Fjórar af hverjum fimm í­búðum seljast undir aug­lýstu verði: „Við höfum miklar á­hyggjur“

Samkvæmt Húsnæðis- og mannvirkjastofnun seldust um 80 prósent íbúða undir auglýstu verði í júlí. Miðgildi afsláttarins var 3,1 prósent, eða um 2,4 milljónir króna. Aðeins sex prósent seldust yfir auglýstu verði.

Ingólfur Bender, aðalhagfræðingur Samtaka iðnaðarins, segir þetta til marks um kólnun á markaðnum, ekki síst í sölu nýrra íbúða. Verktakar lækki verð til að koma íbúðum í sölu og losna undan háum vaxtakostnaði.

„Þetta er bara til merkis um þá kólnun sem að hefur verið í sölu á íbúðum og kannski ekki síst sölu á nýjum íbúðum.“

Leyfum fækkað um helming

Samkvæmt mánaðarskýrslu HMS voru 56 byggingarleyfi gefin út fyrir ný íbúðarhús á fyrri helmingi ársins, samanborið við 77 á sama tíma í fyrra. Leyfunum fækkaði því um 27 prósent milli ára.

Að jafnaði voru gefin út 113 leyfi á hverju sex mánaða tímabili á árunum 2021 til 2023. Þau voru því um helmingi færri á fyrri helmingi þessa árs. Eitt leyfi getur náð yfir fjölbýlishús með mörgum íbúðum.

Nýjasta heildartalning HMS sýnir þó ekki fækkun íbúða í virkri byggingu milli ára. Í mars voru þær 6.988, tæplega átta prósentum fleiri en ári áður en um 18 prósentum færri en þegar fjöldinn náði hámarki í mars 2023.

Þá voru 1.409 fullgerðar íbúðir ekki komnar í notkun, samanborið við 707 ári áður. Fjöldinn hafði því nær tvöfaldast. HMS sagði einnig vísbendingar um að verktakar hægðu á lokafrágangi á meðan beðið væri eftir kaupanda.

Færri starfa og vanskil aukast

Hagstofan segir 20.170 hafa starfað í byggingariðnaði og mannvirkjagerð í júlí, 457 færri en ári áður. Fækkunin nemur 2,2 prósentum.

Samkvæmt Vinnumálastofnun voru 1.097 atvinnulausir í greininni í júlí, samanborið við 865 í fyrra. Fjölgunin nemur 27 prósentum. HMS segir jafnframt laus störf í greininni hafa verið um 680 á öðrum ársfjórðungi, um helmingi færri en ári áður.

Samkvæmt tollskrárgögnum Hagstofunnar voru flutt inn 100,7 þúsund tonn af sementi fyrstu sjö mánuði ársins, samanborið við 118,9 þúsund tonn á sama tíma í fyrra. Innflutningurinn dróst því saman um 15,4 prósent. Innflutningur á steypustyrktarjárni dróst úr 21,2 þúsund tonnum í 18 þúsund tonn, eða um 15,2 prósent.

Ingólfur segir veltu greinarinnar hafa numið um 690 milljörðum króna í fyrra. Samdrátturinn komi einkum fram í íbúðauppbyggingu.

Samkvæmt samantekt Samtaka iðnaðarins námu skuldir byggingariðnaðarins við stóru bankana þrjá 476 milljörðum króna um mitt ár og höfðu aukist um 18 prósent frá áramótum.

Lán sem höfðu verið í vanskilum í meira en 90 daga jukust úr 9,3 milljörðum króna í 29,7 milljarða á sex mánuðum. Vanskilahlutfallið hækkaði úr 2,3 prósentum í 6,2 prósent.

„Það er alvörustaða sem að við höfum miklar áhyggjur af,“ segir Ingólfur.

Segir minna verða byggt

Í fjárlagafrumvarpinu fyrir næsta ár er gert ráð fyrir að endurgreiðsla virðisaukaskatts af vinnu við íbúðarbyggingar lækki úr 35 prósentum í 20 prósent. Breytingin þarfnast lagasetningar.

Ríkisstjórnin áætlar að hún auki tekjur ríkissjóðs um 3,6 milljarða króna og segir hana jafna skattalega meðferð atvinnugreina. Ingólfur segir hana aftur á móti fela í sér skattahækkun á byggingariðnaðinn sem komi ofan á samdrátt vegna hárra vaxta.

„Þetta náttúrulega hækkar skattbyrði á greinina og gerir það að verkum að það verður þá minni uppbygging fyrir vikið.“

Samkvæmt mælaborði húsnæðisáætlana HMS er þörf fyrir 20.581 íbúð næstu fimm ár, eða rúmlega 4.100 á ári.

Ingólfur varar við að samdráttur í nýjum verkefnum leiði til húsnæðisskorts þegar eftirspurn tekur aftur við sér. Það geti hækkað íbúðaverð, aukið verðbólgu og haldið vöxtum hærri.

„Og ef að það sé ekki gert þá er afleiðingin bara sú að við sjáum það í hækkun á húsnæðisverði og sem slær þá út í aukinni verðbólgu og hærri vöxtum þannig að við lendum þá í þessum vítahring aftur.“

Í framhaldi af viðtalinu mætti Ingólfur í Reykjavík síðdegis og ræddi málin frekar. Viðtalið má heyra að neðan.