Aldursvæn sam­félög – verk­efni nýrra sveitar­stjórna

Eftir sveitarstjórnarkosningar 16. maí n.k. er tækifæri fyrir núverandi frambjóðendur og væntanlega sveitarstjórnarfulltrúa, til að setja málefni aldursvænna samfélaga ofarlega á dagskrá í sínu sveitarfélagi. Við Íslendingar stöndum frammi fyrir breytingum á lýðfræðilegri þróun. Breytingin felst í að fólki á efri árum fjölgar nokkuð hratt og lifir lengur en áður. Þetta er vissulega jákvæð þróun, en kallar á markvissa stefnumótun og forgangsröðun um breyttar áherslur og viðhorf í málefnum eldra fólks og samfélagsins.

Áherslur Norðmanna, sýna hversu mikilvægt það er að nálgast málefnið með heildstæðum hætti. Í stefnu þeirra frá árinu 2023 um „að búa örugg heima“ er lögð mikil áhersla á að skapa aldursvæn samfélög þar sem fólk getur lifað sem lengst sjálfstæðu lífi. Þar eru fjögur svið sett í forgang; aldursvænt nærsamfélag og virkni og þátttaka eldra fólks, hentugt húsnæði, hæft starfsfólk og öryggi og stuðningur við notendur og fjölskyldur þeirra. Þessar áherslur undirstrika að viðfangsefni aldursvænna samfélaga er ekki einungis heilbrigðismál, heldur samfélagslegt verkefni sem snertir skipulag og framkvæmd málefna sem eru á verkefnalista sveitarfélaganna og varðar þjónustu og mannlífið.

Á Íslandi hefur verið lagður lagagrunnur að slíkri sýn sem einnig er sett fram sem hluti af aðgerðaáætluninni Gott að eldast. Grunnurinn að aðgerðaráætluninni byggir á skýrslunni Virðing og reisn þar sem lögð er áhersla á heilbrigða öldrun og samþætta heilbrigðis- og félagsþjónustu, aukna heimaþjónustu og persónumiðaða þjónustu sem styður fólk til að búa heima. Lykilhugtökin eru samþætting, samvinna og þjónusta á forsendum einstaklingsins, fjölskyldunnar og nærsamfélagsins.

Sveitarstjórnir gegna lykilhlutverki við að byggja upp aldursvæn samfélög. Þær skipuleggja nærumhverfi fólks, veita félagsþjónustu og hafa áhrif á daglegt líf eldra fólks. Aldursvænt samfélag á Íslandi verður hins vegar ekki til af sjálfu sér, það krefst markvissrar stefnu, samvinnu og hugrekkis til að breyta áherslum, meðal annars frá hefðbundinni og stofnanamiðaðri þjónustu yfir í stuðning við eldra fólk í heimahúsi.

Í upphafi kjörtímabils og nýrra málefnasamninga felast tækifæri. Þá er lag til að taka skrefið og gera aldursvæn samfélög að forgangsmáli í sem flestum byggðum. Það er ekki aðeins fjárhagslega skynsamlegt, heldur fyrst og fremst spurning um virðingu, reisn og lífsgæði fyrir alla íbúa – til að eldast saman.

Höfnudur er prófessor við félagsráðgjafardeild HÍ, íbúi í Eyjafjarðarsveit og skipar 9. sæti á F-lista.