Rafbyssugríman er fallin

Þegar Jón Gunnarsson, þáverandi dómsmálaráðherra tók fyrirvaralausa og ólögmæta ákvörðun um að gefa lögreglu heimild til þess að bera rafbyssur sagði hann okkur að þannig yrði almenningur öruggari. Að þannig yrðu mál lögreglu leyst með minni valdbeitingu en annars þyrfti.

Fulltrúar lögreglunnar, sem talað höfðu hástöfum fyrir því að fá að bera rafbyssur sögðu okkur meðal annars að það væri skárra að fá í sig rafstraum heldur en kylfuhögg. Rafbyssur væru okkur því öllum til góða, í stað kylfuhöggs fáum við nokkur þúsund volt beint í æð. Enda skárra.

Þegar fréttir bárust fyrst af því að lögreglan hafði skotið mann í andlegu ójafnvagi sem hellt hafði yfir sig bensínvökva, ekki einu sinni heldur tvisvar með rafbyssu sagði Lögreglustjórinn á Suðurnesjum okkur að það sé „minna inngrip að nota slíkt vopn [rafbyssu] heldur en til dæmis að grípa til skotvopna.“ Ég spyr mig hvort maðurinn sem liggur nú þungt haldinn á spítala í Noregi með brunasár á um 50% líkamans sé sammála þessari yfirlýsingu lögreglustjórans.

Rafbyssur verða rafvarnarvopn

Tilefni þessarar greinar er auðvitað þetta rosalega mál, mál þar sem lögreglan er sögð hafa neytt vitni með hótunum til þess að eyða myndbandsupptöku af atburðum. En það er fleira sem kemur til. Lögreglan hefur um ókomna tíð fengið nokkurn veginn afskiptalaust að stjórna því hvernig fréttir eru sagðir af henni og hvaða orð eru notuð til þess að lýsa háttsemi hennar. Fjölmiðar eru gjarnir á að apa yfirlýsingar upp eftir lögreglu og forðast að spyrja hana gagnrýninna spurninga um framferði sitt.

Augljóst dæmi um þetta er hvernig lögreglunni og þáverandi dómsmálaráðherra tókst að sannfæra fjölmiðla um að ekki ætti að kalla rafbyssur rafbyssur, heldur rafvarnarvopn. Það var mikilvægur áróðurssigur að fjarlægja orðið byssa úr opinberri umræðu um mjög óvinsæl vopn í huga almennings.

Nú hefur lögreglan beitt rafbyssu á mann sem var að hlaupa í burtu frá henni. Getum við þá hætt að tala um rafvarnarvopn?

Sjálfstætt eftirlit með störfum lögreglu er nauðsynlegt

Það er gott að héraðssaksóknara hefur borist kæra frá lögmanni mannsins sem særðist illa í aðgerðum lögreglu á Reykjanesi. Það sætir þó furðu að héraðssaksóknari hafi ekki hafið rannsókn af eigin frumkvæði þegar í stað.

Lýðræði og réttarríki er ekki ókeypis og sofandaháttur gagnvart valdbeitingargræðgi yfirvalda tekur á endanum sinn toll. Hann birtist í brunasárum, líkamsmeiðingum, njósnum um saklaust fólk, barsmíðum á mótmælendum og annars konar valdníðslu.

Og þrátt fyrir þrotlausa baráttu sumra er enn ekki búið að stofna til sjálfstæðs eftirlits með störfum lögreglu þó svo að vopnaburður lögreglu og eftirlitsheimildir hennar hafi verið stórauknar á undanförnum árum.

Vonandi auðnast okkur að breyta því sem allra fyrst.

Höfundur er Framkvæmdastjóri Mannréttindasamtakanna Courage International AISBL og fyrrverandi þingmaður Pírata.