Skil­virkni og gagn­sæi í mál­efnum flótta­fólks

Sveitarfélög vítt og breitt um landið hafa undirritað samninga um svokallaða samræmda móttöku flóttafólks. Samningarnir eru gerðir við félags- og húsnæðismálaráðuneytið, ásamt Vinnumálastofnun. Sveitarfélög ákveða sjálf hversu mörgum flóttamönnum þau taka á móti samkvæmt samningnum. Miðflokkurinn í Hafnarfirði sendi gagnabeiðni á Vinnumálastofnun og óskaði eftir gögnum um fjölda einstaklinga sem Vinnumálastofnun hefur vísað til bæjarins í samræmda móttöku. Stofnunin staðfesti að samtals hafa 1.252 eintaklingar verið paraðir við Hafnarfjörð á tímabilinu 2020-2025.

Samkvæmt samningi Vinnumálastofnunar við Hafnarfjarðarbæ er gert ráð fyrir að fjárframlög taki mið af þeim kostnaði sem sveitarfélagið kann að bera vegna sérstakra stuðningsþarfa flóttafólks. Í samningnum er jafnframt gengið út frá því að allir sem falla undir samræmda móttöku þurfi aukna félagslega aðstoð, það er þjónusta umfram það sem kveðið er á um í lögum um félagsþjónustu. Þ.e.a.s. að flóttafólk fá aukna félagslega aðstoð en sem kveðið er á um í lögum um félagsþjónustu.

Árið 2016 sendi Hafnarfjarðarbær erindi til allsherjar- og menntamálanefndar þar sem bent var á að samkvæmt lögum og viðmiðunarreglum væri einungis hluti kostnaðar endurgreiddur til sveitarfélaga.[1] Sérstaklega var tekið fram að starfsmannakostnaður vegna þessa málaflokks væri ekki endurgreiddur, þrátt fyrir að oft væri um að ræða umfangsmikla vinnu margra fagaðila. Bæjarfélagið lagði því áherslu á að bæta þyrfti úr þessu.

Sú umfangsmikla vinna sem fer í að sinna þessum málafokki endurspeglast í stöðugildum hjá Hafnarfjarðarbæ, en árið 2024 taldi þetta 16 starfsmenn.

Í sama erindi til allsherjar- og menntamálanefndar árið 2016 ítrekaði bæjarfélagið einnig nauðsyn þess að skýra og festa þyrfti ferla varðandi upplýsingaflæði milli Útlendingastofnunar, lögreglu og sveitarfélaga í tengslum við flóttafólk sem njóta þjónustu sveitarfélagsins.

Sú vinna hefur þó ekki skilað tilætluðum árangri. Í skýrslu starfshóps sem unnin var fyrir dómsmálaráðuneytið og birt í lok árs 2025, gerir starfshópurinn tillögur til að auka heimildir til upplýsingamiðlunar fyrir stofnanir, ásamt að auka upplýsingaskyldu til Útlendingastofnunar.[2] Nánar tiltekið að tryggja þurfi að upplýsingum frá t.d. lögreglu og þjóðskrá sé miðlað reglulega og kerfisbundið til Útlendingastofnunar. Í dag eru þessar heimildir stofnana á Íslandi oft ófullnægjandi og engin skýr skylda varðandi upplýsingar til Útlendingastofnunar sem gerir það að verkum að stofnunin getur ekki vaktað nægilega hvort skilyrði fyrir veitingu dvalarleyfis séu enn fyrir hendi og/eða hvort grunur sé um hagnýtingu einstaklinga.

Miðflokkurinn í Hafnarfirði vill einnig benda á að inn á upplýsingavef verndarmála er tekið fram að forræði þjónustu við umsækjendur um alþjóðlega vernd og flóttamenn hafi breyst og erfitt er því um vik í bili að sýna áreiðanlegar kostnaðartölur fyrir verndarkerfið og því eru engar upplýsingar gefnar upp.[3]

Skjáskot af upplýsingavef verndarmála

Miðflokkurinn í Hafnarfirði mun leggja áherslu á að skilvirkni og gagnsæi þegar kemur að þessum málaflokki.

Höfundur skipar 4. sæti á framboðslista Miðflokksins í Hafnarfirði.

[1]Alþingi, Svar félags- og húsnæðismálaráðherra við fyrirspurn um nefndir, starfshópa og verkefnisstjórnir þskj 1513, 145. löggjafarþing (2015–2016) https://www.althingi.is/altext/erindi/145/145-1513.pdf

[2]Stjórnarráð Íslands, Skýrsla starfshóps um dvalarleyfi (Dómsmálaráðuneytið) https://www.stjornarradid.is/library/01--Frettatengt---myndir-og-skrar/DMR/Fylgiskjol-i-frett/Sk%C3%BDrsla%20starfsh%C3%B3ps%20um%20dvalarleyfi

[3] Stjórnarráð Íslands, ‘Alþjóðleg vernd á Íslandi – Kostnaður við verndarkerfið’ https://www.stjornarradid.is/verkefni/utlendingar/upplysingavefur-verndarmala#kostnadur