Raun­hæf leið til að bæta heil­brigðis­eftir­lit

Tvö umdeild frumvörp liggja fyrir Alþingi sem snúa að því að leggja niður Heilbrigðiseftirlit sveitarfélaganna annað er um Stofnun atvinnuveganna hjá atvinnuveganefnd og hitt um einföldun regluverks og aukin skilvirkni með eftirliti með hollustuháttum og mengunarvörnum hjá umhverfis- og samgöngunefnd.  

Fyrirhugaðar breytingar eru kynntar sem einföldun regluverks og aukin skilvirkni. Í reynd er þó um að ræða flóknari stjórnsýslu, fleiri aðila sem koma að eftirliti og aukið flækjustig fyrir bæði almenning og atvinnulíf. 

Heilbrigðiseftirlit sveitarfélaganna hefur þróast í takt við íslenskar aðstæður í meira en 100 ár. Kerfið hefur margsannað gildi sitt sem svokallað „one stop shop“, þar sem rekstraraðilar geta leitað til eins staðbundins aðila um eftirlit, ráðgjöf og úrlausn mála. Það er ekki einföldun að rjúfa það fyrirkomulag án þess að skýra hvernig nýtt kerfi á að virka í raun. 

Fyrrnefnd frumvörp byggja að verulegu leyti á því að færa verkefni af sveitarstjórnarstigi yfir til ríkisins, en slík tilfærsla ein og sér tryggir hvorki betri samræmingu né meiri skilvirkni. Þvert á móti eykur hún kostnað, tvíverknað og skapar óvissu.  

Eitt sameiginlegt skráningarkerfi, skýr verkaskipting og sterkari yfirstofnanir (eða jafnvel ein yfirstofnun) væri mun raunhæfari leið til umbóta. Yfirstofnanir sem hafa það ábyrgðarhlutverk að sjá um samræmingu, leiðbeina og móta stefnu í eftirlitinu verða að gefa þessu hlutverki sínu meira vægi.  Þessar stofnanir mega ekki verða svo stórar að þær missa sjónar á því sem fellur undir þeirra ábyrgð.  

Það sem vantar í umræðuna er að heilbrigðiseftirlit sinnir gríðarlega mikilvægu forvarnarstarfi sem verndar heilsu almennings, stuðlar að neytendavernd og heilnæmu umhverfi. Þegar slíkt kerfi er skert eða flutt í fjarlægari stofnanir bitnar það á þjónustu sem verður óljósari og viðbrögð hægari. 

Umbætur eru nauðsynlegar, en þær verða að byggja á raunhæfum útfærslum, ekki slagorðum um einföldun sem standast ekki skoðun. 

Höfundur er heilbrigðisfulltrúi í Reykjavík og formaður Félags heilbrigðisfulltrúa á Íslandi.