með bakgrunn í áhættustýringu og upplýsingatækni.