Hve­nær heyrði hann já?

Ég get ekki hætt að hugsa um þetta mál.

Ekki bara vegna þess að karlmaður var sýknaður af ákæru um nauðgun því ég er hætt að láta það koma mér á óvart það sem situr mest í mér er hvernig svona mál sýna aftur og aftur hversu mikið er lagt á þolendur í kynferðisbrotamálum. Þeir þurfa að bregðast rétt við í aðstæðum þar sem það er oft ekki einu sinni raunhæft að ætlast til þess.

Þolandi þarf að muna rétt segja rétt frá og bregðast rétt við. Hún má ekki frjósa, en heldur ekki bregðast of harkalega við. Hún þarf að fara strax á neyðarmóttöku, segja nógu skýrt nei, segja það á réttum tíma, með réttum orðum þannig að enginn geti síðar haldið því fram að hann hafi kannski ekki skilið.

En fólk í áfalli hagar sér ekki alltaf eins og kennslubók. Það frýs.

Það reynir að komast út úr aðstæðum án þess að gera þær hættulegri.

Það segir stundum það sem það heldur að þurfi til að fá manninn til að hætta. Það er ekki ótrúverðugt. Það er mannlegt.

Ef vinkona er viðstödd þarf hún líka að vera fullkomið vitni. Hún má ekki vera of hrædd. Ekki of tengd þolanda. Ekki hafa heyrt of mikið frá vinkonu sinni eftir á. Já og ekki lýsa atvikinu með sterkari orðum en þolandinn sjálfur, en ef þetta gerðist fyrir bestu vinkonu mína og ég sæi hana brotna fyrir framan mig þá myndi ég líklega líka lýsa því af meiri hörku en hún. Því hún er þolandinn henni var nauðgað. Hún getur verið í losti, dofa, skömm eða sjálfsásökun.

En karlmaðurinn?

Hann getur djammað langt fram eftir morgni lent í slagsmálum sem enda á bráðamóttöku komið heim og tekið tvær konur með sér inn á heimili þar sem tveggja ára barnið hans er.

Þetta snýst ekki um að foreldrar megi ekki skemmta sér. Auðvitað mega þeir það. Þetta snýst um að halda ruglinu áfram heima hjá sér klukkan sjö að morgni með tveggja ára barn í sama herbergi. Það er ekki eðlilegt. Tveggja ára barn er vaknað eftir sjö. Punktur.

Samt virðist nóg að segja „barnið svaf“ og „ég skildi ekki“ og þá færist athyglin frá öllu hinu. Ekki að óttanum hennar. Ekki að því að konurnar fóru beint af heimilinu á neyðarmóttöku. Ekki að afleiðingunum sem þetta hafði á líf þolandans. Heldur að vafanum hans.

Og þar liggur vandinn.

Í svona málum er svo oft spurt hvenær heyrði hann nei? Eins og það sé aðalspurningin. Eins og samþykki sé sjálfgefið þangað til kona nær að hafna nógu skýrt, nógu hátt og á nógu fullkominn hátt til að réttarkerfið geti síðar samþykkt það.

En rétta spurningin er

Hvenær heyrði hann já?

Hvenær sagði hún já? Hvenær var samþykkið skýrt? Að snúa sér undan er ekki samþykki. Að segja stopp er ekki samþykki. Að reyna að fara að sofa er ekki samþykki. Og hjá hverju einasta heilbrigða foreldri ætti það líka að vera skýr mörk að halda ekki áfram ef tveggja ára barnið þitt er vakandi inni í herberginu.

Og þessi fjölmiðlamennska má líka fokka sér. Fyrirsögn eins og „Gleði á flöskuborði endaði með ásökun um nauðgun“ gerir ljótan veruleika að einhverri óheppilegri uppákomu eftir skemmtikvöld. Það er fegrun á aðstæðum sem eiga ekkert skylt við gleði.

Betri fyrirsögn væri:

„Karlmaður skilur tveggja ára barn eftir heima, djammar langt fram á morgun, endar á bráðamóttöku eftir slagsmál en í nauðgunarmáli er hann samt sá sem fær vafann og traustið."

Höfundur er

Iðjuþjálfi

Aktivisti

Þolandi