Vitund - hin ósýnilega breytingavél Þórdís Filipsdóttir skrifar 3. desember 2025 18:01 Vitund er ekki hugsanir. Hún er heldur ekki tilfinningar. Hún er heldur ekki sál, skynjun eða líkaminn. Allt þetta er eins og tungl sem speglast í vatninu - en vitundin er vatnið sjálft. Hún tekur á móti öllu, hreyfist með öllu, en verður aldrei það sem hún speglar. Þegar fólk talar um vitund notar það oft stór orð: „æðri vitund“, „meiri vitund“. Í raun er ekkert „meira“ eða „æðra“ að finna. Vitund stækkar ekki eins og loftbelgur. Það sem gerist þegar þú ert vitund er að þú hættir að herpa þig saman. Vitund er hæfileikinn til að sjá án þess að loka Þegar þú sérð hugsun án þess að loka á hana, án þess að trúa henni, án þess að afneita henni, þá ertu að starfa úr vitund. Þegar þú sérð tilfinningu án þess að drukkna í henni eða kæfa hana, þá ertu að starfa úr vitund. Þegar þú finnur líkama þinn án þess að búa til frásögn um hann, án þess að afneita sársauka eða elta þægindin - þá ertu í vitund. Það er eins og að ganga í myrkri og allt í einu áttar þú þig á því að þú ert ljósapera. Lífið gerist aðeins í vitund, en við lærum að yfirgefa hana Frá unga aldri lærum við að þjálfa hugann, ekki vitundina. Hugurinn er frábær - fullur af samskiptareglum, greiningum, rökvillum og endalausum verkefnalistum. En hann er líka stjórnsamur. Hann vill allt á línu, allt í ramma, allt skiljanlegt. Vitundin er öðruvísi. Hún er ekki að reyna að stjórna neinu. Hún er eins og haf sem tekur á móti öldunni, sama hvaða stefna hún tekur sér. Við lærum að treysta hugsun frekar en athygli. Við lærum að treysta reglum frekar en eigin upplifun. Við lærum að verjast lífinu frekar en að vera þátttakendur í því. Á endanum gengur fólk um með lifandi tilveru allt í kringum sig - en lokar á hana með venjum, gömlum mynstrum, réttlætingum og ótta. Vitund er ekki hugmynd - hún er beint samband við veruleikann Þú sérð þetta skýrt þegar þú ferð úti í náttúruna. Þú stendur fyrir framan hafið og finnur að eitthvað í þér víkkar. Það sem víkkar er ekki brjóstkassi, heldur athyglin. Þú ert ekki lengur að reyna að skilja hafið, þú ert að upplifa það. Vitund er þessi einstaki eiginleiki: að geta verið hér, áður en hugurinn grípur augnablikið og segir: „Ég veit hvað þetta er.“ Þú manst kannski augnablik þar sem þú varst alveg til staðar - þegar sonur þinn hló, þegar þú dróst andann á morgunhlaupinu, þegar þú horfðir á mann sem þú elskaðir og öll sálfræðin í heiminum virtist ómerkileg miðað við súrefnið í augnablikinu. Þetta eru augnablik vitundar. Þar ertu ekki að reyna að verða betri manneskja. Þú ert einfaldlega þú án hugsunar. Vísindin nálgast vitundina - í kringum hornið Taugavísindi geta kortlagt virkni heilans, en þau geta ekki kortlagt vitundina sjálfa. Það er eins og að greina rafmagnstöflu og halda að þú sjáir heildarmynd af ljósinu. Í skammtafræði er talað um athugandann - að athöfn athugunar breyti því sem er athugað. Það er vísindaleg útgáfa af því sem vitund gerir alltaf: Hún lýsir upp það sem hún snertir. Í líffræði sjáum við að lífverur eru ekki lokaðar vélar - heldur opnar kerfisheildir sem aðlagast, bregðast við, þróast og skapa skipulag úr óreiðu. Vitundin verkar eins: hún býr til merkingu úr upplifun. Þú gætir sagt: Vitund er tengingin á milli veruleikans og þess sem upplifir veruleikann. Svona einsog bil á milli orða. Hvernig vitund breytir lífi manneskju Vitund gefur þér ekki fullkomnun. Hún gefur þér nánd við sjálfa þig. Og þegar sú nánd birtist, þá gerast hlutir: Þú notar minna af réttlætingu. Minna af flótta. Minna af „ég hef ekki tíma.“ Minna af sjálfsblekkingu. Vitund er ekki björgunartæki. Hún er grunnur. Þegar þú stendur á þeim grunni verða ákvarðanir einfaldari, samskipti heiðarlegri, líkaminn mýkri og tilvistin skýrari. Lífið verður ekki minna krefjandi - en þú verður minna þjakaður. Þú verður nær þér, jafnvel þegar stormar geysa. Vitund sem heimkoma Þú ert ekki að læra neitt nýtt. Þú ert að muna það sem þú vissir áður en þér var kennt að loka. Vitund byrjar á augnablikinu þar sem þú hættir að hlaupa undan sjálfum þér. Augnablikinu þar sem þú sérð hugsun koma og fara - og finnur að þú ert rýmið sem hún kemur í. Það er þessi örfína snerting sem breytir öllu. Vitund er ekki markmið. Hún er heimkoma. Höfundur er heildrænn ráðgjafi og meistaranemi í heildrænum læknavísindum. Viltu birta grein á Vísi? Sendu okkur póst. Senda grein Mest lesið Flott hjá læknum! Siv Friðleifsdóttir Skoðun Og ári síðar er málið enn „í ferli“ Eva Hauksdóttir Skoðun 764 – landamæralaus tala skelfilegs ofbeldis Jón Pétur Zimsen Skoðun Er betra að fólk sé sett á sakamannabekk en að stjórnmálamenn vinni vinnuna sína? Ólafur Stephensen Skoðun Viðkvæmni fyrir gríni? Halldór Auðar Svansson Skoðun Skattagrýla lifir Tómas Þór Þórðarson Skoðun Í gamla daga voru allir læsir Eydís Hörn Hermannsdóttir Skoðun Hættið að rukka vangreiðslugjald! Breki Karlsson,Runólfur Ólafsson Skoðun Fleiprað um finnska leið Rúnar Sigþórsson Skoðun Ertu að kjósa gegn þínum hagsmunum? Guðni Freyr Öfjörð Skoðun Skoðun Skoðun Tilraunastarfsemi stjórnvalda á kostnað matvælaöryggis og lýðheilsu Þorsteinn Narfason skrifar Skoðun Viðkvæmni fyrir gríni? Halldór Auðar Svansson skrifar Skoðun Tímabær endurskoðun jafnlaunavottunar Hákon Skúlason skrifar Skoðun Ertu að kjósa gegn þínum hagsmunum? Guðni Freyr Öfjörð skrifar Skoðun Úr neðsta helvíti Dantes Móheiður Hlíf Geirlaugsdóttir skrifar Skoðun Íbúar í Reykjavík skipta máli ‒ endurreisum íbúaráðin Sigfús Ómar Höskuldsson skrifar Skoðun Breytt heimsmynd kallar á endurmat á öryggi raforkuinnviða Halldór Halldórsson skrifar Skoðun Í gamla daga voru allir læsir Eydís Hörn Hermannsdóttir skrifar Skoðun Kvartanir eru ekki vandamál – viðbrögðin eru það Margrét Reynisdóttir skrifar Skoðun Vatnsmýrin rís Birkir Ingibjartsson skrifar Skoðun Er betra að fólk sé sett á sakamannabekk en að stjórnmálamenn vinni vinnuna sína? Ólafur Stephensen skrifar Skoðun Ung til athafna Hildur Rós Guðbjargardóttir,Eyrún Fríða Árnadóttir skrifar Skoðun Hvað með Thorvaldsen börnin á árunum 1967 til 1974? Sölvi Breiðfjörð skrifar Skoðun Tjáningarfrelsi: Hvers vegna skiptir það máli? Ásgeir Jónsson skrifar Skoðun Sjávarútvegur framtíðarinnar – friðun, vistvænni veiðar og réttlátara kvótakerfi Arnar Helgi Lárusson skrifar Skoðun Loftslagsmál: að lifa vel innan marka jarðar Ingrid Kuhlman skrifar Skoðun Við getum ekki breytt sólinni - en við getum breytt klukkunni! Erla Björnsdóttir skrifar Skoðun Steinunni í 2. sæti Bjarki Bragason skrifar Skoðun 764 – landamæralaus tala skelfilegs ofbeldis Jón Pétur Zimsen skrifar Skoðun Harkaleg viðbrögð við friðsamlegum mótmælum Kristín Vala Ragnarsdóttir skrifar Skoðun Hraðbraut við fjöruna í Kópavogi - Kársnesstígur Ómar Stefánsson skrifar Skoðun Er ákveðin stétt sérfræðinga ekki lengur mikilvæg? Sædís Ósk Harðardóttir,Helga Þórey Júlíudóttir skrifar Skoðun Ekki eina ríkisleið í skólamálum, takk! Rósa Guðbjartsdóttir skrifar Skoðun Kynþáttahyggja forseta Bandaríkjanna og Grænland Þorsteinn Gunnarsson skrifar Skoðun Kynslóðaskipti í landbúnaði – áskorun framtíðarinnar Jódís Helga Káradóttir skrifar Skoðun Orðin innantóm um rekstur Hveragerðisbæjar Friðrik Sigurbjörnsson,Alda Pálsdóttir skrifar Skoðun Reykjavík er okkar Viðar Gunnarsson skrifar Skoðun Lýðheilsa og lífsgæði í Reykjavík Heiða Björg Hilmisdóttir skrifar Skoðun Eru bara slæmar fréttir af loftslagsmálum? Þorgerður María Þorbjarnardóttir skrifar Skoðun Nýtt byggingarland á Blikastöðum Regína Ásvaldsdóttir skrifar Sjá meira
Vitund er ekki hugsanir. Hún er heldur ekki tilfinningar. Hún er heldur ekki sál, skynjun eða líkaminn. Allt þetta er eins og tungl sem speglast í vatninu - en vitundin er vatnið sjálft. Hún tekur á móti öllu, hreyfist með öllu, en verður aldrei það sem hún speglar. Þegar fólk talar um vitund notar það oft stór orð: „æðri vitund“, „meiri vitund“. Í raun er ekkert „meira“ eða „æðra“ að finna. Vitund stækkar ekki eins og loftbelgur. Það sem gerist þegar þú ert vitund er að þú hættir að herpa þig saman. Vitund er hæfileikinn til að sjá án þess að loka Þegar þú sérð hugsun án þess að loka á hana, án þess að trúa henni, án þess að afneita henni, þá ertu að starfa úr vitund. Þegar þú sérð tilfinningu án þess að drukkna í henni eða kæfa hana, þá ertu að starfa úr vitund. Þegar þú finnur líkama þinn án þess að búa til frásögn um hann, án þess að afneita sársauka eða elta þægindin - þá ertu í vitund. Það er eins og að ganga í myrkri og allt í einu áttar þú þig á því að þú ert ljósapera. Lífið gerist aðeins í vitund, en við lærum að yfirgefa hana Frá unga aldri lærum við að þjálfa hugann, ekki vitundina. Hugurinn er frábær - fullur af samskiptareglum, greiningum, rökvillum og endalausum verkefnalistum. En hann er líka stjórnsamur. Hann vill allt á línu, allt í ramma, allt skiljanlegt. Vitundin er öðruvísi. Hún er ekki að reyna að stjórna neinu. Hún er eins og haf sem tekur á móti öldunni, sama hvaða stefna hún tekur sér. Við lærum að treysta hugsun frekar en athygli. Við lærum að treysta reglum frekar en eigin upplifun. Við lærum að verjast lífinu frekar en að vera þátttakendur í því. Á endanum gengur fólk um með lifandi tilveru allt í kringum sig - en lokar á hana með venjum, gömlum mynstrum, réttlætingum og ótta. Vitund er ekki hugmynd - hún er beint samband við veruleikann Þú sérð þetta skýrt þegar þú ferð úti í náttúruna. Þú stendur fyrir framan hafið og finnur að eitthvað í þér víkkar. Það sem víkkar er ekki brjóstkassi, heldur athyglin. Þú ert ekki lengur að reyna að skilja hafið, þú ert að upplifa það. Vitund er þessi einstaki eiginleiki: að geta verið hér, áður en hugurinn grípur augnablikið og segir: „Ég veit hvað þetta er.“ Þú manst kannski augnablik þar sem þú varst alveg til staðar - þegar sonur þinn hló, þegar þú dróst andann á morgunhlaupinu, þegar þú horfðir á mann sem þú elskaðir og öll sálfræðin í heiminum virtist ómerkileg miðað við súrefnið í augnablikinu. Þetta eru augnablik vitundar. Þar ertu ekki að reyna að verða betri manneskja. Þú ert einfaldlega þú án hugsunar. Vísindin nálgast vitundina - í kringum hornið Taugavísindi geta kortlagt virkni heilans, en þau geta ekki kortlagt vitundina sjálfa. Það er eins og að greina rafmagnstöflu og halda að þú sjáir heildarmynd af ljósinu. Í skammtafræði er talað um athugandann - að athöfn athugunar breyti því sem er athugað. Það er vísindaleg útgáfa af því sem vitund gerir alltaf: Hún lýsir upp það sem hún snertir. Í líffræði sjáum við að lífverur eru ekki lokaðar vélar - heldur opnar kerfisheildir sem aðlagast, bregðast við, þróast og skapa skipulag úr óreiðu. Vitundin verkar eins: hún býr til merkingu úr upplifun. Þú gætir sagt: Vitund er tengingin á milli veruleikans og þess sem upplifir veruleikann. Svona einsog bil á milli orða. Hvernig vitund breytir lífi manneskju Vitund gefur þér ekki fullkomnun. Hún gefur þér nánd við sjálfa þig. Og þegar sú nánd birtist, þá gerast hlutir: Þú notar minna af réttlætingu. Minna af flótta. Minna af „ég hef ekki tíma.“ Minna af sjálfsblekkingu. Vitund er ekki björgunartæki. Hún er grunnur. Þegar þú stendur á þeim grunni verða ákvarðanir einfaldari, samskipti heiðarlegri, líkaminn mýkri og tilvistin skýrari. Lífið verður ekki minna krefjandi - en þú verður minna þjakaður. Þú verður nær þér, jafnvel þegar stormar geysa. Vitund sem heimkoma Þú ert ekki að læra neitt nýtt. Þú ert að muna það sem þú vissir áður en þér var kennt að loka. Vitund byrjar á augnablikinu þar sem þú hættir að hlaupa undan sjálfum þér. Augnablikinu þar sem þú sérð hugsun koma og fara - og finnur að þú ert rýmið sem hún kemur í. Það er þessi örfína snerting sem breytir öllu. Vitund er ekki markmið. Hún er heimkoma. Höfundur er heildrænn ráðgjafi og meistaranemi í heildrænum læknavísindum.
Er betra að fólk sé sett á sakamannabekk en að stjórnmálamenn vinni vinnuna sína? Ólafur Stephensen Skoðun
Skoðun Tilraunastarfsemi stjórnvalda á kostnað matvælaöryggis og lýðheilsu Þorsteinn Narfason skrifar
Skoðun Er betra að fólk sé sett á sakamannabekk en að stjórnmálamenn vinni vinnuna sína? Ólafur Stephensen skrifar
Skoðun Sjávarútvegur framtíðarinnar – friðun, vistvænni veiðar og réttlátara kvótakerfi Arnar Helgi Lárusson skrifar
Skoðun Er ákveðin stétt sérfræðinga ekki lengur mikilvæg? Sædís Ósk Harðardóttir,Helga Þórey Júlíudóttir skrifar
Er betra að fólk sé sett á sakamannabekk en að stjórnmálamenn vinni vinnuna sína? Ólafur Stephensen Skoðun