Þegar rykið hefur sest

Yfirlit og niðurstöður í máli Ásthildar Lóu samkvæmt mínum skilningi á mála­vöxtum.

Ég hef fylgst með máli sem í daglegu tali er kennt við Ást­hildi Lóu Þórsdóttur fyrrverandi menntamála- og barnamálaráðherra með vaxandi furðu.

Málið byrjar á því að frétt kemur í Ríkissjónvarpinu um að Ásthildur Lóa Þórs­dóttir Mennta- og barna­málaráðherra hefði átt barn fyrir 35 árum síðan eftir ástar­samband við 15 ára pilt þegar hún var sjálf 22 ára. Það hafi byrjað í trúarsöfn­uði þar sem hún var leiðbeinandi og hann undir hennar leiðsögn. Mikið var gert úr því í frétt­inni að það varðaði allt að þriggja ára fangelsi að leiðbeinandi hefði mök við þann sem hann leiðbeindi. Haft var eftir barnsföðurnum (piltinum) að hún hefði tálmað aðgang sinn að barninu við tvær klst. á mánuði. Hún hefði samt krafið sig um meðgjöld með barninu í 18 ár. Fram kom í fréttinni að ekki hefði náðst í Ást­hildi við vinnslu hennar þannig að ekki hefði tekist að spyrja hana um hennar hlið á málinu. Morgunblaðið birti fréttina strax morguninn eftir og boðaði frekari um­fjöll­un.

Ásthildur Lóa hélt því fram í sjónvarpsviðtali á RÚV að hún hefði ekki verið leiðbeinandi í trú­ar­söfnuðinum heldur verið þátttakandi eins og barnsfaðirinn. Hún sagði sambandið hafa byrjað eftir að hann hafi verið orðinn sex­tán ára þannig að hann hefur væntanlega verið tæplega 17 ára þegar barnið fæddist. Hún segir hann hafa sótt á sig. Hann segist telja að ekki hafi verið á sér brotið. Hún taldi sig ekki hafa tálmað aðgang hans að barninu heldur hvatt til hans. Hann hefði hins vegar lítinn áhuga sýnt á honum. Undantekningin frá því var að hann var kom­inn með kröfu fyrir dómi um samveru við barnið tvær helgar í mánuði án þess að leita fyrst eftir samkomu­lagi við hana um það. Hún sagðist ekki hafa viljað gera barn­ungum syni sínum það að fara svo oft á milli heimila til fólks sem hann hefði aldrei séð. Barnið hefði þá verið tveggja ára. Hún sagði að samkomulag hefði orðið um ofan­greint fyrirkomulag til þess að byrja með sem síðar mætti auka og útfæra í áttina að því sem hann hefði verið með kröfur um. Hann hefði þó nán­ast ekkert sinnt um­gengn­inni og því hefði ekkert frekar orðið úr málinu. Fram kom að Ást­hildur Lóa hefði bank­að upp á hjá konu sem sögð var fyrrverandi tengdamóðir barnsföðurins sem ég fjalla um sem uppljóstrarann hér á eftir. Tilgangurinn hefði verið að afla upplýs­inga eftir að hafa rætt við hana um málið í síma. Í því hefði verið talað um að ræða betur saman en hún ekki svarað símhringingum.

Fréttamenn frá öðrum miðlum en RÚV hringdu einfaldlega í trúfélagið sem virt­ist staðfesta frásögn Ásthildar um stöðu hennar í því. Þeir höfðu einnig komist að því í gegnum netið að í skilningi laga tilheyrði meðlagið barninu þannig að það væri ekki valkvætt að fella það niður.

Sonur hennar og heimildar­manns RÚV (barns­föðurins) virtist styðja hennar frásögn af „tálmunarþættinum.“ Hann sagðist einu sinni hafa hitt blóðföður sinn af tilviljun og þá átt ágæta stund með honum og hálfsyst­kynum sínum en um annan samgang hefði varla verið að ræða. Ég skil mál­ið þannig að barnsfaðirinn hafi lítt nýtt sér þann umgengnisrétt sem hann hafði.

Þarna er komin mikið leiðrétt saga sem að því er mér finnst vera allt önnur en sú sem upprunalega var birt hjá fréttadeild RÚV. Því má bæta við hana að kyn­ferðis­legur lögaldur var á þessum tíma 14 ár en er núna 15 ár þannig að ekki var haft í frammi neitt ólög­­legt.

Stjórn­ar­andstæð­ingar á þingi fóru hamförum í málinu, einkum varðandi það að brot­inn hefði ver­ið trún­að­ur á uppljóstraranum. Hún sagð­ist hafa reynt í heila viku að fá fund með forsætisráðherra um Mennta- og barna­mála­ráðherrann sem mætti sitja fundinn ef hún vildi. Hún sagðist hafa fengið lof­orð um trúnað í málinu. Hún sagði að tilgangurinn með því að fara fram á það hafi meðal annars verið að vernda Ásthildi Lóu. Skýringin virtist vera sú að Ást­hildur Lóa hefði væntanlega sagt af sér eftir fundinn og getað borið fyrir sig að það væri vegna einkamála án þess að nokkur vissi um raunverulegar ástæður?

Fréttin og ofangreindar skýringar ollu úlfúð í þjóðfélaginu þar sem mörg­um þótti hún tilhæfulaus og illa vegið að æru Ásthildar Lóu.

Næsti kafli málsins fór fram í sjónvarpsþættinum Silfrinu sem var helgaður málinu. Auk þáttar­stjórn­­and­ans var mættur talsmaður fréttastofu RÚV og tveir aðrir sem mér virtust vera eins konar klapplið fyrir hann auk eins þátttakanda sem hafði áður skrifað grein þar sem frétt RÚV af málinu var gagnrýnd. Mér fannst uppstillingin vera fjórir á móti honum einum þar sem mér virtist hann fá jafnvel innan við 20% tím­ans til útskýringar á sínum málstað. Mér fannst það merkilegast í umræðunum að tals­maður RÚV hélt því fram að Ásthildur Lóa hefði bara aðra sýn á ofangreinda sögu heldur en upp­ljóstr­ar­inn og barnsfaðirinn sem væri algengt í fréttamál­um af þessu tagi. Með tilvísun til kannana ofangreindra frétta­manna frá öðrum miðlum virðist hins vegar mikilvægir þættir í sögu Áshildar Lóu af málinu stað­fest­ir með allavega ill hrekjan­leg­um umsögnum. Um svipað leyti held ég að talsmaður Stígamóta hafi svarað spurn­ingu sama eðlis að svör Ásthildar Lóu væru í stíl við svör þeirra sem væru í kynferðislegu sambandi við börn.

Fréttastjóri RÚV sendi frá sér yfirlýsingu um málið. Hann bar sig illa yfir til­hæfu­­laus­um árásum á fréttamiðilinn og hve illa fréttamenn væru leiknir í þjóð­félag­inu. Taldi hann miðilinn vera að veita ráðamönnum aðhald eins og skylda bæri til. Hann rakti það sem hann sagði staðreyndir í málinu. Hann minntist í þeim varla á meginkjarna þess, það er ofan­greinda sögu málsins, að öðru leyti en því að hann nefndi heimsókn Ásthildar Lóu til uppljóstrarans og að algengt væri að aðilar máls hefðu ekki sömu sögu að segja eins og talsmaður RÚV í Silfrinu gerði.

Eftir þetta frétti ég að fréttastofa útvarpsins hjá RÚV hefði beðist afsökunar á fréttaflutningnum. Mér er ekki kunnugt um hvort afsökunin hefði verið gerð fyrir hönd ríkisútvarpsins í heild eða bara fyrir hana sjálfa. Heldur hefur nú farið lítið fyrir henni.

Á meðan þessu fór fram hélt stormurinn áfram í Alþingi. Forsætis­ráð­­herra var mest til andsvara og neitaði því að trúnaður hefði verið brot­inn á uppljóstraranum en taldi að Ásthildur Lóa hefði ekki átt að berja að dyrum hjá honum. Auk þess fannst mér hún vega að aldursmuninum milli hennar og ung­um aldri hins svokall­aða pilts. Því virðist einnig bregða fyrir í orðum Ásthildar Lóu sjálfr­ar þegar hún segir að hún sé önnur manneskja í dag en fyrir 35 árum síðan.

Ásthildur Lóa segist hafa sagt af sér til þess að vernda ríkisstjórnina og sinn flokk þar sem málið myndi halda áfram og áfram. Ég býst reyndar við því að henni hafi ekki litist á að halda áfram með svona einkamál milli tannanna á fólki og í fjöl­miðlum þannig að hún hefði ekki síður verið að reyna að vernda sína fjöl­skyldu. Þegar um einka­mál er að ræða sýnist mér að sá sem verður fyrir árás af þessu tagi eigi sjaldan annarra kosta völ.

Einhvers stað­ar mun hafa komið fram að uppljóstrarinn hefði verið í sambandi við Áslaugu Örnu Sigur­björns­­dóttur þingmann Sjálfstæðis­flokksins. Ég vona að ég fari þar rétt með. Einnig varð ég þess var í Spurs­­málum í Morgunblaðinu að vegið var að henni í alls óskyldu máli. Það fær mig til að hugsa hvort verið hafi í bígerð miklu víðtækari aðför og að barns­fað­ir­inn og uppljóstrarinn hafi einungis verið peð en ekki aðalleikendur eins og lýst hef­ur verið hér að ofan.

Sá hluti sögunnar sem varðar hinn svokallaða pilt finnst mér afar ógeðfelldur. Margar stúlkur, einnig barnungar, hafa átt í ástarævintýrum sem getið hafa af sér barn sem þær fæddu og urðu að sitja uppi með og bera ábyrgð á óháð aldri barns­föður­ins, stundum með aðstoð foreldra og annarra skyldmenna sem hefur gjör­breytt til­veru fjölskyldnanna. Ég man allavega ekki eftir því að komið hafi ein­hversstaðar fram að barnsfaðirinn hafi þurft að gjalda þess, að minnsta kosti ekki hvað varðar störf eða verkefni. Þarna finnst mér, sam­kvæmt hinni leiðréttu sögu, barnsfaðir­inn hafa kvartað undan því að verða að sinna skyldum sínum. Hann virðist sam­kvæmt henni telja sig hafa rétt á því. Meira að segja rétt til þess að hefna sín út af því að hann hafi ekki verið gjörsamlega laus allra mála frá því barn­ið kom í heim­inn. Athyglisvert er að hann virðist alltaf vera 15-16 ára í umfjöllun um málið og vera það ennþá. Ég veit ekki betur en að hann sé um fimmtugt. Þetta finnst mér einnig hafa verið einkennandi í málflutningi uppljóstrarans.

Hann virðist telja á sér brotið að hafa þurft að greiða meðlag. Hann virðist telja á sér brotið að hann ráði ekki einn, eftir eigin hentugleikum, hvernig umgengnisrétt hann hafi óháð vilja móð­ur­­­innar sem sinnti sínum skyld­um við umönnun barnsins hvernig sem á stóð. Þingheimur Alþingis og ráðherrar virðast vera honum sam­mála. Ég hef að minnsta kosti hvergi tekist að sjá eða heyra neitt frá neinum þar á bæ sem borið hef­ur brigður á það. Ég hef heldur ekki séð eða heyrt neitt frá svo­kölluðum jafn­réttis­sinnum eða femínistum. Meira að segja tals­kona Stígamóta virtist „höggva að þeim sem hlífa skyldi.“ Hvar er núna allt það fólk sem hing­að til hefur predikað jafnrétti kynjanna. Þögn þeirra segir mér að þeir séu sammála hin­um svokallaða pilti sem enn virðist vera piltur. Ég held að það sé afar sjaldgæft að barnsfeður hagi sér eins og hann. Vont er hins vegar að hvatt sé til þess.

Þann hluta sögunnar þar sem fjallað er um trúnað skil ég ekki frekar en svo margir aðrir, sérstaklega hvernig hann var mögulegur með tilliti til þess að boða átti Ásthildi Lóu á fund uppljóstrarans og forsætisráðherra (ef hún vildi). Að það hafi verið gert til þess að vernda hana finnst mér afar ótrúverðugt. Hið eina sem mér getur dottið í hug er að til­gang­urinn hafi verið að uppljóstrarinn hafi vilj­að vernda sig sjálfa. Áætlunin hafi verið að hún hafi átt að vera einhvers konar skuggi sem enginn hefði átt að vita um. Athyglisvert er hve stjórnar­and­staðan var hneyksl­uð á því að það tækist ekki. Ég var að heyra að umboðsmaður Alþingis, fulltrúi dómskerfisins, hafi boðað að hann vilji skoða þetta mál. Skyldi það enda á upp­hafningu uppljóstrarans sem mér virðist sekur um mis­færslu á réttu máli. Mér kæmi það ekki mjög á óvart.

Forsætisráðherrann hefur í umfjöllun um málið sagt að Ásthildur Lóa hafi ekki mátt banka upp á hjá uppljóstraranum til þess að fá upp­lýsingar um hvað væri eiginlega að gerast. Í mínum huga vantar skýring­ar á því í hverju brotið fólst. Kannski hefur það eitthvað að gera með ofangreindan meintan trúnaðar­brest í ráðuneytinu. Stungið hefur verið upp á því við mig að ráð­herra eigi ekki að banka upp á hjá fólki. Mig vantar skilning á því. Ég verð hins vegar að viðurkenna að ég hef engar betri skýringar en þessar. Vonandi hefur ásökunin ekkert með það að gera að Ásthildur Lóa lét þau orð falla fyrir stuttu að hún ætti ekki von á réttlæti hjá dóm­stólum landsins. Eftir fordæm­ingu dómsmála­ráðherrans tók hún það til baka og sagði eitthvað á þá leið að hún hefði ekki átt að tala svona almennt um dóms­kerfið í heild.

Vel má vera að dóms­kerfið dugi alveg sæm­ilega stór­fyrir­tækjum og fyrir­mennum í landinu. Það dugar hins vegar illa almenn­ingi, sem á þar mjög undir högg að sækja ekki síst gegn fjársterkum og valdamiklum aðilum auk mis­indis­manna. Lögin eru meðal annars einfaldlega búin þannig til. Þetta reyndi ég að útskýra í grein hér á Vísi föstu­daginn 21. mars síðastliðinn og reyndar í bókinni Réttur hins sterka og í mörgum greinum þar á undan. Þar er bæði við að sakast dóms­kerf­ið sjálft, Alþingi og hina ýmsu dóms­mála­ráðherra.

Alveg er ótrúlegt hve auðvelt virðist að níða æruna af fólki í pólitík. Það virðist ekki þurfa annað en konu úti í bæ undir klappliði stjórnarandstöðunnar á Alþingi. Til skamms tíma hefur mér fundist að menn græfu sína eigin gröf þegar um svo­kallaða skand­ala hafi verið að ræða. Í þessu tilfelli finnst mér hún hins vegar vera grafin fyrir­fram, fórnarlamb­inu hent út í hana og mokað yfir. Ég hélt satt að segja að það væri sátt um það meðal ráðamanna að vega ekki hver að öðrum vegna einka- og fjöl­skyldumála svo sem kynhneigðar- eða barnamála. Þessari sátt virðist nú hafa ver­ið sagt upp. Er þetta framtíð sem við viljum? Því miður er það þannig að vald skemm­ir, einnig þegar það er í seilingar­fjarlægð.

Höfundur er rekstrarverkfræðingur.