Ó­vissa með haustið en sér nú vonar­glætu

Ekki liggur að fullu ljóst fyrir hvað felst í samkomulaginu og heldur ekki hvort það haldi en Bandaríkjamenn segjast munu láta af öllum árásum og aflétta herkví á sjó. Á sama tíma segjast Ísraelar ekki vera á förum frá Líbanon sem Íranir gera kröfu um.

Hormússund hefur að mestu verið lokað frá 28. febrúar og olíuverð hefur rokið upp um allan heim síðan með tilheyrandi áhrifum á efnahagslífið.

JD Vance, varaforseti Bandaríkjanna, segir að samkomulagið hafi leitt til þess að strax var opnað fyrir umferð um Hormússund og skipafarir séu farnar að aukast. Þá feli sáttin í sér að írönsk stjórnvöld heiti því að þróa ekki eða verða sér úti um kjarnorkuvopn.

Bandaríkin aflétti viðskiptaþvingunum á íranskan efnahag sem fái aðgang að alþjóðahagkerfinu með því skilyrði að ákvæði samningsins séu virt.

Hefur áhrif á verðið á nánast öllu

Snorri Jakobsson, hagfræðingur og greinandi hjá Jakobsson Capital, segir markaði gera ráð fyrir að olíuverð haldi áfram að lækka.

„Olíuverð og áburðarverð hefur í rauninni áhrif á nánast allt. En við finnum kannski ekki mikið fyrir beinum áhrifum nema kannski á bensíndælunni.

Á Íslandi reiðum við okkur algjörlega á innflutning og útflutning og þetta hefur náttúrulega áhrif á allt sem við flytjum inn og flytjum út. Ef við tökum matvælaframleiðslu sem dæmi þá er ekki bara áburðurinn sem er að hækka. Allir traktorar, fiskveiðiskip, kornþreskivélar, þetta reiðir sig allt á olíu. Sama á líka við þessar stóru verksmiðjur, þær eru mjög orkufrekar,“ bætir Snorri við.

Þá hafi álverð hækkað sem hefur áhrif á umbúðaverð en Ölgerðin hækkaði nýverið verð á drykkjarvörum sínum með vísan til þess að verð á áldósum hafi hækkað.

Þurfi allavega fjórar til sex vikur

Snorri segir erfitt að segja til um það hversu langan tíma það taki fyrir lækkanirnar að skila sér út í hagkerfið og verðlagið.

„Olíuverð er reyndar búið að vera að lækka í nokkurn tíma. En það lækkaði mjög skarpt í dag og sérstaklega til dæmis hækkaði þotueldsneyti alveg gríðarlega mikið og það er búið að lækka mjög hratt í dag.

Skömm hækkun hefur til dæmis tiltölulega lítil áhrif vegna þess að það eru flestir búnir að verja sig fyrir henni. Lækkunin núna þarf að vera svolítið varanleg til þess að hafa einhver áhrif, allavega svona fjórar til sex vikur svo að þetta fari að hafa einhver áhrif á hinn almenna neytanda og framleiðslu og svo framvegis. Flestir eru búnir að kaupa þetta kannski fram í tímann á lægri verðum eða verja sig með ákveðnum áhættuvörnum fyrir hækkunum eða lækkunum.“

Kjarasamningar í uppnámi ef verðbólga minnkar ekki næstu mánuði

Í mörgum kjarasamningum sem skrifað var undir árið 2024 er svokallað forsenduákvæði sem kveður á um að ef tólf mánaða verðbólga mælist hærri en 4,7 prósent í ágúst 2026 þá opnast heimild til að segja samningunum upp. Þeir myndu að óbreyttu gilda til 31. janúar 2028. 

Verðbólga mældist 5,1 prósent í maí og geta samningarnir því verið í uppnámi ef hún hjaðnar ekki næstu mánuði.

Ertu jákvæður á að það muni eitthvað gerast til þess að bjarga haustinu og bjarga okkur landsmönnum hvað þetta varðar?

„Þetta er svona ákveðin vonarglæta,“ segir Snorri sem ítrekar að það taki tíma fyrir lækkanirnar að skila sér út í framleiðsluverð.

„Við sáum bara uppgjörin frá Icelandair. Þó að verðið hækkaði í lok febrúar þá hafði þetta engin áhrif á uppgjörið. Flestir framleiðsluferlar eru þannig að þangað til þetta er komið út í verð þá er það kannski svona sex vikur.

En við finnum þetta örugglega mjög fljótlega á bensíndælunni og það hefur einhver örlítil áhrif.“ Líklega muni flutningskostnaður lækka frekar fljótt sem hafi töluverð áhrif á Íslandi.