Þið eruð trömpistar ... sagði orkuráðherra

Þið eruð trömpistar og þurfið að breyta um smekk, skipta um fegurðarskyn fyrir orkuskiptin, sagði orkuráðherra við náttúruverndarsinna þegar hann vígði vindorkuverið sitt með viðhöfn. Hann vígði það í flasi friðlands að Fjallabaki í haustlogni og sólskini er hálendið skartaði sínu fegursta og karlakórinn söng óð Jónasar Hallgrímssonar til Skjaldbreiðar- en fjallið allra hæða val var sem betur fer fjarri iðnaðarsvæðinu kenndu við Vaðöldu.

Já, hann fór ofan í þessa holu, strákurinn, fannst tilefnið vera til þess og sagði þetta við fólkið sem vill gjalda varhug við vindorkuvæðingu Íslands, fólkið sem spyr spurninga, vill vita hvaða náttúrufórnir þarf að færa og fyrir hvað, fólkið sem biður þráfallt um alvöru samtal við umhverfis- og náttúruverndaryfirvöld – yfirvöld sem eru ekki til á Íslandi eins og staðan er í dag. Fólkið sem vill ræða vægð og mildi gagnvart ósnortnum víðernum og einstökum á Evrópuvísu, gagnvart heiðum og votlendi – það fólk er trömpistar í augum orkuráðherrans.

Morfísræða ráðherra var haldin á hálendi allra landsmanna til að fagna stækkun iðnaðarsvæðis. Stærstu skilaboðin til íslenska Trömpista-náttúruverndahyskisins voru svo líka að nú þyrftu allir fá annað fegurðarskyn. Vindorkuvirkin eru falleg og tignarleg, sagði hann um umdeilda mannvirkjagerð í ósnortnum víðernum.

,,Það getur ekki verið að hann hafi sagt þetta,“ sagði einhver yfir morgunbollanum. ,,Svona segir enginn og alls ekki ráðherra.“

Jú, hann sagði þetta og við berum öll ábyrgð á orðum okkar og hugsunum og ekki síst gjörðum. Það er svo sem ekkert nýtt að þessi ráðherra lítilsvirði íslenska náttúruvernd, en það er alveg jafn sorglegt fyrir því. Alltaf jafn átakanlegt.

Og lítilsvirðing við umhverfis- og náttúruvernd er nokkuð gjaldgeng á heimsvísu nú um stundir og má svo sem helst tengja við Trömpisma.

Skrímslavæðing ráðherrans

Orkuráðherrann beitir þarna sömu aðferð og Trömp: Að segja fólki að það sé fífl og gera það hrætt við eigin skoðanir. Trömp hefur barist gegn vindorkuverum fyrir olíubransann í Bandaríkjunum. Og það er sjálfsagt ekki til meiri andstæðingur náttúru og lífríkja en sá náungi. Trömp hefur afnumið umhverfisreglugerðir til draga úr loftslagsvernd í Bandaríkjunum. Hann sveltir hina einstöku þjóðgarða og allt innviðakerfi náttúruverndar. Meginmarkmiðið er að auka innlenda framleiðslu jarðefnaeldsneytis og moka undir olíufurstana. Að líkja náttúruvernd uppi á Íslandi við Trömpisma segir allt um skilning orkuráðherrans á náttúruvernd og löngu ljóst að sá málaflokkur er með öllu ráðuneytislaus. Ráðherrann nýtir pontu sína til að skrímslavæða þá sem efast um forgangsröðun og vindorkuvæðingu þjóðar sem framleiðir meiri græna orku en nokkur önnur þjóð í veröldinni.

Grænþvottur og gagnaver

Það er alltaf neyðarbrauð að reisa vindorkuver. Ekki síst þegar það rís í flasið á sjálfu Fjallabaki. Það er neyðarúrræði á orkuvinnslusvæði til að hámarka orkunýtingu í almannaeigu. Það kallar ekki á hamingjustund og vígsluathöfn þar sem lopaklæddur karlakór syngur óð til fjallanna. Það er í raun súrrealísk uppákoma og ofleikur hjá almannatenglunum.

Og það er eðlilegt að spyrja sig til hvers leikurinn sé gerður. Það má gera og á að gera. Sér í lagi þegar orkuráðherra talar um að nokkur vindorkuver muni rísa. Ekki mörg en nokkur.

Orðið orkuskipti er slagorð sem atvinnulífið og orkufyrirtækin hafa gert að sinni möntru. Það er slagorð grænþvottavélanna. Eðlilegra væri alltaf að tala bara um samdrátt í losun því það er jú það sem rætt er um á meginlandi Evrópu. Þar er ekki talað um að byggja stórorkuver fyrir aðra stóriðju og umdeildan iðnað heldur ganga orkuskiptin út á að skipta út skítugri orku fyrir græna orku í þágu almennings. En hér hefur hugtökunum verið snúið á hvolf og grænþvottahúsin leiða umræðuna.

Þessi sama ríkisstjórn talar um að virkja fyrir gagnaver og mörg slík risaverkefni eru á borðinu hringinn í kringum landið. Að sjálfsögðu er svo ekkert regluverk fyrir hendi hvað varðar gagnaverin og löggjafinn hrýtur. Og starfssemi gagnavera er ekki rekstrarleyfisskyld á Íslandi. Þau kaupa einfaldlega orku á frjálsum markaði. Í sumar komu hingað forystumenn NVIDIA gervigreindarrisans og ræddu við forsætisráðuneytið. Þeir vilja gera Ísland að heimsmiðstöð næstu kynslóðar gervigreindar- gagnavera. Hér er vatnið og kuldinn og þá verður nú aldeilis að finna meiri orku og skipta um fegurðarskyn. Og þá er vert að hafa í huga að hávær mótmæli eru nú víðsvegar um Bandaríkin og Bretlandseyjar og svo sem annarsstaðar gegn uppbyggingu gagnavera. Þá veldur framtíð gervigreindar óhug um allan heim og ekki síst meðal þeirra sem hana þróa. Já, samhengið hangir á stórri spýtu og náttúran er alltaf á veisluborðinu.

Kunnuglegt stef?

Ráðherra orkumála er kátur og þá sérlega með að hafa dregið úr fagferlum. Hann segist reyndar hafa slegið met þegar kemur að málshraða við veitingu starfsleyfa. Og þá erum við komin hringinn af því að við hófum umræðuna á umdeildum foringja í villta vestrinu. Trömp hefur lagt gríðarlega áherslu á að einfalda og flýta leyfisferlum með afnámi umhverfisreglugerða. Rök hans eru að draga þurfi úr skriffinsku til að hleypa framkvæmdum af stað sem fyrst. Þar í landi gagnrýna umhverfissinnar að þetta sé gert á kostnað náttúruverndar. Með tilskipun Trömps um gervigreind og gagnaver fær uppbygging þeirra nú sérstaka flýtimeðferð. Þetta eru nú aldeilis kunnugleg stef og alveg eðlilegt að spyrja sig hverjir séu Trömpistar.

Það er sönn ánægja að minna orkuráðherrann á að í dag er Dagur íslenskrar náttúru. Og allir dagar eru auðvitað dagar náttúru, án hennar lifum við ekki. Krafa dagsins er að endurheimta sjálfstætt umhverfis- og náttúruverndarráðuneyti strax. Og við þurfum alvöru náttúruverndarráðherra á vaktina sem veitist ekki að náttúruvernd heldur vinnur með henni.

Höfundur er rithöfundur, leiðsögumaður og stjórnarmaður í Landvernd.