Of­beldi er ekki starfs­lýsing

Nýverið voru kynntar niðurstöður á þingi Félagsráðgjafafélags Íslands sem hljóta að vekja ugg hjá öllum þeim sem bera ábyrgð á skipulagi, fjármögnun og stjórnun velferðarþjónustu í landinu. Þar kom fram að 94% félagsráðgjafa hafa orðið fyrir einhvers konar ofbeldi í starfi. Hótanir og niðrandi framkoma eru því ekki einangruð tilvik eða óheppileg frávik, heldur hluti af daglegu starfsumhverfi fólks sem sinnir lögbundinni þjónustu í þágu almennings.

Þegar slík reynsla er nær algild innan heillar stéttar er ljóst að við stöndum frammi fyrir alvarlegum kerfisvanda. Þetta er ekki einstaklingsbundinn brestur þeirra sem í hlut eiga, heldur afleiðing af umhverfi sem skortir skýra umgjörð og vernd.

Ábyrgðin hvílir hjá vinnuveitandanum

Framlínustörf í velferðarþjónustu eru burðarás samfélagsins. Félagsráðgjafar, heilbrigðisstarfsfólk og aðrar sérfræðistéttir sinna flóknum verkefnum þar sem ákvarðanir hafa afgerandi áhrif á líf fólks. Þótt störfin séu krefjandi má aldrei sætta sig við að ofbeldi sé skilgreint sem „eðlilegur fylgifiskur“ þeirra. Slík viðhorf brjóta gegn grundvallarrétti launafólks til öruggs vinnuumhverfis og ganga þvert gegn meginreglum vinnuverndar.

Samkvæmt lögum nr. 46/1980 um aðbúnað og öryggi á vinnustöðum ber vinnuveitanda skýra skyldu til að tryggja velferð starfsfólks. Þessi skylda nær jafnt til líkamlegra sem sálfélagslegra áhættuþátta. Þegar ofbeldi stafar frá þriðja aðila, notendum eða aðstandendum, telst það hluti af rekstraráhættu starfseminnar. Það er því óásættanlegt að starfsfólk sé látið bera þá áhættu persónulega vegna manneklu eða vanfjármögnunar kerfisins.

Afleiðingarnar eru dýrkeyptar

Við vitum að endurtekið áreiti og ógn hafa alvarlegar afleiðingar. Þetta eykur líkur á kulnun, langtímaveikindum og dregur úr starfsgetu. Ef ekki er brugðist við með markvissum hætti gröfum við undan nýliðun í þessum mikilvægu stéttum og þar með undan gæðum þeirrar þjónustu sem almenningur á lögvarinn rétt á.

Á alþjóðavettvangi hefur ILO-samþykkt nr. 190 sett skýra staðla um útrýmingu ofbeldis og áreitni í heimi vinnunnar. Fullgilding og innleiðing þeirrar samþykktar hér á landi myndi styrkja lagagrundvöll vinnuverndar og skýra ábyrgð opinberra vinnuveitenda, sem í senn eru löggjafarvald og atvinnurekendur.

BHM hefur eins og önnur heildarsamtök launafólks ítrekað kallað eftir því að samþykktin verði fullgild og ákvæði hennar lögfest hér á landi.

Afstaða BHM er skýr

BHM hvetur félags- og vinnumarkaðsráðherra til að grípa þegar til eftirfarandi aðgerða:

• Að hefja án tafar undirbúning að fullgildingu og innleiðingu ILO-samnings nr. 190 í íslenskan rétt.
• Að endurskoða vinnuverndarlöggjöfina með það að markmiði að styrkja vernd starfsfólks gagnvart sálfélagslegri áhættu og ofbeldi, þar á meðal ofbeldi af hálfu þriðja aðila.
• Að tryggja reglubundið áhættumat í framlínustörfum innan heilbrigðis- og velferðarþjónustu, ásamt fullnægjandi mönnun og skilvirkum úrræðum og stuðningi fyrir þau sem verða fyrir ofbeldi í starfi.

Vernd þeirra sem bera uppi velferðarsamfélagið okkar er ekki einkamál einstakra stéttarfélaga heldur sameiginlegt hagsmunamál. Stjórnvöld verða að koma fram af ábyrgð og tryggja að starfsfólk í framlínustörfum búi sannarlega við öruggar starfsaðstæður.

Höfundur er formaður BHM.