Um rekstur Reykja­víkur­borgar 2025

Rekstrarniðurstaðan A-hluta Reykjavíkurborgar (borgarsjóðs) fyrir fjármagnsliði og afskriftir var jákvæð um 7,2 ma.kr. árið 2025. Rekstrarniðurstaða A-hluta í heild sinni var hins vegar neikvæð um 5,3 ma.kr. Ástæða neikvæðrar rekstrarniðurstöðu er sú að metin virðis­breyting lífeyrisskuldbindingar A-hluta er tekin í gegnum rekstrarreikning og hún er neikvæð um 9,9 ma.kr.(gjaldfærsla). Lífeyrisskuldbindingin endurspeglar uppsafnaða vanfjármögnun á lífeyrisrétt­indum í eldra lífeyrissjóðsfyrirkomulagi sem var lokað fyrir nýjum sjóðfé­lögum árið 1997. Árlegt endurmat á þessari skuldbindingu leiðir til gjaldfærslu ef skuld­bindingin hækkar en til tekjufærslu ef virði hennar lækkar. Þetta er í eðli sínu eins konar leiðrétting á höfuðstól sem lætur vita hvort þessi skuldbinding sé að fara að þyngjast á næstu árum og áratugum eða léttast. Matið á þessari skuldbindingu er reiknað af tryggingastærðfræðingi lífeyrissjóðsins og byggir á reglum um uppgjör lífeyrissjóða. Stjórnendur borgarinnar hafa engin áhrif á þessa skuldbindingu eða mat á virðisbreyt­ingu hennar öfugt við það sem gildir um rekstur A-hluta borgarsjóðs að öðru leyti.

Á árinu 2024 var niðurstaða virðisbreytingar lífeyrisskuldbindingar jákvæð um 0,8 ma.kr. og breytingin á milli áranna 2024 og 2025 því neikvæð um 10,7 ma.kr. Útkoma matsins 2024 hafði ekkert með stjórn borgarinnar að gera þá fremur en nú. Í þessu samhengi má nefna að á síðustu tíu árum hefur gjaldfærsla lífeyrisskuldbindingar verið breytileg og oftast legið á bilinu 3–7 ma.kr en að meðaltali nálægt 4 ma.kr. á ári. Gjaldfærslan árið 2025 er því meira en tvöfalt hærri en í meðalári.

Flestar fjölskyldur í landinu þekkja dæmigerð verðtryggð húsnæðislán (jafngreiðslulán) og vita að fyrstu árin bætist lunginn af verðtryggingunni við eftirstöðvar lánsins en meginhluti greiðsln­anna fer í vaxtagreiðslur. Þrátt fyrir þungar greiðslur hækka eftirstöðvarnar vegna leiðréttinga á virði þeirra. Líta má á færslu virðisbreytinga lífeyris­skuldbindinga sem leið til að ferja þá breytingu inn á höfuðstól skuldbindingar í efnahag. Þannig nam virði lífeyrisskuldbindinga í A-hluta 1.1.2025 um 38,140 ma.kr en 45,940 ma.kr. í lok tímabils 31.12.2025. En fólk spyr hvort það verði ekki að draga saman önnur rekstrarútgjöld til að mæta strax 9,9 ma.kr. gjaldfærðri virðisbreytingueða 5,3 ma.kr. taprekstri. Svo er ekki. Þrátt fyrir að gjaldfærslan nemi 9,9 ma.kr. þá nemur greiðslan á árinu um 2,1 ma.kr. sem er í takt við fjárhags­áætlun. Í ársreikningi Reykjavíkurborgar kemur fram að áætluð greiðsla áranna 2026-2030 nemur alls tæpum 13,8 ma.kr.

Eldra lífeyrissjóðskerfi ríkisstarfsmanna var lokað á sama tíma og hjá starfsmönnum sveitarfélaga. Þar eru líka miklar vanfjármagnaðar lífeyrisskuldbind­ingar en virðisbreytingar þeirra eru ekki færðar í rekstrarupp­gjöri A-hluta ríkissjóðs sem er í samræmi við lög­bundnar reikn­ingsskilareglur á þeim bæ. Mismunur á lögbundnum reikningsskilareglum ríkis og sveitarfélaga að þessu leyti leiðir til mismunandi ásýndar á stöðu skulda og skuldbindinga sveitarfélaga og ríksins.

Þegar nánar er skoðað þá má sjá að rekstur, sjóðstreymi og fjárhagur A-hluta borgar­innar er traustur og borgin alls ekki komin í fjárhagserfiðleika þótt alltaf séu tækifæri til að gera betur. Þannig er grunnrekstur borgarinnar (A-hluti) að skila jákvæðri niðurstöðu (EBITDA) um 7,2 ma.kr. fyrir fjármagnsliði og afskriftir sem hlýtur að teljast harla góð niðurstaða. Málaflokkarnir eru mjög nálægt því í heildina að standast áætlun .

Veltufé frá rekstri A-hluta sem hlutfall af rekstrartekjum, sem sýnir hve hátt hlutfall af rekstrar­tekjum er til ráðstöfunar, nam um 6,9% árið 2025 sem er hæst í Reykjavík af sveitarfélögum á höfuðborgarsvæðinu. Veltufé frá rekstri er lykilstærð og nemur um14,3 ma.kr. árið 2025 en afborganir langtímalána og skuldbindinga að viðbættu framlagi vegna lífeyrisgreiðslna nema um 11,7 ma.kr.

Veltufjárhlutfall A-hluta er yfir 1 sem dregur fram getu borgasjóðs til að standa undir skammtímaskuldum og skuldbindingum næstu 12 mánuði sem er betri staða en almennt hjá sveitarfélögum á höfuðborgarsvæðinu. Staða á handbæru fé A-hluta í lok árs 2025 nam 15,1 ma.kr. sem sýnir sterka lausafjárstöðu.

Þá er skuldaviðmið A-hluta, skuldir og skuldbindingar A-hluta sem hlutfall af rekstrar­tekjum, enn eitt styrkleikamerkið en það er 80%.

Samantekinn rekstur A-hluta og fyrirtækja í B-hluta borgarinnar var jákvæður um tæpa 8 ma.kr á árinu 2025 sem er mjög vel viðunandi.

Ársreikningur Reykjavíkurborgar bæði A-hluti og samstæðu A- og B-hluta sýnir að borgin stendur fjárhagslega sterk og í algerri sérstöðu meðal íslenskra sveitarfélaga. Merki um mögu­lega hækkun greiðslna í framtíðinni vegna lífeyrisskuldbindinga kalla ekki á neinar bráðaaðgerðir eins og stórfelldan niðurskurð í rekstri borgarinnar. En þetta minnir á að ýmsar áhættur eru í ytra umhverfi sveitarfélaga sem eru utan valdmarka þeirra en sem þau þurfa engu að síður að fylgjast með í áhættu­greiningum sínum og taka tillit til.

Höfundur er hagfræðingur og fyrrv. fjármálastjóri Reykjavíkurborgar.