Mál Os­cars sé barna­verndar­mál en ekki út­lendinga­mál

Oscar sé einn hér, foreldrar hans finnist ekki og hann endi á götunni eða á barnaheimili fari hann aftur til Kólumbíu.

„Við erum búin að vera að berjast fyrir hann Oscar okkar undanfarið ár,“ segir Svavar sem fór yfir mál Oscars með Sonju í Bítinu á Bylgjunni í morgun.

Oscar kom hingað með föður sínum og systur árið 2022 sem öll sóttu um alþjóðlega vernd. Þeirri umsókn var synjað. Svavar og Sonja kynntust Oscari í gegnum börnin sín en þau voru öll saman í skóla. Svavar segir hann hafa dvalið mikið á heimili þeirra og fljótlega hafi þau tekið eftir því að Oscar vildi ekki fara heim á kvöldin.

„Á hótelið þar sem hann bjó með föður sínum,“ segir Svavar og að þau hafi stuttu seinna komist að því að faðir Oscars væri að beita hann ofbeldi. Svavar segir það hafa verið tilkynnt til barnaverndar og málið tekið til meðferðar en það hafi þó ekki náð lengra en það að feðgarnir voru saman sendir úr landi síðasta haust til Kólumbíu

Skilinn eftir á flugvellinum

„Þrátt fyrir það að faðirinn hafi verið búinn að tilkynna barnaverndaryfirvöldum hérna heima að hann vildi ekki sjá hann og að hann væri búinn að afsala sér forsjá og að hann myndi skilja hann eftir um leið og þeir væru lentir á flugvellinum úti,“ segir Svavar og að faðir hans hafi staðið við það og skilið hann eftir á flugvellinum í Bógóta.

„Oscar var á götunni þar í mánuð.“ 

Hann hafi þó verið í stöðugu sambandi við þau Sonju. Það hafi svo endað með því að Svavar fór út, sótti hann og fylgdi honum heim. Við heimkomu sækja þó strax aftur um alþjóðlega vernd en þeirri umsókn strax synjað á þeim grundvelli að um endurtekna umsókn sé að ræða.

Svavar segir að þeirra mati eigi það ekki við í tilfelli Oscars. Fyrri umsóknin hafi verið lögð inn með föður hans og systur en nú sé hann að sækja um einn, sem fylgdarlaust 16 ára barn. Hann segir þau alveg forviða yfir móttökunum og berjist nú fyrir því að málið sé tekið upp aftur og umsóknin tekin til meðferðar á grundvelli þess að hann sé fylgdarlaust barn.

Enginn formlegur samningur um fóstur

Sonja og Svavar eru ekki formlegir fósturforeldrar Oscars þó þau kalli sig það. Sonja segir aldrei neinn formlegan samning hafa verið gerðan en Oscar hafi fengið að fara heim með þeim, með samþykki Útlendingastofnunar, lögreglu og barnaverndar, eftir að faðir hans gekk í skrokk á honum í anddyrinu á hótelinu þar sem þeir áttu heima.

„Þetta er neyðarúrræði. Þannig hann var hjá okkur með samþykki yfirvalda en enginn samningur aldrei gerður,“ segir Sonja.

Svavar segir þetta einstakt mál og þeim þyki eins og Útlendingastofnun sé hrædd um að setja eitthvað fordæmi.

„Það er ekki eins og það komi þúsund fylgdarlaus börn á morgun ef það yrði samþykkt að leyfa honum að eiga framtíð hér á Íslandi. Hann er búinn að búa hjá okkur í ár og við köllum okkur fósturforeldra. Hann kallar Sonju mömmu og mig pabba og hann elskar að fara í skóla og fara í ræktina og umgangast vini sína. Þetta er eins heilbrigður og fallegur drengur og hugsast getur. Það er ekkert vesen á honum,“ segir Svavar og að hann snerti til dæmis ekki áfengi og tóbak og sé alltaf kominn heim klukkan tíu á kvöldin.

Sonja segir honum líða hræðilega. Hann hafi verið „algert flak“ þegar hann kom aftur frá Kólumbíu í nóvember. Hafi sofið um 16 klukkutíma á dag og þau gefin honum góðan tíma til að jafna sig. Hann hafi smám saman farið að upplifað sig öruggan en svo hafi þau farið aftur í umsóknarferlið og séu einhvern veginn á sama stað og síðast.

„Taugakerfið er bara þanið alla daga, hjá honum og börnunum okkar og okkur.“

Eftir að fólk fær endanlega synjun um alþjóðlega vernd fær það frest til að koma sér úr landi. Oscari var tilkynnt um þennan frest um miðjan síðasta mánuð og er því á landinu í raun ólöglega. Niðurstaðan hefur verið kærð en þó svo að dómsmál sé enn í gangi frestar það ekki réttaráhrifum sem þýðir að það má flytja hann úr landi hvenær sem er.

„Núna er þá staðan þannig að brottflutningsdeild lögreglunnar, eða Útlendingastofnun, getur komið hvenær sem er og náð í hann og keyrt hann beint til Keflavíkur og til Kólumbíu.“

Svavar segir að frá því að hann fékk sína síðustu synjun hafi Oscar hætt að mæta í skólann og ræktina því hann sé hræddur að vera gripinn hvar sem er. Síðast hafi hann verið handtekinn í skólanum og það hafi haft veruleg áhrif á hann.

Engin viðbrögð frá ráðherrum

Svavar segir þau Sonju hafa biðlað til bæði dómsmála-og barnamálaráðherra að bíða með brottvísun Oscars þar til niðurstaðan liggur fyrir en þau hafi engin viðbrögð fengið.

„Það bíða hans bara hræðilegir hlutir,“ segir Svavar. Foreldrar hans finnist ekki eða aðrir ættingjar og því sé líklegt að hann verði sendur á barnaheimili í Kólumbíu fari hann aftur þangað eða á götuna.

„Við erum ekki að fara fram á neitt, ekki eina krónu. Við erum bara að biðja um að hann fái að vera allavega hér þar til annað kemur í ljós.“

Sonja segir að í lögunum sé heimild fyrir því að bíða þar til niðurstaðan liggur fyrir í dómsmálinu. Það sé ótrúleg harka að gera það ekki.

„Það þarf að framfylgja lögum, en það er ekki valkvætt hvaða lögum þú ætlar að framfylgja. Þú getur ekki bara fylgt ákveðnum lögum, útlendingalögum, og sleppt því að framfylgja barnaverndarlögum og Barnasáttmálanum,“ segir Sonja.

Þau segja að líta eigi á málið sem barnaverndarmál frekar en að það sé útlendingamál. Þau segjast orðin nokkuð svartsýn þar sem þau hafi engin viðbrögð fengið frá ráðherrum en hvorki barnamála- og dómsmálaráðherra hafa viljað hafa afskipti af málinu. Sonja segir þannig hvern benda á annan en það þurfi einhver að skerast í leikinn.