Skjá- og samfélagsmiðlanotkun barna í Kópa­vogi

Þegar börnin okkar vaxa úr grasi finna margir foreldrar fyrir miklum félagslegum þrýstingi til að láta þeim í té snjallsíma og aðgang að samfélagsmiðlum. Jafnvel þegar foreldrar reyna að fresta því er óttinn alltaf sá að börnin gætu fundið fyrir því að vera útundan eða jafnvel lögð í einelti ef þau hafa ekki það sem „allir aðrir“ hafa. Þetta setur fjölskyldur í erfiða stöðu, sérstaklega þegar rannsóknir sýna fram á að óhófleg notkun skjáa og snemmbúin notkun samfélagsmiðla getur haft neikvæð áhrif á þroska barna, þar á meðal aukið kvíða. Unglingar eru í sérstaklega viðkvæmri stöðu og geta auðveldlega orðið háð því umbunarkerfi sem felst í samfélagsmiðlum.

Kópavogsbær lætur öllum grunnskólabörnum í té spjaldtölvu til notkunar í námi þeirra sem er orðið að miklu leyti stafrænt. Spjaldtölvurnar fylgja börnunum heim frá miðstigi og skapa þar ákveðna áhættu hvað varðar aðgang að efni, samfélagsmiðlum og samskiptaforritum. Þetta getur gert foreldrum erfitt fyrir að setja mörk og setja ramma um skjánotkun og samfélagsmiðlanotkun. Okkur foreldra skortir skýran ramma sem hjálpar okkur að fræða, leiðbeina og hafa eftirlit með börnum okkar, í stað þess að finna fyrir þrýstingi til að leyfa eitthvað einfaldlega vegna þess að „allir aðrir“ hafa það. Þrátt fyrir það eru engar skýrar samræmdar leiðbeiningar eða viðmið til að styðja foreldra í Kópavogi. Fyrir vikið finnst mörgum að þeir standi einir frammi fyrir þessari áskorun.

Þessi skortur á sameiginlegum viðmiðum skapar það sem oft er kallað „race to the bottom“, þar sem aðgangsstigið er ákveðið af þeim sem hafa minnstu takmarkanirnar. Í þessu samhengi eru viðmiðin ekki mótuð af því sem er best fyrir börnin, heldur af markaðsöflum sem gagnast tæknirisunum. Samfélagsmiðlar eru hannaðir til að vera mjög aðlaðandi, jafnvel ávanabindandi, og það er lítill hvati fyrir þessi fyrirtæki að breyta því. Á sama tíma hafa önnur lönd byrjað að bregðast við. Til dæmis hefur Ástralía bannað samfélagsmiðla fyrir börn yngri en 16 ára. Portúgal og Frakkland eru einnig að innleiða aldursbundnar takmarkanir og lönd eins og Danmörk og Noregur eru að ræða svipaðar aðgerðir. Þessar aðgerðir endurspegla vaxandi viðurkenningu á því að þetta er ekki bara fjölskyldumál, heldur samfélagslegt vandamál.

Jákvæð skref hafa verið stigin í Kópavogi þar sem nýlega var samþykktur sáttmáli um símafrí í skóla- og frístundastarfi bæjarins. En þó þetta sé jákvætt skref eru áhrif þess takmörkuð þar sem sáttmálinn fjallar ekki um notkun samfélagsmiðla og notkun barna á þeim spjaldtölvum sem bærinn lætur nemendur í té og notuð eru heima við. Sáttmálinn gildir aðeins innan veggja skólans og tekur ekki heildstætt á vandamálinu.

Á Akureyri er nú verið að vinna að því að gera samfélagssáttmála um samfélagsmiðlanotkun og skjátíma barna. Hann á að fela í sér sameiginleg viðmið íbúa á Akureyri og verður hann unnin í samstarfi við heimilin í bænum. Þetta er betri og heildstæðari lausn heldur en í Kópavogi enda tekur slíkur samfélagssáttmáli ekki bara á skjánotkun í skólum heldur einnig samfélagsmiðlanotkun barna.

Nauðsynlegt er að í Kópavogi verði unnið að heildstæðri nálgun á vandamálinu sem er ekki bara skjánotkun innan veggja skóla bæjarins heldur einnig samfélagsmiðlanotkun barna og notkun spjaldtölva í eigu bæjarins innan heimila bæjarins. Það væri hægt að gera með því að Kópavogsbær myndi hefja vinnu við gerð sáttmála um samfélagsmiðlanotkun og skjátíma barna, en nauðsynlegt er að slík viðmið yrðu unnin í nánu samstarfi við foreldra. Að mínu viti er þetta eitthvað sem ég tel að Kópavogsbær ætti að vinna að og væri til mikilla bóta í baráttu foreldra fyrir velferð barna sinna í bæjarfélaginu. Þetta kallar á samtal milli heimilis og skóla og mun aðstoða foreldra í Kópavogi við að takast á við vandamál sem að hluta til á rætur að rekja til stefnu sem hefur verið rekinn af núverandi meirihluta.

Höfundur skipar 9. sæti á lista Samfylkingarinnar í Kópavogi fyrir komandi sveitarstjórnarkosningar.