Hópnauðganir/svartheimar! Davíð Bergmann skrifar 22. apríl 2025 11:02 Í kvöldfréttum 16. apríl á Stöð 2 kom fram að hér á landi hefðu verið framdar 6 hópnauðganir á þessu ári og yfirmaður kynferðisdeildar lögreglu, Bylgja Hrönn, segir þetta vera aukningu frá fyrri árum, eins og kom fram í frétt Stöðvar 2. Gerendurnir eru sagðir vera á aldrinum átján til fertugs og ég geri ráð fyrir því að langstærsti hluti þeirra sé karlmenn, eins og hefur komið fram í rannsóknum í gegnum tíðina. Ef við skoðum tölfræðina sem kom fram í fréttinni hjá Stöð 2 þá kom fram að hópnauðganir hafa verið frá árinu 2020 til dagsins í dag: 2020 - 9 2021 - 9 2022 - 7 2023 - 6 2024 - 10 2025 - 6 og það eru bara liðnir 4 mánuðir af árinu Þetta hlýtur að hringja aðvörunarbjöllum hjá okkur: Miðað við hvað maður veit nú þegar um þessi mál, og það þarf ekki nema að líta til greinar í Mannlífi 8. apríl, þá hlýtur maður að staldra við og hugsa hvert við erum að stefna og hver orsökin er fyrir þessari þróun hér á landi. „Samkvæmt heimildum Mannlífs átti hin meinta nauðgun sér stað í Höfðahverfinu í Árbænum. Þá eiga allir mennirnir sem voru handteknir að vera af erlendum uppruna. Konan er íslensk. Samkvæmt heimildum Mannlífs er grunur um að henni hafi verið byrluð ólyfjan. Einn maðurinn var samkvæmt heimildum Mannlífs vinur konunnar.“ Þetta er tekið úr Mannlífsgrein þar sem meint hópnauðgun þriggja erlendra manna er í rannsókn í Höfðahverfi í Árbænum. Eins veit ég af annarri hrottalegri nauðgun þar sem 3 erlendir menn hópnauðguðu íslenskri konu. Ef til rannsóknar eru sex hópnauðganir á þessu ári og maður veit fyrir víst að tvö af þeim eru framin af erlendum ríkisborgurum, hlýtur maður að spyrja sig um hin fjögur málin. Nú þekki ég ekki til þeirra mála en ef við horfum til annarra landa í kringum okkur, eins og Svíþjóðar, þá var hlutfallið þar 74% samkvæmt blaðinu Expressen að erlendir ríkisborgarar væru gerendur í hópnauðgunarmálum. Ég minni jafnframt á að við erum 400.000 en Svíar voru í nóvember 10.588.230og hlutfall innflytjenda er miklu hærra þar í landi en hér. Þegar það er verið að tala um hópnauðganir eru gerendurnir tveir eða fleiri og Bylgja Hrönn sagði í þessari frétt að það væru meira að segja til rannsóknar mál þar sem gerendurnir eru fleiri en þrír. En að sjálfsögðu kom þjóðerni þeirra ekki fram í þessari frétt, eins væri forvitnilegt að vita hvar á landinu þessi brot hafa farið fram og í hvaða umhverfi því ég myndi telja það hafa gott forvarnargildi fyrir almenning í framtíðinni og hvað ber að varast. RÚV lýgur ekki Svo ég haldi áfram að vitna í fjölmiðla þá langar mig að benda á það sem kom fram á RÚV sem ég fann undir samfélagsmál á netinu og ég setti linkinn hérna undir. https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-04-15-hatursordraeda-falin-i-villandi-tolfraedi-a-tiktok-441607 Ég sá þetta reyndar fyrst í þættinum hans Frosta Logasonar Harmageddon, þar sem hann var að benda á að við værum komin út í skurð í þessari umræðu og þar er ég svo hjartanlega sammála honum og ég skora á fólk að hlusta á hvað kom þar fram: Hatursorðræða falin í villandi tölfræði á TikTok Þar er RÚV að hrekja villandi upplýsingar á samfélagsmiðlum að þeirra sögn og auðvitað skal rétt vera rétt en það sem reynist rétt samkvæmt RÚV finnst mér vera nóg um og full ástæða til að staðnæmast og skoða nánar. Dæmi hver fyrir sig núna Erlendir ríkisborgarar sem hófu afplánun í fangelsum hér á landi voru 52,7% á síðasta ári, upplýsingar fengnar frá Fangelsismálastofnun, svo erum við að tala um plássleysi í fangelsum landsins og ætlum að byggja fangelsi fyrir á þriðja tug milljarða og fyrir hverja á það að vera! Hlutfall gæsluvarðhaldsfanga var 69,8%, fyrir árið 2024, af erlendum uppruna. Svo ég haldi áfram að vitna í RÚV, kom þar fram að í Svíþjóð séu gerendur í nauðgunum 58% erlendir. Sænska blaðið Expressen segir að 74% hópnauðgana séu framdar af erlendum gerendum. Jafnframt sagði RÚV frá því að tilraun hafi verið gerð til að hafa upplýsingar frá opinberum aðilum í Svíþjóð um þessar tölur en sænska afbrotavarnaráðið birtir ekki upplýsingar um þjóðerni og uppruna gerenda. Hverjum er það til tekna að hafa þöggun um þennan málaflokk og svo erum við að tala um hryðjuverkaógn frá hvítum hægri öfgamönnum! Hver er þróunin og af hverju? Getur verið að hér á landi sé að eiga sér stað sama þróun eins og á hinum Norðurlöndunum og ætli það hafi eitthvað með innflutning fólks hingað til lands að gera? Getur verið að menning og trúarbrögð spili þar inn í eins og hefur gerst annars staðar í Evrópu og sér í lagi í Svíþjóð, Þýskalandi og Bretlandi? Eða er þessu öðruvísi farið hér á landi? Ég ætla ekki að fullyrða það hér en maður hlýtur að spyrja sig þessara spurninga, eða er það kannski bannað og skyldi það flokkast undir hatursglæp að gera það? Staðreyndin er samt að í tveimur af þessum sex málum sem eru til rannsóknar í dag veit ég fyrir víst að gerendurnir eru erlendir og miðað við tölfræðina frá Svíþjóð, þar sem kemur fram í blaðinu Expressen að 74% hópnauðgana þar í landi séu framin af erlendum ríkisborgurum, hvert er þá hlutfallið hér á landi t.d. frá árinu 2020? Ef það er verið að tala um aukningu hér á landi helst það í hendur við þann innflutning af fólki af erlendum uppruna eða af þeim erlendu ríkisborgurum sem hafa verið að setjast hér að. Ef svo er hefur það eitthvað með að gera að þetta fólk kemur úr ólíkum menningarheimum og gildismat þeirra er með öðrum hætti en því sem við eigum að venjast. Getur verið að þeir sem eiga í hlut horfi öðruvísi á hlutskipti karla og kvenna í samfélaginu en við gerum svona almennt. Án þess að ég ætli að fullyrða nokkuð hérna hver orsökin sé þá hljótum við að gera þá kröfu að fá þessar upplýsingar komi fram til að verja okkar nánustu. Ég tek það skýrt fram að ég er ekki að tala um neitt sérstakt þjóðerni hérna eða trúarbrögð. Svartheimar undirheimanna Síðan má líka velta fyrir sér hvort þetta hafi eitthvað með þá glæpamenningu að gera sem hefur verið að ryðja sér til rúms hér á landi og hvort þetta hafi ekkert með þjóðerni að gera. Það er vitað mál að klámmenningin og viðbjóðurinn sem þrífst í undirheimunum er slíkur og maður hefur oft verið vitni að því í mínum störfum í gegnum áratugina og afleiðingar af slíku eru oft skelfilegar og það sem gerist inni í svartheimum undirheimanna kemur sjaldnast upp á yfirborðið. Fyrst að við erum komin inn í þann heim hlýtur maður að spyrja sig þessara spurninga: Getur verið að með tilkomu sterkari efna og hættulegri, eins og koma fram hjá yfirlækni á Vogi, að þróunin væri orðin ískyggilegri og efnin séu aðgengilegri og ódýrari? Hér er ekki um tilviljun að ræða Þetta er ekki tilviljun, nei, þetta er ískaldur veruleikinn og það segir okkur að við þurfum að fara að vakna upp frá þeim gamla draumi að Ísland sé gamla góða, saklausa Ísland; við erum það ekki, við erum inni í hringyðju skipulagðs glæpaheims hér á landi eins og annars staðar. Það eru engin landamæri í þeim heimi og menn leita allra leiða til að koma sinni vöru á markaðinn og þeim er drull þó að efnið sé stórhættulegt. Nú þarf að fara í aðgerðir sem bíta í undirheimunum svo um munar og það mætti alveg fjármagna þær aðgerðir að fullu fyrst að við getum verið að setja fé í erlendan her því þetta fjallar um líf barna okkar og framtíð þeirra. Að lokum verðum við að þora að taka þessa umræðu þó að hún sé erfið og það að ætla að vera með þöggun er engum til framdráttar og allra síst því dýrmætasta sem við eigum, æsku barna okkar. Höfundur er áhugamaður um betra samfélag og Miðflokksmaður. Viltu birta grein á Vísi? Kynntu þér reglur ritstjórnar um skoðanagreinar. Senda grein Davíð Bergmann Mest lesið Norræna módelið: Af hverju refsum við kaupendum en ekki þeim sem selja? Drífa Snædal Skoðun Eru andstæðingar þjóðarmorðs í Palestínu sérlegir stuðningsmenn Hamas-samtakanna? Finnur G Olguson Skoðun Þroskahjálp 50 ára: Krefjumst þess að stjórnvöld standi við þau réttindi sem þau hafa sjálf lögfest Bryndís Snæbjörnsdóttir Skoðun Halldór 31.10.26 Halldór Sundlaugin er ekki vandamálið Unnur Helga Óttarsdóttir Skoðun Viðskiptaráð og Láki jarðálfur Andri Snær Magnason Skoðun Hvað hafa börnin gert fyrir okkur? Skoðun Fertugt félag sem ætlar ekki að setjast í helgan stein Guðrún Barbara Tryggvadóttir Skoðun Það er ekki nóg að hækka róminn Þorgrímur Sigmundsson Skoðun Ráðherrann sem skiptir litlu máli Arnar Sigurðsson Skoðun Skoðun Skoðun Hægrisveiflan ýkta Egill Ö. Hermannsson skrifar Skoðun Ráðherrann sem skiptir litlu máli Arnar Sigurðsson skrifar Skoðun Þroskahjálp 50 ára: Krefjumst þess að stjórnvöld standi við þau réttindi sem þau hafa sjálf lögfest Bryndís Snæbjörnsdóttir skrifar Skoðun Norræna módelið: Af hverju refsum við kaupendum en ekki þeim sem selja? Drífa Snædal skrifar Skoðun Hvað hafa börnin gert fyrir okkur? skrifar Skoðun Hugmyndakassinn Perla Hafþórsdóttir skrifar Skoðun Losun Íslands á jarðefnaeldsneyti og ómarkviss og ósanngjörn skattheimt Aðalsteinn Júlíus Magnússon skrifar Skoðun Hvar endar ráðaleysið? Þegar sveitarfélögin eru komin í gildru skammtímaniðurskurðar Sigurður Sigurðsson skrifar Skoðun Hvers virði er verndarskyldan ef upplýsingagjöfin skapar hættuna? Herdís Ósk Sveinbjörnsdóttir skrifar Skoðun Óðinn heldur fyrir heila augað Hrafnkell Tumi Kolbeinsson skrifar Skoðun Hneykslan og hræsni: Hvers vegna sum hatursorðræða er ásættanleg en önnur ekki Ian McDonald skrifar Skoðun Samstaða um Suðurnesin sem drifkraft vaxtar skrifar Skoðun Eru andstæðingar þjóðarmorðs í Palestínu sérlegir stuðningsmenn Hamas-samtakanna? Finnur G Olguson skrifar Skoðun Sundlaugin er ekki vandamálið Unnur Helga Óttarsdóttir skrifar Skoðun Það er ekki nóg að hækka róminn Þorgrímur Sigmundsson skrifar Skoðun Má manneskja skipta um trú — og halda lífi? Hilmar Kristinsson skrifar Skoðun Tilkoma gervigreindar – kötturinn í Undralandi? Ólafur Aron Sveinsson skrifar Skoðun Veistu hvaða netvíti á að varast? Vilhjálmur Alvar Þórarinsson skrifar Skoðun Borgarnesréttlætið – saga úr umferðinni Guðmundur H Guðjónsson skrifar Skoðun Viðskiptaráð og Láki jarðálfur Andri Snær Magnason skrifar Skoðun Fertugt félag sem ætlar ekki að setjast í helgan stein Guðrún Barbara Tryggvadóttir skrifar Skoðun Ráðherra innviða tók af skarið: Reglugerð um vanhæfismörk við stjórn ökutækis loks gefin út Vilhjálmur Hjálmarsson skrifar Skoðun Um fóbíu og hatur á Íslam Sverrir Agnarsson skrifar Skoðun Gerast enn kraftaverk á Íslandi? Valerio Gargiulo skrifar Skoðun Viðey – perla í dvala Gunnar Salvarsson skrifar Skoðun Er öryggi barna sökkvandi skip? Alfa Jóhannsdóttir skrifar Skoðun Brjóstaskimun enn mikilvæg? Anna Kristín Höskuldsdóttir,Helga Tryggvadóttir,Inga Reynisdóttir,Ólöf Kristjana Bjarnadóttir,Þórður Tryggvason skrifar Skoðun Það sem allir vilja hafa – en enginn vill sjá S. Hjörtur Guðjónsson skrifar Skoðun Burt með bölvað ofstækið Hjörtur Magni Jóhannsson skrifar Skoðun Tíu ár af skattfrjálsri ráðstöfun Daði Már Kristófersson skrifar Sjá meira
Í kvöldfréttum 16. apríl á Stöð 2 kom fram að hér á landi hefðu verið framdar 6 hópnauðganir á þessu ári og yfirmaður kynferðisdeildar lögreglu, Bylgja Hrönn, segir þetta vera aukningu frá fyrri árum, eins og kom fram í frétt Stöðvar 2. Gerendurnir eru sagðir vera á aldrinum átján til fertugs og ég geri ráð fyrir því að langstærsti hluti þeirra sé karlmenn, eins og hefur komið fram í rannsóknum í gegnum tíðina. Ef við skoðum tölfræðina sem kom fram í fréttinni hjá Stöð 2 þá kom fram að hópnauðganir hafa verið frá árinu 2020 til dagsins í dag: 2020 - 9 2021 - 9 2022 - 7 2023 - 6 2024 - 10 2025 - 6 og það eru bara liðnir 4 mánuðir af árinu Þetta hlýtur að hringja aðvörunarbjöllum hjá okkur: Miðað við hvað maður veit nú þegar um þessi mál, og það þarf ekki nema að líta til greinar í Mannlífi 8. apríl, þá hlýtur maður að staldra við og hugsa hvert við erum að stefna og hver orsökin er fyrir þessari þróun hér á landi. „Samkvæmt heimildum Mannlífs átti hin meinta nauðgun sér stað í Höfðahverfinu í Árbænum. Þá eiga allir mennirnir sem voru handteknir að vera af erlendum uppruna. Konan er íslensk. Samkvæmt heimildum Mannlífs er grunur um að henni hafi verið byrluð ólyfjan. Einn maðurinn var samkvæmt heimildum Mannlífs vinur konunnar.“ Þetta er tekið úr Mannlífsgrein þar sem meint hópnauðgun þriggja erlendra manna er í rannsókn í Höfðahverfi í Árbænum. Eins veit ég af annarri hrottalegri nauðgun þar sem 3 erlendir menn hópnauðguðu íslenskri konu. Ef til rannsóknar eru sex hópnauðganir á þessu ári og maður veit fyrir víst að tvö af þeim eru framin af erlendum ríkisborgurum, hlýtur maður að spyrja sig um hin fjögur málin. Nú þekki ég ekki til þeirra mála en ef við horfum til annarra landa í kringum okkur, eins og Svíþjóðar, þá var hlutfallið þar 74% samkvæmt blaðinu Expressen að erlendir ríkisborgarar væru gerendur í hópnauðgunarmálum. Ég minni jafnframt á að við erum 400.000 en Svíar voru í nóvember 10.588.230og hlutfall innflytjenda er miklu hærra þar í landi en hér. Þegar það er verið að tala um hópnauðganir eru gerendurnir tveir eða fleiri og Bylgja Hrönn sagði í þessari frétt að það væru meira að segja til rannsóknar mál þar sem gerendurnir eru fleiri en þrír. En að sjálfsögðu kom þjóðerni þeirra ekki fram í þessari frétt, eins væri forvitnilegt að vita hvar á landinu þessi brot hafa farið fram og í hvaða umhverfi því ég myndi telja það hafa gott forvarnargildi fyrir almenning í framtíðinni og hvað ber að varast. RÚV lýgur ekki Svo ég haldi áfram að vitna í fjölmiðla þá langar mig að benda á það sem kom fram á RÚV sem ég fann undir samfélagsmál á netinu og ég setti linkinn hérna undir. https://www.ruv.is/frettir/innlent/2025-04-15-hatursordraeda-falin-i-villandi-tolfraedi-a-tiktok-441607 Ég sá þetta reyndar fyrst í þættinum hans Frosta Logasonar Harmageddon, þar sem hann var að benda á að við værum komin út í skurð í þessari umræðu og þar er ég svo hjartanlega sammála honum og ég skora á fólk að hlusta á hvað kom þar fram: Hatursorðræða falin í villandi tölfræði á TikTok Þar er RÚV að hrekja villandi upplýsingar á samfélagsmiðlum að þeirra sögn og auðvitað skal rétt vera rétt en það sem reynist rétt samkvæmt RÚV finnst mér vera nóg um og full ástæða til að staðnæmast og skoða nánar. Dæmi hver fyrir sig núna Erlendir ríkisborgarar sem hófu afplánun í fangelsum hér á landi voru 52,7% á síðasta ári, upplýsingar fengnar frá Fangelsismálastofnun, svo erum við að tala um plássleysi í fangelsum landsins og ætlum að byggja fangelsi fyrir á þriðja tug milljarða og fyrir hverja á það að vera! Hlutfall gæsluvarðhaldsfanga var 69,8%, fyrir árið 2024, af erlendum uppruna. Svo ég haldi áfram að vitna í RÚV, kom þar fram að í Svíþjóð séu gerendur í nauðgunum 58% erlendir. Sænska blaðið Expressen segir að 74% hópnauðgana séu framdar af erlendum gerendum. Jafnframt sagði RÚV frá því að tilraun hafi verið gerð til að hafa upplýsingar frá opinberum aðilum í Svíþjóð um þessar tölur en sænska afbrotavarnaráðið birtir ekki upplýsingar um þjóðerni og uppruna gerenda. Hverjum er það til tekna að hafa þöggun um þennan málaflokk og svo erum við að tala um hryðjuverkaógn frá hvítum hægri öfgamönnum! Hver er þróunin og af hverju? Getur verið að hér á landi sé að eiga sér stað sama þróun eins og á hinum Norðurlöndunum og ætli það hafi eitthvað með innflutning fólks hingað til lands að gera? Getur verið að menning og trúarbrögð spili þar inn í eins og hefur gerst annars staðar í Evrópu og sér í lagi í Svíþjóð, Þýskalandi og Bretlandi? Eða er þessu öðruvísi farið hér á landi? Ég ætla ekki að fullyrða það hér en maður hlýtur að spyrja sig þessara spurninga, eða er það kannski bannað og skyldi það flokkast undir hatursglæp að gera það? Staðreyndin er samt að í tveimur af þessum sex málum sem eru til rannsóknar í dag veit ég fyrir víst að gerendurnir eru erlendir og miðað við tölfræðina frá Svíþjóð, þar sem kemur fram í blaðinu Expressen að 74% hópnauðgana þar í landi séu framin af erlendum ríkisborgurum, hvert er þá hlutfallið hér á landi t.d. frá árinu 2020? Ef það er verið að tala um aukningu hér á landi helst það í hendur við þann innflutning af fólki af erlendum uppruna eða af þeim erlendu ríkisborgurum sem hafa verið að setjast hér að. Ef svo er hefur það eitthvað með að gera að þetta fólk kemur úr ólíkum menningarheimum og gildismat þeirra er með öðrum hætti en því sem við eigum að venjast. Getur verið að þeir sem eiga í hlut horfi öðruvísi á hlutskipti karla og kvenna í samfélaginu en við gerum svona almennt. Án þess að ég ætli að fullyrða nokkuð hérna hver orsökin sé þá hljótum við að gera þá kröfu að fá þessar upplýsingar komi fram til að verja okkar nánustu. Ég tek það skýrt fram að ég er ekki að tala um neitt sérstakt þjóðerni hérna eða trúarbrögð. Svartheimar undirheimanna Síðan má líka velta fyrir sér hvort þetta hafi eitthvað með þá glæpamenningu að gera sem hefur verið að ryðja sér til rúms hér á landi og hvort þetta hafi ekkert með þjóðerni að gera. Það er vitað mál að klámmenningin og viðbjóðurinn sem þrífst í undirheimunum er slíkur og maður hefur oft verið vitni að því í mínum störfum í gegnum áratugina og afleiðingar af slíku eru oft skelfilegar og það sem gerist inni í svartheimum undirheimanna kemur sjaldnast upp á yfirborðið. Fyrst að við erum komin inn í þann heim hlýtur maður að spyrja sig þessara spurninga: Getur verið að með tilkomu sterkari efna og hættulegri, eins og koma fram hjá yfirlækni á Vogi, að þróunin væri orðin ískyggilegri og efnin séu aðgengilegri og ódýrari? Hér er ekki um tilviljun að ræða Þetta er ekki tilviljun, nei, þetta er ískaldur veruleikinn og það segir okkur að við þurfum að fara að vakna upp frá þeim gamla draumi að Ísland sé gamla góða, saklausa Ísland; við erum það ekki, við erum inni í hringyðju skipulagðs glæpaheims hér á landi eins og annars staðar. Það eru engin landamæri í þeim heimi og menn leita allra leiða til að koma sinni vöru á markaðinn og þeim er drull þó að efnið sé stórhættulegt. Nú þarf að fara í aðgerðir sem bíta í undirheimunum svo um munar og það mætti alveg fjármagna þær aðgerðir að fullu fyrst að við getum verið að setja fé í erlendan her því þetta fjallar um líf barna okkar og framtíð þeirra. Að lokum verðum við að þora að taka þessa umræðu þó að hún sé erfið og það að ætla að vera með þöggun er engum til framdráttar og allra síst því dýrmætasta sem við eigum, æsku barna okkar. Höfundur er áhugamaður um betra samfélag og Miðflokksmaður.
Eru andstæðingar þjóðarmorðs í Palestínu sérlegir stuðningsmenn Hamas-samtakanna? Finnur G Olguson Skoðun
Þroskahjálp 50 ára: Krefjumst þess að stjórnvöld standi við þau réttindi sem þau hafa sjálf lögfest Bryndís Snæbjörnsdóttir Skoðun
Skoðun Þroskahjálp 50 ára: Krefjumst þess að stjórnvöld standi við þau réttindi sem þau hafa sjálf lögfest Bryndís Snæbjörnsdóttir skrifar
Skoðun Norræna módelið: Af hverju refsum við kaupendum en ekki þeim sem selja? Drífa Snædal skrifar
Skoðun Losun Íslands á jarðefnaeldsneyti og ómarkviss og ósanngjörn skattheimt Aðalsteinn Júlíus Magnússon skrifar
Skoðun Hvar endar ráðaleysið? Þegar sveitarfélögin eru komin í gildru skammtímaniðurskurðar Sigurður Sigurðsson skrifar
Skoðun Hvers virði er verndarskyldan ef upplýsingagjöfin skapar hættuna? Herdís Ósk Sveinbjörnsdóttir skrifar
Skoðun Hneykslan og hræsni: Hvers vegna sum hatursorðræða er ásættanleg en önnur ekki Ian McDonald skrifar
Skoðun Eru andstæðingar þjóðarmorðs í Palestínu sérlegir stuðningsmenn Hamas-samtakanna? Finnur G Olguson skrifar
Skoðun Ráðherra innviða tók af skarið: Reglugerð um vanhæfismörk við stjórn ökutækis loks gefin út Vilhjálmur Hjálmarsson skrifar
Skoðun Brjóstaskimun enn mikilvæg? Anna Kristín Höskuldsdóttir,Helga Tryggvadóttir,Inga Reynisdóttir,Ólöf Kristjana Bjarnadóttir,Þórður Tryggvason skrifar
Eru andstæðingar þjóðarmorðs í Palestínu sérlegir stuðningsmenn Hamas-samtakanna? Finnur G Olguson Skoðun
Þroskahjálp 50 ára: Krefjumst þess að stjórnvöld standi við þau réttindi sem þau hafa sjálf lögfest Bryndís Snæbjörnsdóttir Skoðun