Við getum ekki firrt okkur á­byrgð

Það er kominn tími til að við hættum að tala um ofneyslu eins og hún sé bara persónulegt smekksatriði. Þetta er pólitískt mál, umhverfismál, réttlætismál og í sívaxandi mæli líka siðferðismál. Sérhver hlutur sem við kaupum, notum lítið eða ekkert og losum okkur svo við, skilur eftir sig spor. Hvort sem það er fatnaður, heimilisvara eða raftæki, þá er ekkert „saklaust“ við það að henda. Allt sem við kaupum hefur þegar kostað hráefni, orku, vatn, vinnuafl og flutning. Þegar við hendum hlutum erum við ekki bara að losa okkur við fatnað eða dót, við erum að samþykkja kerfi sem byggir á sóun sem sjálfsögðum lífsstíl.

Það er nákvæmlega það sem hefur gerst

Hér á landi höfum við byggt upp neyslusamfélag þar sem of margt fólk telur sig sýna ábyrgð ef það einfaldlega setur poka í fatagám eða gefur hluti á nytjamarkað. Auðvitað er betra að koma hlutum áfram en að henda þeim beint (þó meira að segja nytjamarkaðir séu farnir að hafna vissum hlutum því þar er svo mikið fyrir). En við megum ekki blekkja okkur sjálf, að gefa hluti til góðgerðamála eða setja í gjafagám er ekki syndaaflausn eða réttlæting fyrir að halda áfram neyslunni. Þetta er líka innilega á skjön við allt það sem við segjumst standa fyrir. Við tölum um sjálfbærni, loftslagsábyrgð og ábyrga neyslu. Við vitnum í heimsmarkmið Sameinuðu þjóðanna og stefnu um meðhöndlun úrgangs. En neysluhegðun landans segir eitthvað allt annað. Hún segir, kaupa meira, nota minna, skipta oftar út.

Ef við meinum eitthvað með sjálfbærni þá verðum við að breyta hegðun okkar

Vandinn er ekki fyrst og fremst hvað verður um hlutina þegar við erum hætt að nota þá. Vandinn er magnið sem við kaupum til að byrja með. Þess vegna þarf umræðan að breytast. Hún má ekki snúast eingöngu um flokkun, endurvinnslu og „græn“ innkaup. Hún þarf að snúast um nægjusemi, ábyrgð og hugrekki til að hafna þeirri hugmynd að stöðug neysla sé tákn um lífsgæði. Raunveruleg ábyrgð felst ekki í því að losa sig við umfram kaup og það sem við erum komin með leið á. Hún felst í því að kaupa sjaldnar, nota lengur, laga meira og hætta að taka þátt í kerfi sem étur upp auðlindir jarðar á kostnað komandi kynslóða.

Höfundur er menntunarfræðingur og umhverfissinni