Vitundarvakning hjá neytendum sem láta ekki bjóða sér hvað sem er

„Ég held að það sé vitundarvakning hjá neytendum. Samanburður við útlönd er orðinn auðveldari í gegnum netið. Samfélagsmiðlar eru orðnir leið til að deila þessu og fjölmiðlar hafa líka sýnt þessu meiri áhuga núna,“ segir Ólafur Arnarson, formaður Neytendasamtakanna.

Með samfélagsmiðlum hefur neytendahegðun að miklu leyti breyst á undanförnum árum. Neytandinn er stutt frá forsvarsmönnum fyrirtækisins og ein Facebook-færsla um ósanngjarnt verðlag getur haft gríðarleg áhrif. Undanfarnar vikur hafa dunið á fréttir um gríðarlegan verðmun annars vegar hér á landi og utan landsteinanna, dæmi hafa verið um dekk og legókubba.

Fjölmiðlaumfjöllun hefur áhrif

„Einstaklingur sem gerir samanburð og birtir á Facebook er gott mál, en það er virkilegur slagkraftur þegar sterkir fjölmiðlar taka þetta upp og fara að fjalla um þetta. Þá verður þetta alvöru mál. Það er samspil þessa held ég sem veldur þessu,“ segir Ólafur.

Hann bendir á að annað sem geti einnig spilað inn í sé styrking krónunnar. „Það er tilfinning okkar að verslunin í landinu hafi ekki látið þessa styrkingu ganga áfram til neytenda í lækkuðu vöruverði. Þetta á ekki við um alla, en þetta á við í of mörgum tilfellum. Það verður mjög áberandi og það verður sérstaklega áberandi með vörutegundir sem hafa alltaf verið dýrari hér en eru núna svívirðilega dýrar eins og dekk og legókubbar.“

Kaupmenn þurfa að bregðast við

Hann segir að neytandinn vilji ekki láta bjóða sér þetta lengur. „Ég held að verslunareigendur og kaupmenn þurfi að bregðast við þessu hér því netverslun er svo auðveld. Ef þú pantar dekk þá eru þau komin til þín eftir viku en ef þú kaupir minni vöru er hún komin eftir tvo eða þrjá daga,“ segir Ólafur. 

Hann bendir á að fólk fari í auknum mæli í verslunarferðir og svo skipti það ekki máli varðandi verslun hvort neytandinn kaupi af íslenskri eða erlendri netverslun. „Hann situr bara fyrir framan tölvuna og flestir Íslendingar eru með þannig kunnáttu í ensku að þeir geta hæglega verslað á netinu, þetta er raunveruleiki sem kaupmenn standa frammi fyrir. Hingað eru svo að koma erlendar verslunarkeðjur eins og H&M og Costco. Þetta mun koma með samkeppni inn á íslenskan smásölumarkað, draga úr álagningu og koma neytendum til góða. En það er ekkert sem virkar eins vel og virkt eftirlit neytenda sem hafa tök á að gera verðsamanburð,“ segir Ólafur.

Mikil breyting á áratug

„Valdapendúllinn hefur farið mjög mikið til neytenda. Fyrir tíu til fimmtán árum gat ég, ef ég fór á lélegan veitingastað, refsað fyrirtækinu með því að fara aldrei þangað aftur og sagt vinum mínum frá því. Þá heyrðu kannski ellefu af því, nú hefurðu tæki til að láta 500 vini á samskiptamiðlum heyra þetta sem og vini vina þinna. Það er allt í kerfinu sem ýtir undir það að neytendur tjái sig. Íslenskir neytendur eru að átta sig á því að þeir geta nýtt snjallsíma sína og samfélagsmiðla. Alþjóðaviðskipti hafa líka aukist þannig að ef ég er óánægður kaupi ég bara á netinu. Þetta er allt til styrkingar neytendum,“ þetta segir Valdimar Sigurðsson, doktor í markaðsfræðum með áherslu á neytendasálfræði. Hann er prófessor við Háskólann í Reykjavík.

Búið að missa nokkra sölu út

Valdimar tekur undir með Ólafi með að það sé vaxandi óánægja með hátt verðlag hér á landi hvort sem það er á dekkjum, legókubbum eða barnafötum. „Sala erlendis frá hefur aukist mikið hvort sem það er í gegnum ali express eða verslunarferðir vinkvenna til Boston. Það er almennt minnkandi trú á verslun hér á landi, bæði er það vegna vöruframboðs, eða þá verslunin sjálf er ekki eins skemmtileg og erlendis og svo er það verðlagið. Ég get ímyndað mér að mörgum neytendum finnst þeir illa sviknir hér á landi að verðlagið sé þannig að þú verslir bara þarna vegna þess að þú átt ekki annars kosta völ,“ segir Valdimar.

„Maður heyrir það svolítið að sumar verslanir hugsi þannig að þetta sé orðinn þeirra kjörmarkaður hér á landi: að selja þeim sem þurfa vöruna strax. Það er það sem verslunin þarf að gera því hún er búin að missa nokkra sölu út,“ segir Valdimar.

Verð endurspeglar virði

Hann bendir þó á að ef maður setur sig í spor verslana þá sé verðlagning oft meira að endurspegla þá virðingu og væntingu sem neytandinn fær, en ekki endilega kostnað og einhverja álagningu. „Það er alls ekki nýtt að þykja það góð viðskipti að reyna að búa til sem mest virði fyrir neytandann. Svo er líka spurning hvenær er verið að misnota þetta.“

Fyrirtæki bregðast við 

Að mati Valdimars voru fyrirtæki fyrir nokkrum árum algjörlega berskjölduð gagnvart gagnrýni á samfélagsmiðlum. „Fyrir örfáum árum var ráðist á nokkur fyrritæki og þau vissu ekki af því fyrr en eftir nokkra daga. Núna eru hins vegar fleiri fyrirtæki að taka upp stefnumótun í þessu. Þau átta sig á að það er ekki sniðugt að setja upp Facebook- eða Instagram-síður án eftirlits. Það kemur ekkert út úr þessu nema þú sért í almennilegu sambandi við neytendur. Nú eru mörg fyrirtæki að vinna á faglegri hátt til að svara svona gagnrýni.“

Hann bendir á að sum fyrirtæki sjái núna hvort þeir sem gagnrýna fyrirtækið séu áhrifavaldar á samfélagsmiðlum og þá skiptir álit þess þau fyrirtæki meira máli. 

„Samskiptamiðlar eru bæði til góðs og ills. Það sem skiptir mig máli og aðra er að þetta geti gefið okkur betri fyrirtæki og betra samfélag ef við getum nýtt kraft neytenda,“ segir Valdimar.

Fréttin birtist fyrst í Fréttablaðinu.