Sögu­legur dómur fyrir náms­menn í Hæsta­rétti

Hæstiréttur sneri við dómi Landsréttar í gær en málið má rekja til þess þegar kona slasaðist í umferðarslysi árið 2019. Ágreiningur hennar við Vörð snerist um hvort miða ætti bætur við lágmarkslaun samkvæmt skaðabótalögum eða líkleg framtíðarlaun konunnar sem tanntæknir.

Konan var 26 ára þegar slysið varð í Rjúpufelli í Breiðholti að kvöldi 5. október 2019. Þá var bíl ekið aftan á annan bíl sem hafnaði svo á bílnum sem konan var í. Hún hlaut tognun á hálsi, brjóstbaki og vinstra axlarsvæði.

Við mat á líkamstjóni hennar árið 2022 var varanlegur miski metinn sex stig og varanleg örorka sex prósent. Í álitsgerð kom fram að líklegt væri að afleiðingar slyssins hefðu áhrif á vinnugetu hennar og skertu álags- og úthaldsgetu.

Vörður gekkst við bótaskyldu vegna slyssins og greiddi konunni á fjórðu milljón króna í bætur vegna miska og örorku árið 2022. Konan gerði þó fyrirvara við launaviðmiðið sem notað var til að reikna bætur fyrir varanlega örorku og höfðaði mál til að fá þær hækkaðar.

Lauk námi sjö mánuðum eftir slysið

Konan hafði verið í námi í tanntækni þegar slysið varð. Hún hafði ekki haft launatekjur á árunum 2016 til 2019, meðal annars vegna þess að hún var í langtímameðferð vegna fíknisjúkdóms og fór í meðferð við átröskun.

Tanntækninám við skólann var alls 203 einingar. Samkvæmt gögnum frá kennslustjóra skólans sem lögð voru fram hafði konan lokið 98 einingum þegar slysið varð. Hún hélt þó áfram náminu eftir slysið og lauk því vorið 2020 eða um sjö mánuðum síðar. Hún hefur starfað sem tanntæknir frá febrúar 2023.

Konan taldi að við útreikning örorkubóta ætti að miða við meðaltekjur tanntækna fremur en lágmarkslaun. Héraðsdómur féllst á þá kröfu í október 2024, en Landsréttur sneri niðurstöðunni við í nóvember 2025 og sýknaði Vörð af frekari greiðslukröfu.

Hæstiréttur komst að annarri niðurstöðu. Meirihlutinn taldi að konan hefði þrátt fyrir allt verið komin meira en hálfa leið í náminu, rétt rúmlega hálfa leið en ekk tæplega hálfa leið, þegar slysið varð, námsframvinda hennar hefði verið eðlileg bæði fyrir slysið og eftir það og hún hefði lokið náminu innan sjö mánaða.

Meirihluti réttarins taldi því að konan hefði sýnt nægilega fram á að fyrirsjáanlegt hefði verið að hún lyki náminu og hæfi störf sem tanntæknir. Því væri rétt að meta árslaun hennar sérstaklega við útreikning bóta. Um nokkuð sögulega niðurstöðu er að ræða í málum þegar námsmenn verða fyrir slysi.

Lágmarkslaunaviðmið úrelt

Hæstiréttur fjallaði einnig um þróun launaviðmiðs í skaðabótalögum. Þar kom fram að lágmarkslaunaviðmið laganna hefði fjarlægst raunverulegar tekjur launafólks í vaxandi mæli frá því að núverandi regla var lögfest árið 1999.

Í máli konunnar hefðu lágmarkslaun samkvæmt ákvæðinu numið um 3,42 milljónum króna á ári. Hefðu þau hins vegar fylgt almennri launaþróun frá árinu 1999 hefðu þau numið um 6,69 milljónum króna.

Hæstiréttur vísaði til fyrri dóms síns frá árinu 2023 er varðaði lágmarkslaun og taldi að við þessar aðstæður yrði að gera minni kröfur til sönnunar tjónþola á því að annað tekjuviðmið væri réttara. Vörður hefði ekki bent á annað viðmið sem væri líklegri mælikvarði á framtíðartekjur konunnar en meðaltekjur tanntækna.

Tveir dómarar ósammála

Tveir af fimm dómurum, Helgi I. Jónsson og Karl Axelsson, skiluðu sératkvæði og vildu staðfesta dóm Landsréttar.

Þeir töldu að leggja yrði til grundvallar að konan hefði samkvæmt upplýsingum frá skólanum aðeins lokið 98 af 203 einingum námsins þegar slysið varð, eða um 48 prósentum þess. Þeir bentu á að samkvæmt fyrri dómum Hæstaréttar hefði almennt þurft að vera lengra komið í námi til að telja námslok fyrirsjáanleg. Var meðal annars vísað til dóms 2016 þar sem bætur nemanda í hjúkrunarfræði sem hafði lokið 52,5% þegar hann varð fyrir slysi voru miðaðar við lágmarkslaun. Var það þrátt fyrir að skólinn benti á að 90 prósent líkur væru á því að nemendur sem hefðu lokið svonefndu „samkeppnisprófi“, eins og nemandinn hafði gert, lyku námi. 

Í sératkvæðinu var jafnframt lögð áhersla á að dómurinn frá 2023 um lágmarkslaun breytti ekki þeirri dómaframkvæmd sem gilt hefði um námsmenn. Þótt lágmarkslaunaviðmið skaðabótalaga hefði fjarlægst raunveruleg laun væri það verkefni löggjafans að breyta lögunum ef þörf væri á því.

Meirihluti Hæstaréttar féllst hins vegar á kröfu konunnar upp á 6,7 milljónir króna auk vaxta og dráttarvaxta, að frádreginni fyrri greiðslu tryggingafélagsins að fjárhæð 3,2 milljónir króna. Verði var jafnframt gert að greiða samtals 3,45 milljónir króna í málskostnað á öllum dómstigum, sem rennur í ríkissjóð.